[:gj]શિયાળે તરબૂચ[:en]Watermelon in winter[:hn]सर्दियों में तरबूज[:]

[:gj]सर्दियों में तरबूज Watermelon in winter

દિલીપ પટેલ

અમદાવાદ, 13 ડિસેમ્બર 2023

રાજકોટ જિલ્લાના જસદણના શિવરાજપુર તાલુકાના ખેડૂત જયંતીભાઈ ઝાપડિયા શિયાળામાં 4 વીઘા જમીનમાં તરૂબૂચની ખેતી કરી છે. તેઓ પ્રાકૃતિક ખેતી કરે છે. એક એકરે 500 મણ એટલે કે 10,000 કિલો તરબૂચ પકવે છે. અને હેક્ટર દીઠ સરેરાશ ઉત્પાદન 24700 કિલોનું ઉત્પાદન ગણી શકાય છે. 24.7 ટન ઉત્પાદન એક હેક્ટરે કર્યું છે. ઉનાળામાં 30થી 40 ટન પાકતાં હોય છે. જેનો ભાવ કિલોના 5થી 15 સુધી હોય છે. જ્યારે શિયાળામાં પાકેલાં તરબૂતના એક કિલોના રૂ.25નો ભાવ મળ્યો છે.

11 કિલોનું રૂ.275નું તરબૂચ

11 કિલોનું સૌથી મોટું તરબૂચ તેમના ખેતરમાં થયું છે. જે રૂ.275માં વેચાયું હતું. 8થી 9 કિલોના તરબૂચ અનેક થયા હતા. આમ તેમના ખેતરમાં મોટા કદના તરબૂચ મોટા પ્રમાણમાં થયા છે. જે સજીવ કે પ્રાકૃતિક ખેતીના કારણે શક્ય બન્યું છે. જો રસાયણો નાંખ્યા હોત તો આટલું જમ્બો તરબૂત થયું ન હોત. હાઈબ્રિડ તળબૂચની રાસાણીક ખેતી કરીને એક તરબૂચ 3થી 5 કિલો સુધી હોઈ શકે છે.

2 લાખ 50 હજાર ચોખ્ખો નફો

શ્રાવણ મહીનામાં વાવેલા તરબૂચમાં તેઓ 1 લાખ 50 હજારનો ચોખ્ખો નફો કમાયા છે. ત્રણ મહિનાના તરબૂચના પાકમાં

જેન્તીભાઈ ફળ પાકો પોતાના ખેતરેથી જ વેચે છે. 4 વીઘામાં 800 મણના ઉત્પાદન સાથે રૂ. 3 લાખનો નફો લીધો છે જેમાં તેમને ખર્ચ માત્ર 20 હજારનું થયું, લાઇટબિલ સાથે 50 હજાર ખર્ચ છે. ચોખ્ખો નફો 2 લાખ 50 હજાર થયો છે. વળી રાસાયણિક ખાતર અને જંતુ નાશક દવાનો રૂ.40 હજારનો ખર્ચ 4 વીઘામાં બચી ગયો છે. લોકોને કેન્સર કરવા માટે ખેડૂત તરીકે મૂક્તિ મેળવી છે તે સૌથી મોટો સામાજિક નફો તેમણે મેળવ્યો છે. ભાવ સારા મળ્યા 500 રૂપિયા 20 કિલોના મળ્યા છે. ખેતર અને ગામમાં તેઓ એક કિલોના રૂ. 25ના ભાવે વેચતા હતા. મીઠાશ સારી હોવાથી તમામ માલ વાડીએથી જ વેચાઈ ગયો હતો. 3 ડિસેમ્બર 2023માં છેલ્લી વીણી તેમની હતી. દિવાળી પહેલા પાક શરૂ થયો હતો.

વાવેતર શ્રાવણમાં વાવેતર કરેલું હતું. જે નવેમ્બરના અંતમાં તમામ પાક લેવાઈ ગયો હતો. 4 વીઘા ખેતરમાં કુલ 800 મણ થયા છે. 600 મણ વેચાણ થયું છે. 4 વીઘામાં રૂ. 3 લાખનું ત્રણ મહિનામાં ઉત્પાદન થયું છે. પાણી, મજૂરી, તમામ ખર્ચ સાથે વીઘે રૂ.10 હજાર ખર્ચ થયો છે. વીઘે રૂ. 70-75 હજારનો નફો થયો છે.

હાઈબ્રીડ તરબૂચની ખેતીમાં કુલ રૂ. 65 હજારનો ખર્ચ થાય છે અને તેની સામે ચોખ્ખો નફો રૂ. 1 લાખ 10 હજાર મળે છે. તેની સરખામણીએ પ્રાકૃતિક ખેતીમાં નફો હવે વધી રહ્યો છે. જેનું કારણ ઊંચા ભાવ, ગુણવત્તા અને વધારે ઉત્પાદન હોઈ શકે છે.

દવાનો ખર્ચ નહીં

જંતુ નાશક દવા વાપરતાં ખેડૂતોએ વીઘે ખર્ચ રૂ. 3 હજાર થાય છે. તથા રાસાયણીક ખાતરના એક વીઘે રૂ. 3 હજાર થાય છે. આમ સરેરાશ વીઘે રૂ. 5 હજારનું ખર્ચ રસાયણોનું થાય છે. તે ઘટી જાય છે. જે પહેલાં બે વર્ષે પ્રાકૃતિક ખેતી કરે તો ઓછું  ઉત્પાદન મળે તેમાં વળતર મળી જાય છે.

ગુજરાતમાં તરબૂચ

ગુજરાતમાં 4 લાખ 50 હજાર હેક્ટરમાં 83 લાખ ટન ફળ પાકો થાય છે. સરેરાશ 18.50 ટન ફળ એક હેક્ટરે પાકે છે. નેશનલ હોર્ટીકલ્ચર બોર્ડના અહેવાલ પ્રમાણે ગુજરાતમાં 1 હજાર ટનથી નીચે તરબૂચ થાય છે. બાકીના આયાત થાય છે. ગુજરાતની 184 નદીઓના પટ પરથી રેતી ઉઠાવી લેવામાં આવી હોવાથી હજારો ટન તરબૂચનું ઉત્પાદન સાવ મફતમાં થતું હતું તે બંધ થઈ ગયું છે.

હવામાન પરિવર્તન

તરબૂચના પાકને ગરમ અને સૂકું હવામાન વિશેષ માફક આવે છે. હિમથી આ પાકને નુકશાન થાય છે. સામાન્ય રીતે 250-300  સે. તાપમાને તરબૂચ થાય છે. તરબૂચને પાકવાના સમયે ઓછો ભેજ અને વધારે તાપમાનની જરૂરીયાત રહે છે. સૂર્ય પ્રકાશના લીધે તરબૂચના શર્કરાનું પ્રમાણ વધે છે અને પર્ણને લગતા રોગોનું પ્રમાણ ઘટે છે. 24 ડિગ્રીથી 27 ડિગ્રી સેલ્શિયસ વચ્ચેનું તાપમાનમાં વેલાના વૃદ્ધિ માટે ફાયદાકારક છે. જો તાપમાનમાં ફેરફાર થાય અને 18 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે જાય અથવા 32 ડિગ્રી સેલ્સિયસ ઉપર વધે તો તે વેલા અને ફળ બેસવા પર પ્રતિકુળ અસર થાય છે. જો તાપમાન 21 ડીગ્રી સેલ્સિયસથી નીચું હોય તો બીજ અંકુરિત થશે નહીં. વિકાસના તબક્કા દરમિયાન, જો હવામાં ભેજ અને ધુમ્મસ હોય તો વેલા યોગ્ય રીતે વધતા નથી અને ફૂગજન્ય રોગોનો ઉપદ્રવ થાય છે. આજકાલ, ઉનાળો અને ચોમાસાના દિવસો સિવાય સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન આ પાક ઉગાડવામાં આવે છે.

પણ જયંતિભાઈએ નવેમ્બરના શિયાળે ઉત્પાદન કરી બતાવ્યું છે.

બે વાર પાક

તરબૂચ ગરમીનો પાક છે. શિયાળો ઉતરતાં મકરસંક્રાતિ પછી તરબૂચનું વાવેતર થાય છે. શરૂઆતમાં 50થી 55 દિવસ ગરમી મળવાથી છોડનો વાનસ્પતિક વિકાસ સારો થાય છે. પછી જો ઠંડી પડે તો પણ એના ફળના વિકાસ માટે કંઈ વાંધો આવતો નથી. એ રીતે તરબૂચનો પાક વરસમા બે વાર પણ લઈ શકાય છે. તરબૂચનું વાવેતર ઉનાળુ ઋતુ દરમિયાન કરવામાં આવે છે. ગરમ અને સૂકા હવામાનવાળા વિસ્તારોમાં અન્ય ઋતુમાં પણ વાવેતર થઈ શકે છે.

ભારતમાં ઉત્પાદન

ભારત તરબૂચનો ત્રીજો સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ છે. સૌથી વધુ ઉત્પાદન ઉત્તર પ્રદેશ, આંધ્રપ્રદેશ, તમિલનાડુ, કર્ણાટક, ઓરિસ્સામાં થાય છે. તાજેતરના કેન્દ્ર સરકારના નેશનલ હોર્ટીકલ્ચર બોર્ડની વિગતો અનુસાર, ઉત્તર પ્રદેશ 706.65 ટન, આંધ્ર પ્રદેશમાં 628.57 ટન, તમિલનાડુ 315.19 ટન તરબૂચ ઉગાડીને ત્રીજા સ્થાને છે. કર્ણાટક 260.90 ટન તરબૂચનું ઉત્પાદન કરે છે, જ્યારે ઓરિસ્સા 253.54 ટનનું ઉત્પાદન કરે છે. ગુજરાતમાં તરબૂચ આયાત થાય છે. ગુજરાતમાં 1 હજાર ટનથી 350 ટન સુધી ઉત્પાદન હોઈ શકે છે.

ગુજરાતમાં વાવેતર

2020માં ગુજરાત કૃષિ વિભાગના અંદાજ પ્રમાણે 10 હજાર હેક્ટરમાં તરબૂચ અને ટેટીનું વાવેતર અને 1 થી 1.50 લાખ ટન ઉત્પાદન થવાની ધારણા હતી. ગુજરાતમાં શક્કરટેટી અને તરબૂચ સરેરાશ 7060 હેક્ટરમાં 70% શક્કરટેટી અને 30 ટકા તરબૂચનું વાવેતર થાય છે. બનાસકાંઠાની રેતાળ જમીનમાં 5 હજાર હેક્ટર વાવેતર થાય છે. જેમાં અડધું તો ડિસામાં જ થાય છે. સાબરકાંઠા અને જામનગરમાં સારું વાવેતર છે.

ગુણવત્તા

તરબૂચના ફળમાં ભેજ 95.7 %, પ્રોટીન 0.1 %, ચરબી 0.2 %, ખનીજદ્રવ્ય 0.2%, કાર્બોદિતો 3.8 %, કૅલ્શિયમ 0.01 % અને ફૉસ્ફરસ 0.01 % લોહ 0.2 મિગ્રા./100 ગ્રા; કૅરોટિન અત્યંત અલ્પ પ્રમાણમાં હોય છે. તેનો રસ 0.17 % જેટલું સાઇટ્રુલીન ધરાવે છે. તેમાં વિટામિન ‘એ’ અને વિટામિન ‘સી’ ખૂબ ઓછું હોય છે. બીજ યુરિએઝ ઉત્સેચક માટે ખૂબ સારો સ્રોત ગણાય છે.

અમરેલી

અમરેલીના ધારીના બોરડી ગામના ખેડૂત મધુભાઈ સાવલિયાએ એક એકરમાં 40 ટન તરબૂચનું ઉત્પાદન ઉનાળામાં લીધું હતું. 55 એકર જમીનમાં રૂ. 2 કરોડના તરબૂચ તેમણે 2022માં પકવ્યા હતા.

જયંતીભાઈ ઘન જીવામૃત, જીવામૃત, દશપર્ણી, ખાટી છાશ, પંચગવ્ય વગેરે જેવા પ્રાકૃતિક ખાતર અને પ્રાકૃતિક જંતુનાશકોના ઉપયોગથી ખેતી કરે છે. કાકડી, શેરડી, સીતાફળ, મગફળી, ઘઉં, શેરડી, જુવાર પાકો પ્રાકૃતિક ખેતીથી ઉગાડે છે. તરબૂચ અને કાકડીમાં મલ્ચિંગ કરે છે. પ્રાકૃતિક ખેતીને 4 વર્ષ થયા છે. કુલ જમીન 7 વીઘા છે.

નવસારી કૃષિ વિશ્વ વિદ્યાલય

નવસારી કૃષિ વિશ્વ વિદ્યાલય દ્વારા શોધ કરવામા આવી છે. તેથી તરબુચનો 100 ટકા ઉપયોગ થઈ શકે છે. પહેલા 40 ટકા હિસ્સો ફેંકી દેવો પડતો હતો. તરબુચ 90 દિવસમાં હેક્ટરે 30-40 ટન રૂ.65 હજારના ખર્ચમાં તૈયાર થાય છે. 1.10 લાખનો નફો મળે છે. હવે તેમાં રસ, કેન્ડી, જ્યુસ બનાવીને વેંચે તો મબલખ કમાણી થાય તેમ છે.

કેન્ડી

તરબૂચની છાલના ગરમાંથી કેન્ડી બનાવવી છે. તરબૂચની છાલના જેટલાં વજનની ખાંડ નાંખવામાં આવે છે. 0.2 ટકા સાઈટ્રીક એસીડ, 1500 પી.પી.એમ. પોટેશિયમ મેટાબાય સલ્ફેટ ઉમેરવામાં આવે છે. પછી તરબૂચની છાલના ગરના ટુકડા કરીને ચાસણીનું ટી.એસ.એસ. 70 ડીગ્રી થાય ત્યાં સુધી 72 કલાક મૂકી રાખવું. ત્યારબાદ કેન્ડી ધોઈને 60 ડીગ્રી તાપમાને 17 ટકા ભેજ રહે ત્યાં સુધી સુકવીને 400 ગેજની બેગમાં પેક કરી દેવું. 6 મહિના સુધી સામાન્ય તાપમાન 37 સેન્ટીગ્રેડ સુધી જળવાય છે.

પોટેશિયમ પાયરોસ્લ્ફાઇટ એ એક તીક્ષ્ણ ગંધ સાથેનો સફેદ સ્ફટિકીય પાવડર છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે એન્ટીઓકિસડન્ટ અથવા રાસાયણિક જંતુરહિત તરીકે થાય છે. તે રાસાયણિક રૂપે સોડિયમ મેટાબિસ્લ્ફાઇટ જેવું જ છે, જેની સાથે તેનો ઉપયોગ ક્યારેક કરવામાં આવે છે.

તરબૂચનું નેક્ટર

નવસારી કૃષિ વિશ્વ વિદ્યાલયે તરબૂચનું નેક્ટર બનાવવાની નવીન પ્રક્રિયા તૈયાર કરી છે. જેમાં 25 ટકા તરબૂચનો રસ, ખાંડ અને સાઈટ્રીક એસીડ ઉમેરીને તેનું ટી.એસ.એસ. 16 બ્રિક્સ અને 0.3 ટકા એસીડીટી જાળવી રાખ્યા બાદ તેમાં 1 ટકો પેકિટન અને 100 પી.પી.એમ. સોડિયમ બેન્ઝોએટ ઉમેરીને તેને કાચની બોટલમાં ભરી 96 અંશ સેન્ટીગ્રેડ તાપમાને 5 મિનિટ માટે નિર્જીવીકણ કરવાથી સ્વીકાર્ય ગુણવત્તાના માપદંડ 6 મહિના સુધી સામાન્ય તાપમાન 37 અંશ સુધી ટકી રહે છે.

તરબૂચનું જ્યુસ

નવસારી કૃષિ વિશ્વ વિદ્યયાલયે તરબૂચનું જ્યુસ બનાવવાની પદ્ધતિ વિકસાવી છે. તરબૂચના રસનું ટી.એસ.એસ. 10 બ્રિક્સ, એસીડીટી 0.3 ટકા, પેકટીન 1 ટકા, અને સોડીયમ બેન્ઝોએટ 100 પી.પી.એમ. જાળવી રાખી કાચની બોટલમાં ભરીને 96 સેન્ટીગ્રેડ તાપાને 5 મિનિટ માટે નિર્જીવીકરણ કરવાથી સ્વીકાર્ય ગુણવત્તાના માપદંડ 6 મહિના સુધી તે સામાન્ય તાપમાન 37 સેન્ટીગ્રેડ સુધી રહી શકે છે.

તરબુચના રસની કેન્ડી

ગરમીમાં રાહત મળે એવી કેન્ડી બનાવવા માટે 2 કપ તરબુચનો રસ અને અડધી ચમચી ખાંડ નાંખી કુલ્ફી મોલડમાં 8 કલાક ફ્રીઝમાં રાખીને અનમોલડ કરી સર્વ કરાય છે.

મુરબ્બો

તરબૂચની 1.5 કિલો અંદરની સફેદ છાલને છીણી લેવામાં આવે છે. ઉપરની ગ્રીન છાલ કાઢી નાંખવામાં આવે છે. ટૂકડા બ્લાંચ કરો.  1 ઈંચના ટુકડાં કાપી શકાય. પાણીમાં નાંખી ઉકળે એટલે કાઢી લેવી. ટુકડાં નાંખી 1.5 કિલો ખાંડમાં બે કલાક રાખી મૂકવી. તેને ઘીમા તાપે પકાવો. ચાસણીના બે આંગળી વચ્ચે તાર બંધાય એટલે તેમાં ઈલાયચી પાવડર અને જાયફળ નાંખો. 2-3 દિવસ બે વખત હલાવો. ચાસણી ઝાડીને બદલે પાતળી લાગે તો ફરીથી ગરમ કરો. મુરબ્બો તૈયાર થશે. તેમાં જાવિત્રી, વેનીલા એસેન્સ, કેસર નાંખી શકાય છે.

આમ ખેડૂતો તરબૂચ ખેતી અને તેની સાથે ઉત્પાદન મેળવીને બે ઘણો નફો મેળવી શકે છે.

તરબૂચના બી 24 કલાક પલાળી વાવવાથી 10 દિવસ વહેલા પાકે છે

ઉનાળો શરૂ થતાં જ બજારમાં તરબૂચ આવા લાગ્યા છે.

પેપો ફળ તરીકે ઓળખાતા તરબૂચ ગુજરાતમાં, મેદાનોથી લઈને નદીઓના કાંઠે સફળતાપૂર્વક વાવેતર કરી શકાય છે. તે ટૂંકા ગાળાના પાક છે. તેની લોકપ્રિયતા વધવા માટે સરળ, બજારમાં લઈ જવાનું સરળ અને સારી બજાર કિંમતને કારણે વધી રહી છે. તેના કાચા ફળનો ઉપયોગ શાકભાજી તરીકે થાય છે. તેમના પાકેલા ફળ  લોકપ્રિય, મીઠા, ઠંડા અને તરસને શાંત પાડે છે.

જમીનની પસંદગી અને તૈયારીમાં જમીનના 6 થી 7નું પીએચ મૂલ્ય હોવું જોઈએ. આ પાકની ખેતી મોટાભાગની નદીઓમાં કરી શકાય છે. પાણી ભરવું જોઈએ નહીં, સામાન્ય રીતે તરબૂચ ખાડામાં વાવેતર કરવામાં આવે છે. ખાડો બનાવતા પહેલા જમીનને રગદોડી નાખવી જોઈએ. જેથી બીજ સારી રીતે ફૂટી  શકે. તરબૂચની પૂર્વ વાવણી બીજની ઉપાય વાવણી કરતા પહેલા થાઇરમ બીજના 2.3 ગ્રામ / કિલોના દરે કરવી જોઈએ.

નવું સંશોધન

કૃષિ વિજ્ઞાનીઓએ અનેક પ્રયોગ કરીને શોધી કાઢ્યું છે કે, ફૂગ દ્વારા થતા રોગ રોકવા માટે, બીજને 24થી 36 કલાક પાણીમાં પલાળ્યા પછી, વાવેતર કરતાં સારા અંકુરણમાં આવે છે. પાક 7-10 દિવસ પહેલાં આવે છે. તરબૂચની વાવણી ડિસેમ્બરથી એપ્રિલ સુધી કરી શકાય છે, પરંતુ ફેબ્રુઆરીના મધ્યમાં શ્રેષ્ઠ સમય છે.

85-90 દિવસમાં ફળો પાકી જઈને હેકટર દીઠ 30-40 ટન ઉત્પાદન મળે છે. હાઈબ્રીડ તરબુચની ખેતીમાં રૂ.65 હજારનો ખર્ચ અને 1.10 લાખ કમાણી થાય છે.

જાતિય પરિવર્તન

તરબૂચનું જાતિ પરિવર્તન કરી શકાય છે. નર પુષ્પ શરૂઆતમાં હોય છે. તેનું જાતિ પરિવર્તન કરીને નારી ફૂલ બનાવવાની તકનીક વિકસાવી છે. ઈથેફોન અથવા જીબ્રેલિક એસિડ બે છંટકાવ (બીજાથી ચોથા પાન નીકળે ત્યારે અને બીજો છંટકાવ પાંચમું પાન નિકળે ત્યારે) કરવાથી માદા પુષ્પોનો વધારો કરી અને ઉત્પાદન વધારે મેળવી શકાય છે.

સુગર બેબી:

અમેરિકન સુગર બેબી જાત સૌથી વધુ પ્રચલિત છે, જેના ફળ 3 થી 4 કિ.ગ્રા. વજનમાં ગોળાકાર થાય છે. છાલ ભુરા પડતા ગાઢા લીલા રંગની અને ગર્ભ લાલ રંગનો હોય છે.

વાવેતર

બીજ તરબૂચ માટે એક હેક્ટર વિસ્તાર માટે જરૂરી 4-6 કિલોગ્રામ બીજ. તરબૂચ રોપવાની પદ્ધતિ છીછરા ખાડા-પદ્ધતિ – આ પદ્ધતિમાં 60 સે.મી. વ્યાસમાં 45 સે.મી. ખાડાઓ એકબીજાથી 1.5-2.5 મીટર દૂર ખોદવામાં આવે છે. એક અઠવાડિયા સુધી તેમને ખુલ્લા રાખ્યા પછી, તેને ખાતર અને ખાતરથી ભરો. આ પછી, ગોળ પ્લેટ બનાવવી 2-2.4 સે.મી. બેસિન દીઠ ઊંડા બીજ વાવો અને તેને બારીક માટી અથવા ગોબરથી ઢાંકી દો અંકુર પછી, પ્લેટર દીઠ 2 છોડ કાઢો અને બાકીના છોડી દો.

ઊંડા ખાડાની પદ્ધતિ

આ પદ્ધતિ નદીના કાંઠે અપનાવવામાં આવે છે. તેમાં 60.75 સે.મી. ખાડાઓ વ્યાસના 1.15 મીટરના અંતરે બનાવવામાં આવે છે. તેમાં સપાટીથી 30-40 સે.મી. માટી, ખાતર અને ખાતરનું મિશ્રણ એક ઊંડાઈથી ભરવામાં આવે છે. બાકીની ક્રિયા છીછરા ખાડાની પદ્ધતિ અનુસાર કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિમાં, જમીનથી 2 મીટર પહોળા અને ઊભા પટ્ટાઓ તેની ધાર પર 1.15 મીટરના અંતરે વાવેતર કરવામાં આવે છે.

ગુજરાતમાં ઉત્પાદન

વિસ્તાર

ગુજરાતમાં શક્કરટેટી અને તરબૂચ 7060 હેક્ટર વાવેતર થાય છે. હવે 70% શક્કરટેટી અને 30 ટકા તરબૂચ વાવે છે. બનાસકાંઠા જિલ્લામાં 5 હજાર હેક્ટર વાવેતર થાય છે. જેમાં અડધું તો ડિસામાં જ થાય છે. સાબરકાંઠા હજાર હેક્ટર, જામનગર હજાર હેક્ટર છે. 35 થી 40 ટન શક્કરટેટી અને તરબુચનુ ઉત્પાદન થાય છે.

ખાતર

તરબૂચ માટે, 1 હેકટર માટે 250-300 છાણ ખાતર,  60-80 કિલો નાઇટ્રોજન, 50 કિલો અને ફોસ્ફરસ અને 50 કિલો પોટાશની જરૂર છે. ગાયના છાણનું ખાતર,  સ્ફુરથી ભરેલાં પોટાશ અને 13 કિલો નાઇટ્રોજન વાવે તે પહેલાં. તરબૂચ ઉનાળા ઋતુનો પાક છે. રેતાળ લોમ માટીમાં ઉગાડવામાં ઓછો સિંચાઈ અને સિંચાઈની જરૂર પડે છે. નદીના કાંઠે ઉગાડેલા પાકને છોડની સ્થાપના થાય ત્યાં સુધી સિંચાઇની જરૂર પડે છે. અન્ય સ્થળોએ, સિંચાઈ 3-4 દિવસમાં થવી જોઈએ.

શરબતી તરબૂચ

ભારતીય કૃષિ સંશોધન સંસ્થા, નવી દિલ્હી દ્વારા વિકસિત કરવામાં આવી છે સંકરકરણ દ્વારા વિકસિત આ વેલા ફેલાઈ છે, તેના પાંદડા લીલા અને 5 ભાગમાં વહેંચાયેલા છે, ફળો ગોળાકાર, લીલા પટા છે. જે ગુદા હોય છે તે જાડા અને હળવો રંગ હોય છે. અને બીજની પોલાણ ઓછી હોય છે, સારી સુગંધવાળા ફળ ખૂબ જ મીઠા હોય છે. જેમાં દ્રાવ્ય ખાંડ 10-12% છે. આ વિવિધતા 80-85 દિવસમાં થાય છે. તે પ્રતિ હેક્ટર 100-150 ક્વિન્ટલ જેટલું ઉત્પાદન આપે છે.

પુસા મધુ રસ

આ વિવિધતા ભારતીય કૃષિ સંશોધન સંસ્થા, નવી દિલ્હી દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે, તે રાજસ્થાન વેલામાંથી મેળવવામાં આવી છે. વેલા વધુ મજબૂત અને વિસ્તરેલા છે. પાંદડા સંપૂર્ણપણે લીલા ફળના ગોળાકાર છે. બંને છેડા પર કંઈક ફ્લેટન્ડ છે, તેની છાલ સરળ પીળી અને લીલી પટ્ટાઓ છે, ગુદા પ્રકાશ નારંગી છે. સારી સુગંધ સાથે મીઠી જાત છે. જેમાં કુલ દ્રાવ્ય ખાંડની માત્રા 12-14% છે, ફળનું વજન લગભગ 1 કિલોગ્રામ છે. તે 90-95 દિવસમાં તૈયાર કરવામાં આવતી વિવિધતા છે. એ ભારતમાં ઉગાડવા માટે યોગ્ય છે. 120 -125 ક્વિન્ટલ સુધીનું ઉત્પાદન આપે છે.

લીલો મધુ

લીલો મધ તરબૂચ માટે એક પ્રકાર છે, આ વિવિધતા પંજાબ કૃષિ યુનિવર્સિટીના લુધિયાણાથી બનાવવામાં આવી છે, તે મીઠાશ અને ઉપજની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સારી વિવિધતા છે, તેનું ગુદા હળવા લીલા હોય છે, વેલાની સરેરાશ લંબાઈ 2-3 મીટર હોય છે.

પંજાબ ગોલ્ડફિશ

પંજાબ કૃષિ યુનિવર્સિટીમાં આ વિવિધતાનો વિકાસ આ જાતનાં ફળ લુધિયાણાએ તૈયાર કર્યા છે, તે લીલા મધુ નામની જાતથી 12 દિવસ પહેલાં અને વાવણી પછીના 77 દિવસ પછી તૈયાર થાય છે. ફળનું વજન 700 -800 ગ્રામ છે. દરેક વેલો 2-3 ફળો આપે છે. પલ્પ નારંગી હોય છે, રસદાર જાડા હોય છે અને ફળ ખાવામાં ખૂબ જ મીઠા હોય છે.

દુર્ગાપુર મધુ – લીલો પલ્પ

દુર્ગાપુર મધુ જાત રાજસ્થાનના ઉદયપુર યુનિવર્સિટીના દુર્ગાપુર શાકભાજી સંશોધન કેન્દ્ર દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે, તેના ફળ ગોળાકાર છે, ત્વચા લીલી છે, જેના પર લીલા પટા છે, ફળનો પલ્પ થોડો લીલો છે જે ખાવા માટે ખૂબ જ મીઠો અને સ્વાદિષ્ટ છે.

આર્કા ફ્લેમિંગો – 5 કિલોનું તરબૂચ

આર્કા ફ્લેમિંગો જાત કર્ણાટક બેંગ્લોરની ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બાગાયતી સંશોધન દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. ફળો મધ્યમ કદથી મોટા કદના હોય છે અને તેનું વજન 1.2 થી 5.2 કિગ્રા હોય છે. ફળો ગોળાકાર અથવા થોડો અંડાકાર હોય છે. ફળોમાં 11-17% મીઠાશ હોય છે. ફળોનો પલ્પ ગાઢ, નક્કર અને સફેદ હોય છે. તેનો સંગ્રહ અને પરિવહન ક્ષમતા ખૂબ જ સારી છે.

આશાહી યામાટો, અર્કા જયોતિ, મિલન, આશાહી યામાટો અને ખાનગી કંપનીઓની પારાવાર જાત બહારમાં આવે છે. પણ સલામતી માટે ગુજરાત કૃષિ યુનિવર્સિટીઓએ ભલામણ કરી હોય એવી જાત ઉગાડવાની સલાહ કૃષિ વિભાગે આપી છે.

કામ શક્તિ વધારી ચામડી સુંદર બનાવતાં તરબૂચના બીની ખેતી

ઉનાળો શરૂ થયો છે, હવે તરબૂચ બજારમાં સારી રીતે મળતા થશે. તરબૂચ ખાઈને તેના બી ફેંકી દેવામાં આવે છે. બી ઉપર થયેલા સંશોધન પ્રમાણે તે ખાવાથી શરીરના અનેક ફાયદા થાય છે. ગુજરાતમાં જૈન પરિવાર નિયમિત રીતે તરબૂચ બી ખાય છે. તેની છાલ કાઢીને ખવાય છે. ખેડૂતો આવા બી મેળવીને તેનો સારો ધંધો કરી શકે છે. તરબૂચ ખરાબ થાય તે ઓછા ભાવ આવે ત્યારે તેના બીની સારી કમાણી કરવામાં આવે છે. ગુજરાત કૃષિ યુનિવર્સિટી દ્વારા ભલામણ કરવામાં આવી છે કે તરબૂચના બીનો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય વધારવા કરવો, બી કાઢીને તેને સુકવીને ખાવામાં ઉપયોગ કરવો, ખેડૂતો બીનો ધંધો કરી શકે છે.

તરબૂચ એક એવા ફળ છે જે પાણીથી ભરપુર હોય છે. તરબૂચ આપણા શરીરને હાઇડ્રેટ કરવા માટે સારું છે, કારણ કે તેમાં વિટામિન એ, સી અને પોટેશિયમ, જસત, ચરબી અને કેલરી હોય છે. તડબૂચના ફાયદા ફક્ત તેના ફળથી જ નહીં, પણ તેના બીમાં પણ મળે છે. તડબૂચના બીજના ફોતરા ઉખેડી નાંખવા પછી ખાવા.

તડબૂચના બીમાં  પોષણ સામગ્રી

100 ગ્રામ તડબૂચ બીજ 600 કેલરી હોય છે. તે રોટલીના 10 ટુકડા જેટલી કેલરી આપે છે. 100 ગ્રામ તરબૂચના બીમાં ચરબીનું પ્રમાણ આપણી દૈનિક ચરબીના 80% જેટલું મળે છે.

1/3 પ્રોટીન હોય છે. સૌથી આવશ્યક પ્રોટીન નિસિન છે. થાઇમિન, નિયાસિન અને ફોલિક જેવા વિટામિન બીનો સારો સ્રોત છે.

100 ગ્રામ તરબૂચના બીજમાં મેગ્નેશિયમ (139%), મેંગેનીઝ (87%), ફોસ્ફર (82%), જસત (74%), આયર્ન (44%), પોટેશિયમ (20%) અને તાંબુ (37%) જેવા ખનિજ હોય ​​છે ) આપણા દૈનિક ખનિજ પૂરું પાડે છે.

આયર્ન, પોટેશિયમ, વિટામિન, ચરબી અને કેલરી ભરપુર હોય છે જે આપણા શરીર માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

  1. એમિનો એસિડનો પ્રાકૃતિક સ્રોત.

એમિનો એસિડનો પ્રાકૃતિક સ્રોત છે. આર્જિનિન અને લાઇસિન છે. કેલ્શિયમ શોષણ અને કોલેજનની રચના માટે લાઇસિન આવશ્યક છે. મોટી ઉંમરના લોકો માટે તે જરૂરી છે. આર્જિનિનનો ઉપયોગ આપણા ચયાપચય પ્રણાલી અને રક્તવાહિની આરોગ્યને વધારવા માટે થાય છે.

  1. મેગ્નેશિયમ બેંક.

100 ગ્રામમાં 139% મેગ્નેશિયમ છે. ચયાપચય, પ્રોટીન સંશ્લેષણને પ્રોત્સાહન આપશે અને આપણા બ્લડ પ્રેશરને સામાન્ય બનાવશે. તદુપરાંત, તેઓ ડાયાબિટીઝ અને હાયપરટેન્શનને નિયંત્રિત કરી શકે છે.

  1. જાતીય સ્વાસ્થ્ય.

લાઇકોપીન અને કેટલાક વિટામિન હોય છે. જાતીય હેતુ માટે સારા છે. તડબૂચનાં બીજ પુરુષની પ્રજનન ક્ષમતામાં વધારો કરે છે. પુરુષ માટે, તેમની પ્રજનન ક્ષમતા તેમજ જાતીય ઉત્કટ વધારવા માટે લાઇકોપીન સારું છે. જાતીય દવા જેવું જ કામ કરે છે જે ઉત્થાનને લંબાવે છે. લાઇકોપીન પ્રારંભિક વૃદ્ધત્વથી પણ રોકે છે.

  1. ડાયાબિટીસ સામે લડવા માટે

ડાયાબિટીઝના દર્દીઓ તેમની દવાઓના ભાગ રૂપે તડબૂચના બીજનો ઉપયોગ કરી શકે છે. 40-45 મિનિટ સુધી તડબૂચના દાણા ઉકાળીને પી શકાય છે.

  1. યાદશક્તિ તીક્ષ્ણ કરે છે

આપણી સ્મૃતિની શક્તિ વધારે છે અને તીવ્ર બને છે.

  1. બ્લડ પ્રેશર

આર્જિનિન છે. આપણા બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવા અને કોરોનરી હ્રદયરોગને મટાડવા માટે આર્જિનિન આવશ્યક છે. તરબૂચના બીજમાં અમીનો એસિડમાં ટ્રિપ્ટોફન, ગ્લુટામેટ એસિડ અને લિસીન શામેલ છે. મેગ્નેશિયમ છે, જે હૃદય માટે આવશ્યક કાર્ય કરે છે.

  1. આપણી પાચક સિસ્ટમ અટકાવી રહ્યા છીએ.

સૌથી વધુ વિટામિન બી તરબૂચના બીજમાં જોવા મળે છે તે નિયાસિન છે. આપણી નર્વ સિસ્ટમ, પાચક સિસ્ટમ અને આપણી ત્વચા આરોગ્ય માટે નિયાસિન જરૂરી છે. તડબૂચના બીજમાં બીજા વિટામિન બીમાં ફોલિક, થાઇમિન, રિબોફ્લેવિન, વિટામિન બી 6 અને પેન્ટોફેનેટ એસિડ શામેલ છે.

8 બ્લડ કોલેસ્ટરોલ ઘટાડે

બીમાં ચરબી એ મોનોનસેચ્યુરેટેડ ચરબી, બહુઅસંતૃપ્ત ચરબી અને ચરબી એસિડ ઓમેગા 6. અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશનના આધારે, બંને ચરબી આપણા કોલેસ્ટ્રોલનું સ્તર ઘટાડી શકે છે અને એસિડ ચરબી ઓમેગા 6 બ્લડ પ્રેશર ઘટાડી શકે છે.

9 ત્વચા સારી કરી વૃદ્ધત્વ ઓછું કરે છે

ત્વચાને તંદુરસ્ત રાખી વહેલા વૃદ્ધત્વથી બચાવવા માટે તરબૂચનાં બીજમાં લીસિન આપણા શરીરમાં કોલેજનની રચના માટે જરૂરી છે. પ્રોસેસ કરીને બીને તંદુરસ્ત આહારના નાસ્તા તરીકે ઉપયોગ કરી શકે. વાળના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કોપર હોય છે. આપણા શરીરને રંગદ્રવ્યની જરૂર છે જે આપણા વાળની ​​સાથે સાથે ત્વચામાં રંગ લાવે છે. હિમોગ્લોબિન ઉત્પન્ન કરી શકે છે. એકવાર તરબૂચનાં બીજ આપણી રોજિંદી જરૂરિયાત માટે 192 માઇક્રો ગ્રામ અથવા 21% કોપર આપે છે. તરબૂચનાં બીજમાં એન્ટીઓકિસડન્ટ અને તેલ હોય છે જે ત્વચાને જુવાન, સ્વસ્થ અને વધુ વાઇબ્રેન્ટ બનાવશે, તેથી તેઓ  વહેલા વૃદ્ધત્વથી બચાવે છે. બેબી ઓઇલ માટે આવશ્યક ઘટકો છે. ત્વચાના છિદ્રોમાંથી ખરાબી દૂર કરે છે, ત્વચા સ્વસ્થ અને ખીલ મુક્ત રહેશે. ત્વચાના કેન્સર તેમજ ત્વચાના ચેપથી બચાવવામાં શક્તિશાળી છે.[:en]Dilip Patel

Ahmedabad, 13 December 2023

Jayantibhai Japadiya, a farmer from Jasdan Shivrajpur in Rajkot district of Gujarat, has cultivated watermelon on 4 bighas of land in winter. They do organic farming. 500 mans i.e. 10,000 kg watermelons ripen in one acre. And the average production per hectare can be considered as 24700 kg. Production of 24.7 tonnes per hectare. 30 to 40 tonnes ripen in summer. Whose price ranges from Rs 5 to Rs 15 per kg. Whereas the price of winter ripe watermelon is Rs 25 per kg.

11 kg watermelon Rs 275

The largest watermelon of 11 kg has grown in his farm. Which was sold for Rs 275. Watermelons weighing 8 to 9 kg were obtained. Thus, big size watermelons have grown in abundance in his farm. Which has become possible due to organic or natural farming. If chemicals had been added, such a jumbo watermelon would not have been produced. Through chemical cultivation of hybrid watermelon, one watermelon can grow up to 3 to 5 kg.

Net profit of Rs 2 lakh 50 thousand

He has earned a net profit of Rs 1 lakh 50 thousand from the watermelons planted in the month of Shravan. During the three-month melon harvest, Jentibhai sells the fruits from his farm. 800 maunds in 4 bighas and production Rs. Profit of Rs 3 lakhs in which their cost is only Rs 20 thousand, totaling Rs. With 50 thousand lightbill. Net profit Rs. 2 lakh 50 thousand. Besides, the cost of chemical fertilizers and pesticides worth Rs 40 thousand in 4 bighas was also saved. The biggest social benefit he has earned is that as a farmer he has been exempted from giving cancer to people. The price is good, Rs 500 for 20 kg. They take money in fields and villages. Was sold for Rs 25. The sweetness was good so all the goods were sold from the wadi itself. His last Veena was on 3 December 2023. Harvesting started before Diwali.

Plantation was done in Shravan. By the end of November all the crops had been harvested. A total of 800 maunds of crops have been grown in 4 bighas of land. 600 maunds have been sold. 4 bighas for Rs. 3 lakhs have been produced in three months. Including water and labor expenses, Vigh has spent Rs 10,000. Rupee. There was a profit of Rs 70-75 thousand. Now profits in organic farming are increasing. Which may be due to high price, quality and high production.

No cost for medicine

Farmers get Rs. one bigha for pasteurized. Spends 3 thousand. Thus on average there is an advantage over chemicals. If you do organic farming for the first two years, you will get compensation in less production.

Watermelon in Gujarat

In Gujarat, 83 lakh tonnes of fruits are grown in 4 lakh 50 thousand hectares. On an average 18.50 tonnes of fruits ripen per hectare. According to the report of the National Horticulture Board, less than 1 thousand tonnes of watermelons are grown in Gujarat. The rest is imported. Thousands of tonnes of watermelon, which used to be produced free of cost, has stopped due to sand being lifted from the banks of 184 rivers in Gujarat.

Climate change

Watermelon crops are particularly suited to hot and dry climates. Frost damages this crop. Usually 250-300 cm. Watermelon is at temperature. Watermelon requires low humidity and high temperature during ripening. Sunlight increases the sugar content in watermelon and reduces the incidence of foliar diseases. A temperature between 24 degrees to 27 degrees Celsius is beneficial for the growth of vine. If the temperature changes and goes below 18°C or rises above 32°C, it adversely affects the vines and fruit set. If the temperature is below 21 °C, the seeds will not germinate. During the growth phase, if the air is humid and hazy, the vines do not develop properly and are prone to fungal diseases. Nowadays, this crop is cultivated throughout the year except summer and monsoon days.

But Jayantibhai has shown production in the winter of November.

Harvest twice

Watermelon is a summer crop. Watermelon is planted after Makar Sankranti when winter begins. Initially 50 to 55 days of warmth leads to better vegetative growth of the plant. Even if there is cold, there is no problem in the development of its fruits. In this way watermelon crop can be taken twice a year. Watermelon is cultivated in the summer season. Can be planted in other seasons also in areas with hot and dry climate.

Made in India

India is the third largest producer of watermelon. Maximum production takes place in Uttar Pradesh, Andhra Pradesh, Tamil Nadu, Karnataka, Orissa. According to the latest National Horticulture Board data of the central government, Uttar Pradesh is at third place with 706.65 tonnes, Andhra Pradesh with 628.57 tonnes, Tamil Nadu with 315.19 tonnes. Karnataka produces 260.90 tonnes of watermelon, while Orissa produces 253.54 tonnes. Watermelon is imported in Gujarat. Production in Gujarat can range from 1 thousand to 350 tonnes.

Farming in Gujarat

According to the estimates of Gujarat Agriculture Department, watermelons and melons were planted in 10 thousand hectares in 2020 and production of 1 to 1.50 lakh tonnes was expected. Sweet Potato and Watermelon In Gujarat, 70% sweet potato and 30% watermelon are cultivated in an average of 7060 hectares. Cultivation is done in 5 thousand hectares in the sandy soil of Banaskantha. Half of which happens in December. Good farming is done in Sabarkantha and Jamnagar.

Quality

Watermelon fruit contains moisture 95.7%, protein 0.1%, fat 0.2%, minerals 0.2%, carbohydrate 3.8%, calcium 0.01% and phosphorus 0.01%, iron 0.2 mg/100 g; Carotene is very less. Ten juice contains 0.17% citrulline. It contains Vitamin A and Vitamin C is very less. Seeds are an excellent source of urease enzyme.

Amreli

Madhubhai Savaliya, a farmer from Bordi village of Dhari, Amreli, produced 40 tonnes of watermelon per acre in summer. 55 acres of land Rs. He ripened 2 crore watermelons in 2022.

Jayantibhai Ghan does farming using natural fertilizers and natural pesticides like Jeevamrit, Jeevamrit, Dashparni, Khati Chaash, Panchgavya etc. Crops like cucumber, sugarcane, custard apple, groundnut, wheat, sugarcane, jowar are grown through organic farming. Mulching in watermelon and cucumber. It has been 4 years since organic farming. The total land is 7 bighas.

Navsari Agricultural University

Research was conducted by Navsari Agricultural University. So watermelon can be used 100 percent. Earlier 40 percent had to be thrown away. At a cost of Rs 65 thousand, 30-40 tonnes of watermelon per hectare is ready in 90 days. Profit of Rs 1.10 lakh. Now if you make and sell juice, candy and juice, you can earn a good amount of money.

Candy

Candy is made from watermelon peel. Sugar is added equal to the weight of watermelon peel. 0.2 percent citric acid, 1500 ppm. Potassium metabolism sulphate is added. Then cut the watermelon peel into pieces and add TSS syrup to it. Leave for 72 hours until it reaches 70 degrees. Then wash the candy and dry it at 60 degree temperature till 17 percent moisture and pack it in 400 gauge bags. Normal temperature is maintained at 37 centigrade for 6 months.

Potassium pyrosulfite is a white crystalline powder with a pungent odor. It is mainly used as an antioxidant or chemical disinfectant. It is chemically similar to sodium metabisulfite, with which it is sometimes used.

Watermelon Nectar

Navsari Agricultural University has developed an innovative process for making watermelon nectar. In which 25 percent watermelon juice, sugar and citric acid are added to its TSS. It contains 1 percent pectin and 100 ppm while maintaining 16 brix and 0.3 percent acidity. By adding sodium benzoate and sterilizing glass bottles at 96°C for 5 minutes, acceptable quality standards are maintained for 6 months at normal temperature of 37°C.

Watermelon juice

Navsari Agricultural University has developed a method of making watermelon juice. TSS of watermelon juice 10 brix, acidity 0.3 percent, pectin 1 percent and sodium benzoate 100 ppm. It can maintain acceptable quality parameters for 6 months at normal temperature of 37 centigrade by sterilizing at 96 centigrade temperature for 5 minutes after filling in storage glass bottles.

Watermelon Juice Candies

To make candy that provides relief from heat, add 2 cups of watermelon juice and half a teaspoon of sugar in a kulfi mold, keep it in the freezer for 8 hours and serve it without the mold.

Marmalade

1.5 kg watermelon, inner white peel grated. The upper green bark is removed. Blanch the pieces. Can be cut into 1 inch pieces. Put it in water and take it out when it boils. Put the pieces and keep them in 1.5 kg sugar for 2 hours. Cook it on low flame. When the syrup becomes like a string between two fingers, add cardamom powder and nutmeg to it. Shake twice every 2-3 days. If the syrup seems thin instead of thick, heat it again. Murabba will be ready. You can add mace, vanilla essence, saffron in it.

Thus, farmers can get two big benefits by cultivating watermelon and simultaneously getting the yield from it.

Watermelon seeds ripen 10 days earlier if soaked for 24 hours

As soon as summer starts, there is such a flood of watermelons in the market.

The famous watermelon can be successfully cultivated in Gujarat from the plains to the river banks. This is a short duration crop. Its popularity is increasing due to its easy to grow, easy to transport to the market and good market price. Its raw fruit is used as a vegetable. Their ripe fruits are popular, sweet, cooling and thirst quenching.

Selection and preparation of soil: pH value of soil should be 6 to 7. This crop can be cultivated in most of the rivers. Watering should not be done, usually watermelons are planted in pits. Before making the pit, the soil should be hoeed. So that the seeds can germinate well. Before sowing watermelon, seed treatment should be done at the rate of 2.3 grams per kilogram of Thiram seeds.

New research

Agricultural scientists have found in many experiments that to protect against fungal diseases, soaking the seeds in water for 24 to 36 hours after sowing improves germination. The harvest arrives 7-10 days earlier. Watermelon can be sown from December to April, but mid-February is the best time.

The fruits ripen in 85-90 days and yield 30-40 tonnes per hectare. Cultivation of hybrid watermelon costs Rs 65 thousand and earns Rs 1.10 lakh.

Gender change

Watermelon can be transformed. Male flowers appear early. He developed the technique of making female flowers by changing his caste. Two sprays of ethephon or gibberellic acid (second spray at second to fourth leaf emergence and second spray at fifth leaf emergence) can increase the number of female flowers and increase production.

Sugar Baby:

The most popular is the American Sugar Baby variety, whose fruits weigh 3 to 4 kg. Weights are rounded off. The bark is brown dark green and the pulp is red.

Farming

Watermelon For the seeds of 4-6 kg seeds are required for one hectare area. Watermelon planting method: Shallow pit method – In this method, the depth should be 60 cm. 45 cm in diameter. The pit is dug 1.5-2.5 metres. After leaving them open for a week, fill them with manure and compost. – After this make a circular plate of 2-2.4 cm. Sow the seeds per basin depth and cover them with fine soil or cow dung. After germination, remove 2 plants per plate and leave the rest.

Deep pit method

This method is adopted on the banks of the river. It has 60.75 cm. Pits are made at a distance of 1.15 meters diameter. It is 30-40 cm from the surface. A mixture of soil, manure and compost is filled deeply. The remaining process is done according to the shallow pit method. In this method, vertical strips 2 meters wide are placed from the ground and at a distance of 1.15 meters from the edge.

Fertilizer

For watermelon, 1 hectare requires 250-300 kg of manure, 60-80 kg of nitrogen, 50 kg of phosphorus and 50 kg of potash. Before sowing, apply cowdung manure, phosphorus rich potash and 13 kg. Nitrogen. Watermelon is a summer crop. Cultivation in sandy loam soil requires less water and irrigation. Crops grown on river banks require irrigation until the plants become established. At other places, irrigation should be done every 3-4 days.

Candied Watermelon

Developed by the Indian Agricultural Research Institute, New Delhi, this vine is spreading, its leaves are green and divided into 5 parts, the fruits are round, with green stripes. The anus is thick and light in colour. And the seed cavity is small, the fruit is very sweet and has good aroma. In which soluble sugar is 10-12%. This variety becomes ready in 80-85 days. Its yield is 100-150 quintals per hectare.

Pusa Madhu Ras

Developed by the Indian Agricultural Research Institute, New Delhi, this variety is obtained from the vine of Rajasthan. The vines are stronger and longer. The leaves are completely green and fruitful. It is somewhat flattened at both ends, its bark is smooth with yellow and green stripes, the anus is light orange. Sweet variety with good aroma. With a total soluble sugar content of 12–14%, the fruit weighs about 1 kg. This is a variety that is ready in 90-95 days. It is suitable for growing in India. The yield is up to 120 -125 quintals.

Green species

Green is a species of melon, this variety is produced from Punjab Agricultural University, Ludhiana, it is a very good variety in terms of sweetness and yield, its anus is light green, the average length of the vine is 2-3 meters.

Punjab Goldfish

This variety was developed in Punjab Agricultural University, Ludhiana. From the variety named Leela Madhu, the fruits of this variety are ready 12 days before and 77 days after sowing. The weight of the fruit is 700-800 grams. Each vine bears 2-3 fruits. The pulp is orange, juicy, thick and the fruit is very sweet to eat.

Durgapur – Green Pulp

Durgapur Madhu variety has been developed by Durgapur Vegetable Research Center of Udaipur University, Rajasthan, its fruits are round, peel is green and has green stripes, the pulp of the fruit is light green which is very sweet and tasty to eat.

Arca Flamingo – 5 kg watermelon

The Arka Flamingo variety has been developed by the Indian Institute of Horticultural Research, Bangalore, Karnataka. The fruits are medium to large in size and weigh 1.2 to 5.2 kg. The fruits are round or slightly oval. The fruits contain 11-17% sweetness. The pulp of the fruit is dense, hard and white. Its storage and transportation capacity is very good.

Asahi Yamato, Arka Jyoti, Milan, Asahi Yamato and private companies are all coming up. But for safety, the Agriculture Department has advised to grow varieties recommended by Gujarat Agricultural Universities.

Watermelon seeds increase sexual power and make skin beautiful.

Summer has started, now watermelons will also be available in the market. Watermelon is eaten and its seeds are thrown away. According to research done on Bee, eating it has many benefits for the body. Jain families in Gujarat regularly eat watermelon seeds. It is eaten after peeling. Farmers can do good business by getting such seeds. There is good earning if the prices are low due to bad quality of watermelon seeds. The use of watermelon seeds for health improvement has been recommended by Gujarat Agricultural University, after extracting the seeds and drying them for consumption, farmers can do business with the seeds.

Watermelon is a fruit in which water is found in abundance. Watermelon is good for hydrating our body, as it contains Vitamin A, C and potassium, zinc, fat and calories. The benefits of watermelon are found not only in its fruit but also in its seeds. Break watermelon seed pods and eat them.

Nutritional Content of Watermelon Seeds

There are 600 calories in 100 grams of watermelon seeds. It provides as many calories as 10 slices of bread. The fat content in 100 grams of watermelon seeds is about 80% of our daily fat intake.

1/3 is protein. The most essential protein is nisin. Good source of B vitamins like thiamine, niacin and folic acid.

100 grams of watermelon seeds contain minerals like Magnesium (139%), Manganese (87%), Phosphorus (82%), Zinc (74%), Iron (44%), Potassium (20%) and Copper (37%). Are. ) provides our daily minerals Is.

It is rich in iron, potassium, vitamins, fat and calories which are essential for our body to be muscular.

A natural source of amino acids.

It is a natural source of amino acids. Arginine and lysine. Lysine is essential for calcium absorption and collagen formation. This is necessary for older people. Arginine is used to promote our metabolic system and heart health.

Magnesium

100 grams contains 139% magnesium. It will boost metabolism, protein synthesis and normalize our blood pressure. Apart from this, they can also control diabetes and high blood pressure.

Health.

It contains lycopene and some vitamins. Good for sexual purpose. Watermelon seeds increase male fertility. For men, lycopene is good for enhancing their fertility as well as sexual desire. It works like a sex drug that prolongs erection. Lycopene also prevents premature aging.

To fight diabetes

Diabetic patients can use watermelon seeds as their medicine. Watermelon seeds can be consumed by boiling them for 40-45 minutes.

Sharpens memory

Our memory power increases and becomes sharper.

Blood pressure

Arginine is. Arginine is essential for controlling our blood pressure and curing coronary heart disease. Amino acids in watermelon seeds include tryptophan, glutamate acid, and lysine. Magnesium is essential for the heart.

Blocking our digestive system.

The most abundant vitamin B found in watermelon seeds is niacin. Niacin is essential for the health of our nervous system, digestive system and our skin. Other B vitamins in watermelon seeds include folic, thiamine, riboflavin, vitamin B6 and pantothenic acid.

8 Reduces blood cholesterol

B fats are monounsaturated fats, polyunsaturated fats, and fatty acids omega 6. According to the American Heart Association, both fats can lower our cholesterol levels and omega 6 fatty acids can lower blood pressure.

9 Improves skin and reduces aging

Lysine present in watermelon seeds is essential for the formation of collagen in our body to keep the skin healthy and prevent premature aging. Processed beans can be used as a healthy snack. It contains copper to promote hair growth. Our body needs pigments that color our hair as well as skin. Can produce hemoglobin. One serving of watermelon seeds provides 192 micrograms or 21% of our daily requirement of copper. Watermelon seeds contain antioxidants and oils that will make the skin younger, healthier and more vibrant, thereby preventing premature aging. The essential ingredients for baby oil are. Impurities are removed from the skin pores, the skin becomes healthy and free from acne. Powerful in protecting against skin cancer as well as skin infections. (This is for information, Google translate from Gujarati, use it after the opinion of Vaidya, Doctor and Agriculture expert)[:hn]दिलीप पटेल

अहमदाबाद, 13 दिसंबर 2023

गुजरात के राजकोट जिले के जसदान शिवराजपुर के किसान जयंतीभाई जपाड़िया ने सर्दियों में 4 बीघा जमीन पर तरबूज की खेती की है। वे जैविक खेती करते हैं। एक एकड़ में 500 मन यानि 10,000 किलो तरबूज पकते हैं। तथा प्रति हेक्टेयर औसत उत्पादन 24700 किलोग्राम माना जा सकता है। प्रति हेक्टेयर 24.7 टन उत्पादन. गर्मियों में 30 से 40 टन पक जाते हैं। जिसकी कीमत 5 से 15 रुपये प्रति किलो तक है. जबकि सर्दियों में पकने वाले तरबूज की कीमत 25 रुपये प्रति किलो है.

11 किलो का तरबूज 275 रु

उनके खेत में 11 किलो का सबसे बड़ा तरबूज उगा है. जिसे 275 रुपये में बेचा गया. 8 से 9 किलो वजन के तरबूज निकले। इस प्रकार उनके खेत में बड़े आकार के तरबूज बहुतायत में उगे हैं। जो जैविक या प्राकृतिक खेती के कारण संभव हो सका है। यदि रसायन मिला होता तो इतना जंबो तरबूज नहीं बनता। हाईब्रिड तरबूज की रासायनिक खेती से एक तरबूज 3 से 5 किलो तक का हो सकता है.

2 लाख 50 हजार का लाभ

श्रावण मास में लगाए गए तरबूज से उन्हें 1 लाख 50 हजार का शुद्ध मुनाफा हुआ है। तीन महीने की खरबूजे की फसल में जेन्तीभाई अपने खेत से फलों की फसल बेचते हैं। 4 बीघे में 800 मन और उत्पादन रु. 3 लाख का मुनाफा जिसमें उनकी लागत सिर्फ 20 हजार, कुल रू. 50 हजार लाइटबिल के साथ। शुद्ध लाभ रू. 2 लाख 50 हजार है। साथ ही 4 बीघे में 40 हजार रुपए की रासायनिक खाद और कीट नाशक की लागत भी बच गई। उन्होंने जो सबसे बड़ा सामाजिक लाभ कमाया है वह यह है कि एक किसान के रूप में उन्हें लोगों को कैंसर देने से छूट मिल गई है। कीमत अच्छी है, 500 रुपये 20 किलो. खेत और गांव में वे रुपये लेते हैं। 25 में बिकता था. मिठास अच्छी थी इसलिए सारा माल वाड़ी से ही बिक गया। उनकी आखिरी वीणा 3 दिसंबर 2023 को थी। दिवाली से पहले फसलें शुरू हो गईं.

श्रवण में किया गया पौधारोपण. नवंबर के अंत तक सभी फसलें कट चुकी थीं। 4 बीघे के खेत में कुल 800 मन फसल उगाई गई है। 600 मन बिक चुके हैं। 4 बीघे रुपये में। तीन माह में 3 लाख का उत्पादन हुआ है। पानी, मजदूरी सब खर्च मिलाकर विघ में ने 10 हजार रुपये खर्च किया हैं. रु. 70-75 हजार का मुनाफा हो गया. में अब जैविक खेती में मुनाफा बढ़ रहा है। जो उच्च कीमत, गुणवत्ता और उच्च उत्पादन के कारण हो सकता है।

दवा का कोई खर्च नहीं

किसान एक बीघा में पेस्टीसाईझ्ड के रू. 3 हजार खर्च करते है।  इस प्रकार औसतन केमिकल पर फायदा है। अगर आप पहले दो साल तक जैविक खेती करते हैं तो आपको कम उत्पादन में मुआवजा मिलेगा.

गुजरात में तरबूज

गुजरात में 4 लाख 50 हजार हेक्टेयर में 83 लाख टन फल उगाये जाते हैं. प्रति हेक्टेयर औसतन 18.50 टन फल पकते हैं। राष्ट्रीय बागवानी बोर्ड की रिपोर्ट के मुताबिक, गुजरात में 1 हजार टन से भी कम तरबूज उगाए जाते हैं. बाकी आयात किया जाता है. गुजरात में 184 नदियों के किनारों से रेत उठा लिए जाने के कारण हजारों टन तरबूज, जो मुफ्त में पैदा होता था, बंद हो गया है।

जलवायु परिवर्तन

तरबूज़ की फ़सलें विशेष रूप से गर्म और शुष्क मौसम के लिए उपयुक्त होती हैं। पाला इस फसल को नुकसान पहुंचाता है। आमतौर पर 250-300 सेमी. तरबूज तापमान पर होता है. तरबूज को पकने के दौरान कम आर्द्रता और उच्च तापमान की आवश्यकता होती है। सूरज की रोशनी से तरबूज में शर्करा की मात्रा बढ़ जाती है और पत्तेदार बीमारियों का प्रकोप कम हो जाता है। बेल की वृद्धि के लिए 24 डिग्री से 27 डिग्री सेल्सियस के बीच का तापमान फायदेमंद होता है। यदि तापमान बदलता है और 18°C ​​से नीचे चला जाता है या 32°C से ऊपर बढ़ जाता है, तो यह बेलों और फलों के सेट पर प्रतिकूल प्रभाव डालता है। यदि तापमान 21 डिग्री सेल्सियस से कम है, तो बीज अंकुरित नहीं होंगे। विकास चरण के दौरान, यदि हवा नम और धुंधली है, तो बेलें ठीक से विकसित नहीं होती हैं और फंगल रोगों का खतरा होता है। आजकल, इस फसल की खेती गर्मी और मानसून के दिनों को छोड़कर पूरे वर्ष की जाती है।

लेकिन जयंतीभाई ने नवंबर की सर्दियों में उत्पादन दिखाया है।

दो बार फसल करें

तरबूज़ ग्रीष्मकालीन फसल है। मकर संक्रांति के बाद सर्दी शुरू होने पर तरबूज की रोपाई की जाती है। प्रारंभ में 50 से 55 दिनों की गर्मी से पौधे की बेहतर वानस्पतिक वृद्धि होती है। फिर अगर ठंड भी पड़ जाए तो इसके फल के विकास में कोई दिक्कत नहीं आती. इस प्रकार तरबूज की फसल वर्ष में दो बार ली जा सकती है। तरबूज की खेती गर्मी के मौसम में की जाती है. अन्य मौसमों में भी गर्म और शुष्क जलवायु वाले क्षेत्रों में लगाया जा सकता है।

भारत में निर्मित

भारत तरबूज़ का तीसरा सबसे बड़ा उत्पादक है। सबसे अधिक उत्पादन उत्तर प्रदेश, आंध्र प्रदेश, तमिलनाडु, कर्नाटक, उड़ीसा में होता है। केंद्र सरकार के नवीनतम राष्ट्रीय बागवानी बोर्ड के आंकड़ों के अनुसार, उत्तर प्रदेश 706.65 टन, आंध्र प्रदेश 628.57 टन, तमिलनाडु 315.19 टन के साथ तीसरे स्थान पर है। कर्नाटक में 260.90 टन तरबूज का उत्पादन होता है, जबकि उड़ीसा में 253.54 टन तरबूज का उत्पादन होता है। गुजरात में तरबूज़ का आयात किया जाता है। गुजरात में उत्पादन 1 हजार से 350 टन तक हो सकता है.

गुजरात में रोपण

गुजरात कृषि विभाग के अनुमान के मुताबिक 2020 में 10 हजार हेक्टेयर में तरबूज और टेटी लगाए गए और 1 से 1.50 लाख टन उत्पादन की उम्मीद थी. शकरकंद और तरबूज गुजरात में औसतन 7060 हेक्टेयर में 70% शकरकंद और 30% तरबूज की खेती की जाती है। बनासकांठा की रेतीली मिट्टी में 5 हजार हेक्टेयर में खेती होती है। जिसका आधा हिस्सा दिसंबर में होता है. साबरकांठा और जामनगर में अच्छी खेती होती है।

गुणवत्ता

तरबूज के फल में नमी 95.7%, प्रोटीन 0.1%, वसा 0.2%, खनिज 0.2%, कार्बोहाइड्रेट 3.8%, कैल्शियम 0.01% और फास्फोरस 0.01% लौह 0.2 मिलीग्राम/100 ग्राम होता है; कैरोटीन बहुत कम होता है. दस जूस में 0.17% सिट्रुलाइन होता है। इसमें विटामिन ए और विटामिन सी बहुत कम होता है। बीज यूरेज़ एंजाइम का बहुत अच्छा स्रोत हैं।

अमरेली

अमरेली के धारी के बोर्डी गांव के किसान मधुभाई सावलिया ने गर्मियों में प्रति एकड़ 40 टन तरबूज का उत्पादन किया। 55 एकड़ जमीन रु. उन्होंने 2022 में 2 करोड़ तरबूज पकाए।

जयंतीभाई घन जीवामृत, जीवामृत, दशपर्णी, खाती छाश, पंचगव्य आदि जैसे प्राकृतिक उर्वरकों और प्राकृतिक कीटनाशकों का उपयोग करके खेती करते हैं। खीरा, गन्ना, कस्टर्ड सेब, मूंगफली, गेहूं, गन्ना, ज्वार की फसलें जैविक खेती के माध्यम से उगाई जाती हैं। तरबूज और खीरे में मल्चिंग करें। जैविक खेती को 4 साल हो गए हैं। कुल जमीन 7 बीघे है.

नवसारी कृषि विश्वविद्यालय

नवसारी कृषि विश्वविद्यालय द्वारा शोध किया गया। तो तरबूज का उपयोग 100 प्रतिशत किया जा सकता है। पहले 40 प्रतिशत फेंकना पड़ता था। 65 हजार रूपये की लागत से प्रति हेक्टेयर 30-40 टन तरबूज 90 दिन में तैयार हो जाता है। 1.10 लाख का मुनाफा. अब अगर आप जूस, कैंडी, जूस बनाकर बेचेंगे तो अच्छी खासी कमाई कर सकते हैं.

कैंडी

तरबूज के छिलके से कैंडी बनाई जाती है. तरबूज के छिलके के वजन के बराबर चीनी डाली जाती है. 0.2 प्रतिशत साइट्रिक एसिड, 1500 पीपीएम। पोटेशियम मेटाबोलिज्म सल्फेट मिलाया जाता है। फिर तरबूज के छिलके को टुकड़ों में काट लें और इसमें टीएसएस सिरप मिलाएं। 70 डिग्री तक पहुंचने तक 72 घंटे के लिए छोड़ दें। फिर कैंडी को धोकर 60 डिग्री तापमान पर 17 प्रतिशत नमी होने तक सुखा लें और 400 गेज बैग में पैक कर दें। सामान्य तापमान 6 माह तक 37 सेंटीग्रेड तक बनाये रखा जाता है।

पोटेशियम पाइरोसल्फाइट एक तीखी गंध वाला सफेद क्रिस्टलीय पाउडर है। इसका उपयोग मुख्य रूप से एंटीऑक्सीडेंट या रासायनिक कीटाणुनाशक के रूप में किया जाता है। यह रासायनिक रूप से सोडियम मेटाबाइसल्फाइट के समान है, जिसके साथ इसका उपयोग कभी-कभी किया जाता है।

तरबूज अमृत

नवसारी कृषि विश्व विद्यालय ने तरबूज अमृत बनाने की एक अभिनव प्रक्रिया विकसित की है। जिसमें इसके टीएसएस में 25 प्रतिशत तरबूज का रस, चीनी और साइट्रिक एसिड मिलाया जाता है। इसमें 16 ब्रिक्स और 0.3 प्रतिशत अम्लता बरकरार रखने के बाद 1 प्रतिशत पेक्टिन और 100 पीपीएम होता है। सोडियम बेंजोएट मिलाकर कांच की बोतल में 96 डिग्री सेंटीग्रेड पर 5 मिनट तक स्टरलाइज़ करने से 37 डिग्री सेंटीग्रेड के सामान्य तापमान पर 6 महीने तक स्वीकार्य गुणवत्ता मानक कायम रहते हैं।

तरबूज़ का रस

नवसारी कृषि विश्व विद्यालय ने तरबूज का जूस बनाने की एक विधि विकसित की है। तरबूज के रस का टी.एस.एस 10 ब्रिक्स, अम्लता 0.3 प्रतिशत, पेक्टिन 1 प्रतिशत और सोडियम बेंजोएट 100 पीपीएम। यह भंडारण कांच की बोतल में भरने के बाद 5 मिनट के लिए 96 सेंटीग्रेड तापमान पर स्टरलाइज़ करके 37 सेंटीग्रेड के सामान्य तापमान पर 6 महीने तक स्वीकार्य गुणवत्ता मानदंड बनाए रख सकता है।

तरबूज का रस कैंडीज

गर्मी से राहत दिलाने वाली कैंडी बनाने के लिए कुल्फी के सांचे में 2 कप तरबूज का रस और आधा चम्मच चीनी डालकर 8 घंटे के लिए फ्रीजर में रख दें और बिना सांचे के ही परोसें.

मुरब्बा

1.5 किलो तरबूज़, भीतरी सफेद छिलका कद्दूकस किया हुआ। ऊपरी हरी छाल हटा दी जाती है। टुकड़ों को ब्लांच कर लें. 1 इंच के टुकड़ों में काटा जा सकता है. इसे पानी में डालें और उबाल आने पर निकाल लें. टुकड़ों को डाल कर 1.5 किलो चीनी में 2 घंटे के लिये रख दीजिये. इसे धीमी आंच पर पकाएं. जब चाशनी दो अंगुलियों के बीच एक तार की तरह बन जाए तो इसमें इलायची पाउडर और जायफल मिलाएं। हर 2-3 दिन में दो बार हिलाएँ। अगर चाशनी गाढ़ी होने की बजाय पतली लगे तो दोबारा गर्म करें। मुरब्बा तैयार हो जायेगा. इसमें जावित्री, वेनिला एसेंस, केसर डाल सकते हैं.

इस प्रकार किसान तरबूज की खेती और इसके साथ-साथ उपज प्राप्त करके दो बड़े लाभ प्राप्त कर सकते हैं।

तरबूज के बीज 24 घंटे तक भिगोने पर 10 दिन पहले पक जाते हैं

गर्मियां शुरू होते ही बाजार में तरबूजों की ऐसी बहार आ जाती है।

मशहूर तरबूज की खेती गुजरात में मैदानी इलाकों से लेकर नदी तटों तक सफलतापूर्वक की जा सकती है। यह कम अवधि की फसल है. उगाने में आसान, बाजार में ले जाने में आसान और अच्छी बाजार कीमत के कारण इसकी लोकप्रियता बढ़ रही है। इसके कच्चे फल का उपयोग सब्जी के रूप में किया जाता है। इनके पके फल लोकप्रिय, मीठे, ठंडे और प्यास बुझाने वाले होते हैं।

मिट्टी का चयन और तैयारी मिट्टी का पीएच मान 6 से 7 होना चाहिए। इस फसल की खेती अधिकांश नदियों में की जा सकती है। पानी नहीं भरना चाहिए, आमतौर पर तरबूज गड्ढों में लगाए जाते हैं। गड्ढा बनाने से पहले मिट्टी की गुड़ाई कर लेनी चाहिए. ताकि बीज अच्छे से अंकुरित हो सकें. तरबूज की बुआई से पहले बीजोपचार 2.3 ग्राम प्रति किलोग्राम थीरम बीज की दर से करना चाहिए।

नया शोध

कृषि वैज्ञानिकों ने कई प्रयोगों में पाया है कि फफूंदजनित रोगों से बचाव के लिए बीजों को 24 से 36 घंटे तक पानी में भिगोने के बाद बोने से अंकुरण अच्छा होता है। फसल 7-10 दिन पहले आ जाती है. तरबूज़ की बुआई दिसंबर से अप्रैल तक की जा सकती है, लेकिन मध्य फरवरी सबसे अच्छा समय है।

फल 85-90 दिनों में पकते हैं और प्रति हेक्टेयर 30-40 टन उत्पादन होता है। हाइब्रिड तरबूज की खेती में 65 हजार रुपये की लागत आती है और 1.10 लाख रुपये की कमाई होती है।

लिंग परिवर्तन

तरबूज़ को रूपांतरित किया जा सकता है। नर फूल जल्दी लगते हैं. उन्होंने अपनी जाति बदलकर मादा फूल बनाने की तकनीक विकसित की। एथेफॉन या जिबरेलिक एसिड के दो स्प्रे (दूसरी से चौथी पत्ती निकलने पर और पांचवीं पत्ती निकलने पर दूसरा स्प्रे) मादा फूलों की संख्या बढ़ा सकते हैं और उत्पादन बढ़ा सकते हैं।

शुगर बेबी:

अमेरिकन शुगर बेबी किस्म सबसे लोकप्रिय है, जिसके फलों का वजन 3 से 4 किलोग्राम होता है। वज़न को पूर्णांकित किया जाता है। छाल भूरे गहरे हरे रंग की होती है और गूदा लाल रंग का होता है।

खेती

तरबूज के बीज के लिए एक हेक्टेयर क्षेत्र के लिए 4-6 किलोग्राम बीज की आवश्यकता होती है। तरबूज़ रोपण विधि उथली गड्ढ़ा-विधि- इस विधि में 60 सेमी. व्यास में 45 सेमी. गड्ढे 1.5-2.5 मी खोदकर निकाला जाता है. एक सप्ताह तक इन्हें खुला छोड़ने के बाद इनमें खाद और कम्पोस्ट भर दें। – इसके बाद 2-2.4 सेमी की गोलाकार प्लेट बना लें. बीज को प्रति बेसिन गहराई में बोएं और उन्हें बारीक मिट्टी या गोबर से ढक दें। अंकुरण के बाद, प्रति प्लेट 2 पौधे हटा दें और बाकी को छोड़ दें।

गहरे गड्ढे वाली विधि

यह विधि नदी के किनारे अपनाई जाती है। इसमें 60.75 सेमी. गड्ढे 1.15 मीटर व्यास की दूरी पर बनाये जाते हैं। यह सतह से 30-40 सेमी. मिट्टी, खाद और कम्पोस्ट का मिश्रण गहराई तक भरा जाता है। शेष क्रिया उथले गड्ढे वाली विधि के अनुसार की जाती है। इस विधि में जमीन से 2 मीटर चौड़ी और किनारे पर 1.15 मीटर की दूरी पर खड़ी पट्टियां लगाई जाती हैं।

उर्वरक

तरबूज के लिए 1 हेक्टेयर के लिए 250-300 किलोग्राम खाद, 60-80 किलोग्राम नाइट्रोजन, 50 किलोग्राम फास्फोरस और 50 किलोग्राम पोटाश की आवश्यकता होती है. बुआई से पहले गोबर की खाद, फास्फोरस युक्त पोटाश और 13 कि.ग्रा. नाइट्रोजन। तरबूज़ ग्रीष्म ऋतु की फसल है। बलुई दोमट मिट्टी में खेती करने के लिए कम पानी और सिंचाई की आवश्यकता होती है। नदी के किनारे उगाई जाने वाली फसलों को पौधों के स्थापित होने तक सिंचाई की आवश्यकता होती है। अन्य स्थानों पर 3-4 दिन में सिंचाई करनी चाहिए।

कैंडिड तरबूज

भारतीय कृषि अनुसंधान संस्थान, नई दिल्ली द्वारा विकसित, संकरण द्वारा विकसित यह बेल फैलने वाली होती है, इसकी पत्तियाँ हरी और 5 भागों में विभाजित होती हैं, फल गोल, हरी धारियों वाले होते हैं। जो गुदा होता है वह मोटा और हल्के रंग का होता है। और बीज गुहिका छोटी होती है, फल बहुत मीठा और अच्छी सुगंध वाला होता है। जिसमें घुलनशील शर्करा 10-12% होती है। यह किस्म 80-85 दिन में तैयार हो जाती है। इसकी पैदावार 100-150 क्विंटल प्रति हेक्टेयर होती है.

पूसा मधु रस

भारतीय कृषि अनुसंधान संस्थान, नई दिल्ली द्वारा विकसित यह किस्म राजस्थान की बेल से प्राप्त होती है। लताएँ अधिक मजबूत और लम्बी होती हैं। पत्ते पूर्णतः हरे फलदार गोल होते हैं। यह दोनों सिरों पर कुछ चपटा होता है, इसकी छाल चिकनी पीली और हरी धारियों वाली होती है, गुदा हल्का नारंगी रंग का होता है। अच्छी सुगंध वाली मीठी किस्म। 12-14% की कुल घुलनशील चीनी सामग्री के साथ, फल का वजन लगभग 1 किलोग्राम होता है। यह 90-95 दिन में तैयार होने वाली किस्म है. यह भारत में उगाने के लिए उपयुक्त है। 120 -125 क्विंटल तक पैदावार होती है.

हरा प्रजाति

हरा खरबूजे की एक प्रजाति है, यह किस्म पंजाब कृषि विश्वविद्यालय, लुधियाना से उत्पादित की जाती है, यह मिठास और उपज की दृष्टि से बहुत अच्छी किस्म है, इसका गुदा हल्का हरा होता है, बेल की औसत लंबाई 2-3 मीटर होती है।

पंजाब गोल्डफिश

इस किस्म का विकास पंजाब कृषि विश्वविद्यालय लुधियाना में हुआ। लीला मधु नामक किस्म से इस किस्म के फल बुआई के 12 दिन पहले और 77 दिन बाद तैयार होते हैं। फल का वजन 700-800 ग्राम होता है. प्रत्येक बेल पर 2-3 फल लगते हैं। गूदा नारंगी, रसदार गाढ़ा और फल खाने में बहुत मीठा होता है।

दुर्गापुर – हरा गूदा

दुर्गापुर मधु किस्म का विकास राजस्थान के उदयपुर विश्वविद्यालय के दुर्गापुर सब्जी अनुसंधान केंद्र द्वारा किया गया है, इसके फल गोल, छिलका हरा और हरी धारियाँ होती हैं, फल का गूदा हल्का हरा होता है जो खाने में बहुत मीठा और स्वादिष्ट होता है।

अरका फ्लेमिंगो – 5 किलो तरबूज

आर्का फ्लेमिंगो किस्म को भारतीय बागवानी अनुसंधान संस्थान, बैंगलोर, कर्नाटक द्वारा विकसित किया गया है। फल मध्यम से बड़े आकार के होते हैं और इनका वजन 1.2 से 5.2 किलोग्राम होता है। फल गोल या थोड़े अंडाकार होते हैं। फलों में 11-17% मिठास होती है। फलों का गूदा घना, सख्त और सफेद होता है। इसकी भंडारण एवं परिवहन क्षमता बहुत अच्छी है।

आशाही यामातो, अर्का ज्योति, मिलन, आशाही यामातो और निजी कंपनियां सभी सामने आ रही हैं। लेकिन सुरक्षा के लिए कृषि विभाग ने गुजरात कृषि विश्वविद्यालयों द्वारा अनुशंसित किस्मों को उगाने की सलाह दी है।

तरबूज के बीजों से कामशक्ति बढ़ती है और त्वचा खूबसूरत बनती है

गर्मियां शुरू हो गई हैं, अब बाजार में तरबूज भी मिलने लगेंगे. तरबूज़ खाया जाता है और उसके बीज फेंक दिये जाते हैं। बी पर हुए शोध के मुताबिक इसे खाने से शरीर को कई फायदे होते हैं। गुजरात में जैन परिवार नियमित रूप से तरबूज के बीज खाते हैं। इसे छीलकर खाया जाता है. ऐसे बीज प्राप्त कर किसान अच्छा व्यवसाय कर सकते हैं. तरबूज के बीज खराब होने पर कीमतें कम होने पर अच्छी कमाई होती है। गुजरात कृषि विश्वविद्यालय द्वारा स्वास्थ्य सुधार के लिए तरबूज के बीजों के उपयोग की सिफारिश की गई है, बीज निकालने के बाद और उन्हें उपभोग के लिए सुखाकर, किसान बीज के साथ व्यवसाय कर सकते हैं।

तरबूज़ एक ऐसा फल है जिसमें पानी प्रचुर मात्रा में पाया जाता है। तरबूज हमारे शरीर को हाइड्रेट करने के लिए अच्छा है, क्योंकि इसमें विटामिन ए, सी और पोटेशियम, जिंक, वसा और कैलोरी होती है। तरबूज के फायदे सिर्फ इसके फल में ही नहीं, बल्कि इसके बीजों में भी पाए जाते हैं। तरबूज के बीज की फली तोड़कर खाएं।

तरबूज के बीज की पोषण सामग्री

100 ग्राम तरबूज के बीज में 600 कैलोरी होती है. यह ब्रेड के 10 स्लाइस जितनी कैलोरी प्रदान करता है। 100 ग्राम तरबूज के बीज में वसा की मात्रा हमारे दैनिक वसा सेवन का लगभग 80% है।

1/3 प्रोटीन है. सबसे आवश्यक प्रोटीन नाइसिन है। थायमिन, नियासिन और फोलिक एसिड जैसे विटामिन बी का अच्छा स्रोत।

100 ग्राम तरबूज के बीज में मैग्नीशियम (139%), मैंगनीज (87%), फॉस्फोरस (82%), जिंक (74%), आयरन (44%), पोटेशियम (20%) और कॉपर (37%) जैसे खनिज होते हैं। ) हमारा दैनिक खनिज प्रदान करता है।

इसमें आयरन, पोटैशियम, विटामिन, वसा और कैलोरी प्रचुर मात्रा में होती है जो हमारे शरीर के लिए जरूरी है मांसल है.

अमीनो एसिड का एक प्राकृतिक स्रोत.

यह अमीनो एसिड का प्राकृतिक स्रोत है। आर्जिनिन और लाइसिन हैं। कैल्शियम अवशोषण और कोलेजन निर्माण के लिए लाइसिन आवश्यक है। वृद्ध लोगों के लिए यह आवश्यक है। आर्जिनिन का उपयोग हमारे चयापचय तंत्र और हृदय स्वास्थ्य को बढ़ावा देने के लिए किया जाता है।

मैग्नीशियम

100 ग्राम में 139% मैग्नीशियम होता है। यह चयापचय, प्रोटीन संश्लेषण को बढ़ावा देगा और हमारे रक्तचाप को सामान्य करेगा। इसके अलावा, वे मधुमेह और उच्च रक्तचाप को भी नियंत्रित कर सकते हैं।

स्वास्थ्य.

इसमें लाइकोपीन और कुछ विटामिन होते हैं। यौन प्रयोजन के लिए अच्छा है. तरबूज के बीज पुरुष प्रजनन क्षमता को बढ़ाते हैं। पुरुषों के लिए, लाइकोपीन उनकी प्रजनन क्षमता के साथ-साथ यौन इच्छा को बढ़ाने के लिए अच्छा है। यह एक सेक्स ड्रग की तरह काम करता है जो इरेक्शन को लम्बा खींचता है। लाइकोपीन समय से पहले बुढ़ापा आने से भी रोकता है।

मधुमेह से लड़ने के लिए

मधुमेह रोगी अपनी दवा के रूप में तरबूज के बीजों का उपयोग कर सकते हैं। तरबूज के बीजों को 40-45 मिनट तक उबालकर सेवन किया जा सकता है।

याददाश्त तेज़ करता है

हमारी स्मरण शक्ति बढ़ती और तीव्र होती है।

रक्तचाप

आर्जिनिन है. आर्जिनिन हमारे रक्तचाप को नियंत्रित करने और कोरोनरी हृदय रोग को ठीक करने के लिए आवश्यक है। तरबूज के बीजों में अमीनो एसिड में ट्रिप्टोफैन, ग्लूटामेट एसिड और लाइसिन शामिल हैं। मैग्नीशियम हृदय के लिए आवश्यक है।

हमारे पाचन तंत्र को अवरुद्ध करना।

तरबूज के बीजों में सबसे प्रचुर मात्रा में पाया जाने वाला विटामिन बी नियासिन है। नियासिन हमारे तंत्रिका तंत्र, पाचन तंत्र और हमारी त्वचा के स्वास्थ्य के लिए आवश्यक है। तरबूज के बीज में अन्य बी विटामिन में फोलिक, थायमिन, राइबोफ्लेविन, विटामिन बी 6 और पैंटोफैनिक एसिड शामिल हैं।

8 रक्त कोलेस्ट्रॉल को कम करता है

बी वसा मोनोअनसैचुरेटेड वसा, पॉलीअनसेचुरेटेड वसा और फैटी एसिड ओमेगा 6 हैं। अमेरिकन हार्ट एसोसिएशन के अनुसार, दोनों वसा हमारे कोलेस्ट्रॉल के स्तर को कम कर सकते हैं और फैटी एसिड ओमेगा 6 रक्तचाप को कम कर सकते हैं।

9 त्वचा में सुधार लाता है और उम्र बढ़ने को कम करता है

त्वचा को स्वस्थ रखने और समय से पहले बूढ़ा होने से रोकने के लिए तरबूज के बीजों में मौजूद लाइसिन हमारे शरीर में कोलेजन के निर्माण के लिए आवश्यक है। प्रोसेस्ड बीन्स को एक स्वस्थ नाश्ते के रूप में इस्तेमाल किया जा सकता है। बालों के विकास को बढ़ावा देने के लिए इसमें तांबा होता है। हमारे शरीर को ऐसे रंगद्रव्य की आवश्यकता होती है जो हमारे बालों के साथ-साथ त्वचा को भी रंग दे। हीमोग्लोबिन का उत्पादन कर सकता है। तरबूज के बीजों की एक सर्विंग से हमारी दैनिक आवश्यकता के लिए 192 माइक्रोग्राम या 21% तांबा मिलता है। तरबूज के बीजों में एंटीऑक्सीडेंट और तेल होते हैं जो त्वचा को युवा, स्वस्थ और अधिक जीवंत बना देंगे, जिससे समय से पहले बूढ़ा होने से बचा जा सकेगा। बेबी ऑयल के लिए आवश्यक तत्व हैं। त्वचा के छिद्रों से अशुद्धियाँ दूर हो जाती है, त्वचा स्वस्थ और मुँहासों से मुक्त हो जाती है। त्वचा कैंसर के साथ-साथ त्वचा संक्रमण से बचाने में शक्तिशाली। (यह जानकारी के लिये है, गुजराती से गुगल ट्रान्सेट हे, वैद्य, डोक्टर और कृषि एस्पर्ट की राय के बाद प्रयोग कीजिये)[:]