[:gj]નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષોની આવક અને ખર્ચનું વિશ્લેષણ[:en]Analysis of Income & Expenditure of Regional Political Parties for FY 2018-19[:hn]वित्त वर्ष 2018-19 के लिए क्षेत्रीय राजनीतिक दलों की आय और व्यय का विश्लेषण[:]

[:gj]રાજકીય પક્ષો પાસે ભંડોળના અનેક સ્રોત હોય છે અને તેથી જવાબદારી અને પારદર્શિતા તેમની કામગીરીનું મહત્વનું પાસું હોવું જોઈએ. હિસાબી વ્યાપક અને પારદર્શક પદ્ધતિઓ અને સિસ્ટમો હોવી જરૂરી છે જે પક્ષોની સાચી નાણાકીય સ્થિતિને જાહેર કરે.

ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ઇસીઆઈ) એ 19 મી નવેમ્બર, ૨૦૧ ’ના પોતાના પત્રમાં, તમામ રાજકીય પક્ષોના રાષ્ટ્રપતિઓ / જનરલ સેક્રેટરીઓને સંબોધતા જણાવ્યું છે કે પક્ષોએ તેમના ઓડિટ અહેવાલોની વિગતો કમિશનને સુપરત કરવી ફરજિયાત છે. આ અહેવાલમાં નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧-19-૧ Regional દરમિયાન Regional 37 પ્રાદેશિક પક્ષો દ્વારા, સમગ્ર ભારતમાં થયેલા કુલ આવક અને ખર્ચનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે, જે મુજબ ઇસીઆઈને સુપરત કરેલી આઇટી રિટર્ન્સમાં પક્ષકારોએ જાહેર કર્યું હતું.

પ્રાદેશિક પક્ષોમાં બીજેડી, ટીઆરએસ, વાયએસઆર-કોંગ્રેસ, એસએચએસ, ટીડીપી, જેડીએસ, એસપી, એઆઈએડીએમકે, ડીએમકે, જેડીયુ, એએપી, એનડીપીપી, પીએમકે, આઈયુએમએલ, એસએડી, એસડીએફ, જીએફપી, આઈએનઆઈએમ, મનસે, એજેએસયુ, આરએલડી, આરએલએસપી, જેવીએમ-પી, આરજેડી, ડીએમડીકે, જેએમએમ, એઆઈયુડીએફ, એલજેપી, એમજીપી, એમએનએફ, ઝેડએનપી, એનપીએફ, જેકેએનપીપી, એઆઇએનઆરસી, પીડીએ અને એમપીસી.

પ્રાદેશિક પક્ષો, નાણાકીય વર્ષ 2018-19 દ્વારા ઓડિટ કરેલા અહેવાલો રજૂ કરવાની સ્થિતિ

પક્ષકારો માટે વાર્ષિક ઓડિટ ખાતાઓ સબમિટ કરવાની નિયત તારીખ 31 Octક્ટો, 2019 હતી.
પ્રાદેશિક પક્ષો પૈકીના.. પક્ષોએ સમયસર તેમના ઓડિટ રિપોર્ટ્સ સબમિટ કર્યા હતા, જ્યારે 14 એ તેમની રજૂઆતને ઘણા દિવસોથી વિલંબ કરી હતી, જેમાં  દિવસથી લઈને 19 દિવસ સુધીનો સમય હતો.

નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે બાકીની 15 પ્રાદેશિક પક્ષોના ઓડિટ રિપોર્ટ્સ, આ અહેવાલની તૈયારી સમયે, ઇસીઆઈની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ નથી. આમાં કેટલાક મોટા રાજકીય પક્ષો જેવા કે જેકેએનસી, એનપીપી, બીપીએફ, એજીપી, એસકેએમ, જેકેપીડીપી, એઆઇએફબી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

આથી, આ અહેવાલ, Regional 37 પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષોની આવક અને ખર્ચનું વિશ્લેષણ કરે છે, જેમના ઓડિટ રિપોર્ટ્સ, નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે ઇસીઆઈ વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ છે.

પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષો દ્વારા જાહેર કરાયેલ કુલ આવક, નાણાકીય વર્ષ 2018-19
નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે 37 પ્રાદેશિક પક્ષોની કુલ આવક રૂ. 1089.60 કરોડ હતી.

ટોચના 3 પક્ષોની કુલ આવક રૂ. 619.10 કરોડ જેટલી છે, જે વિશ્લેષિત રાજકીય પક્ષોની કુલ આવકના 56.82% છે.

પ્રાદેશિક પક્ષો, નાણાકીય વર્ષ 2017-18 અને નાણાકીય વર્ષ 2018-19ની આવકની તુલના
વિશ્લેષિત કુલ 37 રાજકીય પક્ષોમાંથી 26 પક્ષોએ નાણાકીય વર્ષ 2017-18થી નાણાકીય વર્ષ 2018-19માં તેમની આવકમાં વધારો દર્શાવ્યો છે જ્યારે 9 પક્ષોએ આ સમયગાળા દરમિયાન તેમની આવકમાં ઘટાડો દર્શાવ્યો છે.

પીડીએ અને એનડીપીપી નામના બે પ્રાદેશિક પક્ષોએ નાણાકીય વર્ષ 2017-18 માટે તેમની આવકવેરા રીટર્ન ઇસીઆઈને સુપરત કરી નથી અને તેથી તેમની આવકની તુલના કરી શકાતી નથી.

નાણાકીય વર્ષ 2017-18માં 35 પક્ષોની કુલ આવક રૂપિયા 238.28 કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2018-19માં રૂ. 1081.566 કરોડ થઈ છે, જે કુલ 354% અથવા રૂ. 843.286 કરોડનો વધારો છે.

બીજેડીએ તેની આવકમાં સૌથી વધુ 235.19 કરોડ રૂપિયાની વૃદ્ધિ નોંધાવી હતી ત્યારબાદ વાયએસઆર-સી અને ટીઆરએસએ નાણાકીય વર્ષ 2017-18 અને નાણાકીય વર્ષ 2018-19 વચ્ચે અનુક્રમે રૂ .166.84 કરોડ અને રૂ. 161.44 કરોડનો વધારો જાહેર કર્યો હતો.
પ્રાદેશિક પક્ષોની અનપેક્ષિત આવક, નાણાકીય વર્ષ 2018-19
ત્યાં 24 પ્રાદેશિક પક્ષો છે જેમણે તેમની આવકનો એક ભાગ નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે બાકી નહીં રહેવાની ઘોષણા કરી હતી જ્યારે 13 રાજકીય પક્ષોએ વર્ષ દરમિયાન એકત્રિત આવક કરતા વધુ ખર્ચ કર્યો હતો.

એસએચએસની કુલ આવકના 89% કરતા વધારે બાકી છે જ્યારે એનડીપીપી અને ટીઆરએસ અનુક્રમે 86.79% અને 84% છે, જેની આવક નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે બાકી છે.

એસપી, ડીએમકે, એસએડી, આઈએનએલડી, મનસે, આરએલડી, આરજેડી, એઆઈયુડીએફ, એમએનએફ, ઝેડપી, એનપીએફ, એમપીસી અને જેકેએનપીપી એ 13 પ્રાદેશિક પક્ષો છે જેમણે તેમની આવક કરતા વધુ ખર્ચની ઘોષણા કરી. એસપીએ તેની આવક કરતા વધુ રૂ. 17.12 કરોડ અથવા 50.65% વધુ ખર્ચ કરવાનું જાહેર કર્યું છે.
પ્રાદેશિક પક્ષો દ્વારા કરવામાં આવેલા કુલ ખર્ચ, નાણાકીય વર્ષ 2018-19
નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે 37 પ્રાદેશિક પક્ષોનો કુલ જાહેર કરેલો ખર્ચ 405.13 કરોડ રૂપિયા હતો.

પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષો દ્વારા જાહેર કરાયેલ આવકના તમામ સ્રોત, નાણાકીય વર્ષ 2018-19

Regional 37 પ્રાદેશિક પક્ષોએ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧ for-૧. માટે સ્વૈચ્છિક યોગદાન (દાન અને ફાળો અને મતદાર બોન્ડ્સનો સમાવેશ) માંથી તેમની કુલ આવકના રૂ.

Regionalzed પ્રાદેશિક પક્ષોમાંથી જેમાંથી analy વિશ્લેષણ કરાયા હતા, તેઓએ oral 578..49 કરોડની રકમના મતદાર બોન્ડ દ્વારા દાન જાહેર કર્યું હતું.

નાણાકીય વર્ષ 2018-19 દરમિયાન 37 પ્રાદેશિક પક્ષો દ્વારા કુલ આવકના 7.39% અથવા રૂ. 80.47 કરોડની આવક વ્યાજ આવક અને એફડીઆર દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

એડીઆરનું અવલોકન
રજૂઆત કરવાની નિયત તારીખથી ૧88 દિવસ બાદ, આ રિપોર્ટની તૈયારી સમયે 15 પ્રાદેશિક પક્ષોના આવકવેરા વળતર / ઓડિટ રિપોર્ટ્સ હજી ઇસીઆઈ વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ નથી.
સરખામણી માટે નાણાકીય વર્ષ 2017-18 માટે પીડીએ અને એનડીપીપીના ઓડિટ રિપોર્ટ્સ ઉપલબ્ધ નથી.
એડીઆર દ્વારા વિશ્લેષણ કર્યા પછી, એવું જોવા મળે છે કે એસપી દ્વારા તેના ઓડિટ કરેલા નિવેદનમાં જાહેર કરવામાં આવેલા ખર્ચની કુલ રકમ ખોટી છે. વિવિધ ખર્ચના વડા ઉમેરવા પર, એવું જાણવા મળે છે કે પાર્ટી દ્વારા જાહેર કરાયેલ કુલ રકમ વાસ્તવિક રકમ કરતા594 કરોડ ઓછી છે. આ આઇટી વિભાગ દ્વારા પક્ષકારોના ઓડિટ ખાતાઓની યોગ્ય ચકાસણી કરવાની અમારી માંગને મજબુત બનાવે છે.
યોજના દ્વારા દાતાઓને આપવામાં આવેલ અનામી જોતાં, એવું જોવા મળે છે કે નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષોને દાન આપવાના સૌથી લોકપ્રિય પધ્ધતિ તરીકે ચૂંટણીલક્ષી બોન્ડ ઉભરી આવ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે વિશ્લેષિત 37 પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષોની કુલ આવક (રૂ. 578.49 કરોડ) કરતાં વધુ 53%, ચૂંટણી બોન્ડ દ્વારા દાનથી પ્રાપ્ત થાય છે.
એડીઆરની આરટીઆઈ અરજીના જવાબમાં એસબીઆઈ દ્વારા શેર કરેલા ડેટા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2018-19માં પક્ષો દ્વારા 2539.58 કરોડ રૂપિયાના ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ્સને છૂટા કર્યા હતા. આમાંથી સાત રાષ્ટ્રીય પક્ષો દ્વારા રૂ .1960.68 કરોડ અથવા 77.20% પ્રાપ્ત થયા છે જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે વિશ્લેષિત 37 પ્રાદેશિક પક્ષો દ્વારા રૂ. 578.49 કરોડ અથવા 22.78% પ્રાપ્ત થઈ છે. નોંધનીય છે કે 15 પ્રાદેશિક પક્ષોના auditડિટ રિપોર્ટ્સ હજી સાર્વજનિક ડોમેનમાં ઉપલબ્ધ નથી. ઘણા નોંધાયેલા અજાણ્યા પક્ષોએ સીલબંધ કવરમાં ઇસીઆઈને ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ દ્વારા ફાળો જાહેર કર્યો છે. એકવાર આ ડેટા ઉપલબ્ધ થઈ જાય અને ત્યારબાદ જો આ પક્ષો ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ્સ દ્વારા દાન મેળવવાની ઘોષણા કરે, તો ચૂંટણી બોન્ડ્સ તરફથી પ્રાપ્ત દાનનો કુલ હિસ્સો વધુ વધી શકે છે.
નાણાકીય વર્ષ 2018-19 માટે 37 પ્રાદેશિક પક્ષોના ખર્ચની સૌથી સામાન્ય અને લોકપ્રિય વસ્તુ ચૂંટણી ખર્ચ અને વહીવટી અને સામાન્ય ખર્ચ છે.
નાણાકીય વર્ષ 2018-19 દરમિયાન 37 પ્રાદેશિક પક્ષોમાંથી ડીએમકે, આઈયુએમએલ, જેવીએમ-પી અને એલજેપીએ કૂપન્સના વેચાણથી કુલ 10.535 કરોડ રૂપિયાની આવક મેળવવાની ઘોષણા કરી હતી.
પ્રો.જગદીપ છોકર
આઈઆઈએમ અમદાવાદ (નિવૃત્ત)
સ્થાપક સભ્ય
રાષ્ટ્રીય ચૂંટણી વ Watchચ, એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક
સુધારણા
+91 99996 20944[:en]Political parties have multiple sources of funding and thus accountability and transparency should be an important aspect of their functioning. It is essential to have comprehensive and transparent accounting methods and systems which should reveal the true financial position of the parties.

The Election Commission of India (ECI), in its letter dated 19th November,’14 addressed to the Presidents/General Secretaries of all political parties, stated that it was mandatory for the parties to submit details of their audited reports to the Commission. This report analyses the total income and expenditure incurred, all over India, by the 37 Regional Parties during FY 2018-19, as declared by the parties in their IT Returns submitted to the ECI.

The Regional Parties include BJD, TRS, YSR-Congress, SHS, TDP, JDS, SP, AIADMK, DMK, JDU, AAP, NDPP, PMK, IUML, SAD, SDF, GFP, INLD, AIMIM, MNS, AJSU, RLD, RLSP, JVM-P, RJD, DMDK, JMM, AIUDF, LJP, MGP, MNF, ZNP, NPF, JKNPP, AINRC, PDA and MPC.

Status of submission of audited reports by the Regional Parties, FY 2018-19

The due date for submission of annual audited accounts for the parties was 31st Oct, 2019.
Out of 52 Regional Parties considered, 23 had submitted their audit reports on time, while 14 delayed their submission by several days, ranging from 4 days to 129 days.

Audit Reports of the remaining 15 Regional Parties for FY 2018-19 are unavailable on the website of the ECI, at the time of preparation of this report. These include some major political parties like JKNC, NPP, BPF, AGP, SKM, JKPDP, AIFB etc.

Hence, this report analyses the income and expenditure of 37 Regional Political Parties, whose audit reports are available on the ECI website, for FY 2018-19.

Total income declared by Regional Political Parties, FY 2018-19
The total income of the 37 Regional Parties for the FY 2018-19 was Rs 1089.60 cr.

BJD reported having the highest income of Rs 249.31 cr, which forms 22.88% of the total income of all the parties analysed, followed by TRS with an income of Rs 188.71 cr or 17.32% and YSR-C whose income was Rs 181.08 cr or 16.62% of the total income of the 37 Regional parties analysed in this report.

The total income of top 3 parties amounted to Rs 619.10 cr, which comprised 56.82% of the total income of the political parties analysed, collectively.

Comparison of Income of Regional Parties, FY 2017-18 and FY 2018-19
Out of a total of 37 Political Parties analysed, 26 parties have shown an increase in their income from FY 2017-18 to FY 2018-19 while 9 parties have shown a decline in their income during this period.

Two Regional parties namely PDA and NDPP had not submitted their Income Tax Returns to the ECI for FY 2017-18 and hence their income could not be compared.

Total income of the 35 parties increased from Rs 238.28 cr in FY 2017-18 to Rs 1081.566 cr in FY 2018-19, a total increase of 354% or Rs 843.286 cr.

BJD reported the highest increase in its income of Rs 235.19 cr followed by YSR-C and TRS which declared a total increase of Rs 166.84 cr and Rs 161.44 cr respectively, between FY 2017-18 and FY 2018-19.
Unspent Income of Regional Parties, FY 2018-19
There are 24 Regional parties who declared a part of their income as remaining unspent for the FY 2018-19 while 13 political parties spent more than the income collected during the year.

SHS has more than 89% of its total income remaining unspent while NDPP and TRS have 86.79% and 84%, respectively, of their income remaining unspent for FY 2018-19.

SP, DMK, SAD, INLD, MNS, RLD, RJD, AIUDF, MNF, ZNP, NPF, MPC & JKNPP are the 13 Regional parties that declared spending more than their income. SP has declared spending the highest amount of Rs 17.12 cr or 50.65% more than its income.
Total expenditure incurred by Regional Parties, FY 2018-19
The total declared expenditure of the 37 Regional parties for the FY 2018-19 was Rs 405.13 cr.

Total expenditure incurred by the top 3 parties is Rs 189.174 cr or 46.69% of the total expenditure as reported by the 37 political parties.

Top 3 parties that have incurred highest expenditure are YSR-Congress which had spent Rs 87.684 cr or 21.64%, followed by SP which spent Rs 50.92 cr or 12.57% and BJD which spent Rs 50.57 cr or 12.48%.

All sources of Income declared by Regional Political parties, FY 2018-19

37 Regional Parties collected Rs 919.31 cr or 84.37% of their total income from voluntary contributions (includes Donations & Contributions and Electoral Bonds) for FY 2018-19.

Under voluntary contributions, political parties collected 53.09% or Rs 578.49 cr of their income from Donations through Electoral Bonds while other Donations & Contributions amounted to Rs 340.82 cr or 31.28% for FY 2018-19.

Only 7 of the 37 Regional Parties that were analysed declared donations through Electoral Bonds amounting to Rs 578.49 cr.

7.39% or Rs 80.47 cr of the total income was generated through Interest Income & FDRs by the 37 Regional Parties during FY 2018-19.

Observations of ADR

158 days since the due date for submission, the income tax returns/audit reports of 15 Regional Parties are still not available on the ECI website at the time of preparation of this report.

Audit reports of PDA and NDPP are unavailable for FY 2017-18 for comparison.

After the analysis by ADR, it is found that the total sum of expenditure declared by SP in its audited statement is incorrect. On adding the various expenditure heads, it is found that the total declared by the party is Rs 5.594 cr less than the actual amount. This reinforces our demand for proper scrutiny of the parties’ audited accounts by the IT department.

Given the anonymity provided to donors by the scheme, it is seen that Electoral Bonds have emerged as the most popular mode of donations to Regional Political parties for FY 2018-19. More than 53% of the total income (Rs 578.49 cr) of the 37 Regional political parties analysed for FY 2018-19 is received from Donations through Electoral Bonds.

As per the data shared by SBI in response to ADR’s RTI application, Electoral Bonds worth Rs 2539.58 cr were redeemed by parties in FY 2018-19. Of this, Rs 1960.68 cr or 77.20% was received by the seven National Parties while Rs 578.49 cr or 22.78% was received by 37 Regional Parties analysed for FY 2018-19. It may be noted that audit reports of 15 Regional parties are not yet available in public domain. Many registered unrecognised parties have also declared contributions through Electoral Bonds to ECI in sealed covers. Once this data is available and subsequently if these parties declare receiving donations via Electoral Bonds, the total share of donations received from Electoral Bonds may increase further.

The most common and popular item of expenditure for the 37 Regional parties for FY 2018-19 are election expenses and administrative and general expenses.

During FY 2018-19 out of the 37 Regional Parties, DMK, IUML, JVM-P & LJP declared receiving a total income of Rs 10.535 cr from Sale of Coupons.

Prof Jagdeep Chhokar

IIM Ahmedabad (Retd.)

Founder Member

National Election Watch, Association for Democratic

Reforms

+91 99996 20944[:hn]राजनीतिक दलों के पास धन के कई स्रोत होते हैं और इस प्रकार जवाबदेही और पारदर्शिता उनके कामकाज का एक महत्वपूर्ण पहलू होना चाहिए। व्यापक और पारदर्शी लेखांकन विधियों और प्रणालियों का होना आवश्यक है जो पार्टियों की वास्तविक वित्तीय स्थिति को प्रकट करें।

भारतीय चुनाव आयोग (ECI) ने 19 नवंबर को लिखे अपने पत्र में, ’14 सभी राजनीतिक दलों के अध्यक्षों / महासचिवों को संबोधित करते हुए कहा कि पार्टियों के लिए आयोग को अपनी ऑडिट रिपोर्ट का विवरण प्रस्तुत करना अनिवार्य था। यह रिपोर्ट वित्त वर्ष 2018-19 के दौरान 37 क्षेत्रीय दलों द्वारा पूरे भारत में किए गए कुल आय और व्यय का विश्लेषण करती है, जैसा कि पार्टियों ने अपने आईटी रिटर्न में ईसीआई को प्रस्तुत किया है।

क्षेत्रीय दलों में BJD, TRS, YSR- कांग्रेस, SHS, TDP, JDS, SP, AIADMK, DMK, JDU, AAP, NDPP, PMK, IUML, SAD, SDF, GF, INLD, AIMIM, MNS, AJSU, RLD शामिल हैं। RLSP, JVM-P, RJD, DMDK, JMM, AIUDF, LJP, MGP, MNF, ZNP, NPF, JKNPP, AINRC, PDA और MPC।

क्षेत्रीय दलों, वित्त वर्ष 2018-19 द्वारा अंकेक्षित रिपोर्ट प्रस्तुत करने की स्थिति

पार्टियों के लिए वार्षिक लेखा परीक्षित खातों को जमा करने की नियत तारीख 31 अक्टूबर, 2019 थी।
मानी जाने वाली 52 क्षेत्रीय पार्टियों में से 23 ने समय पर अपनी ऑडिट रिपोर्ट प्रस्तुत की, जबकि 14 ने कई दिनों तक जमा करने में देरी की, जिसमें 4 दिन से लेकर 129 दिन थे।

वित्त वर्ष 2018-19 के लिए शेष 15 क्षेत्रीय दलों की ऑडिट रिपोर्ट इस रिपोर्ट की तैयारी के समय ईसीआई की वेबसाइट पर उपलब्ध नहीं है। इनमें जेकेएनसी, एनपीपी, बीपीएफ, एजीपी, एसकेएम, जेकेपीडीपी, एआईएफएफ आदि कुछ प्रमुख राजनीतिक दल शामिल हैं।

इसलिए, यह रिपोर्ट 37 क्षेत्रीय राजनीतिक दलों की आय और व्यय का विश्लेषण करती है, जिनकी लेखा परीक्षा रिपोर्ट वित्तीय वर्ष 2018-19 के लिए ईसीआई वेबसाइट पर उपलब्ध है।

क्षेत्रीय राजनीतिक दलों द्वारा घोषित कुल आय, वित्त वर्ष 2018-19
वित्त वर्ष 2018-19 के लिए 37 क्षेत्रीय दलों की कुल आय 1089.60 करोड़ रुपये थी।

BJD ने 249.31 करोड़ रुपये की उच्चतम आय होने की सूचना दी, जो विश्लेषण की गई सभी पार्टियों की कुल आय का 22.88% है, जिसके बाद TRS 188.71 करोड़ रुपये या 17.32% और YSR-C की आय 181.08 करोड़ या 16.62 रुपये है। 37 क्षेत्रीय दलों की कुल आय का% इस रिपोर्ट में विश्लेषण किया गया।

शीर्ष 3 दलों की कुल आय 619.10 करोड़ रुपये थी, जिसमें सामूहिक रूप से विश्लेषण किए गए राजनीतिक दलों की कुल आय का 56.82% शामिल था।

क्षेत्रीय दलों की आय की तुलना, वित्त वर्ष 2017-18 और वित्तीय वर्ष 2018-19
विश्लेषण किए गए कुल 37 राजनीतिक दलों में से, 26 दलों ने वित्त वर्ष 2017-18 से वित्त वर्ष 2018-19 तक अपनी आय में वृद्धि दिखाई है जबकि 9 दलों ने इस अवधि के दौरान अपनी आय में गिरावट दिखाई है।

दो क्षेत्रीय दलों जैसे पीडीए और एनडीपीपी ने वित्त वर्ष 2017-18 के लिए अपने आयकर रिटर्न ईसीआई को जमा नहीं किए थे और इसलिए उनकी आय की तुलना नहीं की जा सकती थी।

 

BJD ने अपनी YSR-C और TRS के बाद 235.19 करोड़ रुपये की आय में सबसे अधिक वृद्धि दर्ज की, जो वित्त वर्ष 2017-18 और वित्त वर्ष 2018-19 के बीच क्रमशः 166.84 करोड़ रुपये और 161.44 करोड़ रुपये की कुल वृद्धि की घोषणा की।
क्षेत्रीय दलों की अयोग्य आय, वित्त वर्ष 2018-19
24 क्षेत्रीय दल हैं जिन्होंने अपनी आय का एक हिस्सा वित्त वर्ष 2018-19 के लिए शेष के रूप में घोषित किया जबकि 13 राजनीतिक दलों ने वर्ष के दौरान एकत्रित आय से अधिक खर्च किया।

SHS के पास अपनी कुल आय का 89% से अधिक बकाया है जबकि NDPP और TRS के पास क्रमशः 86.79% और 84% है, जबकि उनकी आय वित्त वर्ष 2018-19 के लिए शेष है।

सपा, DMK, SAD, INLD, MNS, RLD, RJD, AIUDF, MNF, ZNP, NPF, MPC और JKNPP 13 क्षेत्रीय दल हैं जिन्होंने अपनी आय से अधिक खर्च करने की घोषणा की। एसपी ने अपनी आय की तुलना में सबसे अधिक 17.12 करोड़ रुपये या 50.65% खर्च करने की घोषणा की है।
वित्त वर्ष 2018-19 में क्षेत्रीय दलों द्वारा किया गया कुल व्यय
वित्त वर्ष 2018-19 के लिए 37 क्षेत्रीय दलों का कुल घोषित खर्च 405.13 करोड़ रुपये था।

शीर्ष 3 पार्टियों द्वारा किया गया कुल व्यय 189.174 करोड़ रुपये है या 37 राजनीतिक दलों द्वारा रिपोर्ट किए गए कुल खर्च का 46.69% है।

सबसे ज्यादा खर्च करने वाले टॉप 3 पक्ष वाईएसआर-कांग्रेस हैं, जिन्होंने 87.684 करोड़ रुपये या 21.64% खर्च किए थे, इसके बाद सपा ने 50.92 करोड़ रुपये या 12.57% और बीजेडी पर 50.57 करोड़ रुपये खर्च किए।

क्षेत्रीय राजनीतिक दलों द्वारा घोषित आय के सभी स्रोत, वित्त वर्ष 2018-19

37 क्षेत्रीय दलों ने वित्तीय वर्ष 2018-19 के लिए स्वैच्छिक योगदान (दान और योगदान और चुनावी बांड) से अपनी कुल आय का 919.31 करोड़ या 84.37% एकत्र किया।

स्वैच्छिक योगदान के तहत, राजनीतिक दलों ने चुनावी बांड के माध्यम से दान से अपनी आय का 53.09% या 578.49 रुपये एकत्र किया, जबकि अन्य दान और योगदान वित्त वर्ष 2018-19 के लिए 340.82 करोड़ या 31.28% थे।

चुनावी बांड के माध्यम से घोषित 37 क्षेत्रीय दलों में से केवल 7 ने 578.49 करोड़ रुपये का दान दिया।

वित्त वर्ष 2018-19 के दौरान 37 क्षेत्रीय दलों द्वारा ब्याज आय और एफडीआर के माध्यम से कुल आय का 7.39% या 80.47 करोड़ रुपये उत्पन्न किया गया था।

एडीआर की टिप्पणियों
प्रस्तुत करने की नियत तारीख से 158 दिन बाद, 15 क्षेत्रीय दलों की आयकर रिटर्न / ऑडिट रिपोर्ट इस रिपोर्ट की तैयारी के समय ईसीआई वेबसाइट पर उपलब्ध नहीं है।
तुलना के लिए वित्त वर्ष 2017-18 के लिए पीडीए और एनडीपीपी की ऑडिट रिपोर्ट अनुपलब्ध हैं।
एडीआर द्वारा विश्लेषण के बाद, यह पाया गया है कि एसपी द्वारा अपने लेखा परीक्षित बयान में घोषित कुल व्यय गलत है। विभिन्न व्यय प्रमुखों को जोड़ने पर, यह पाया जाता है कि पार्टी द्वारा घोषित कुल राशि वास्तविक राशि से 5.594 करोड़ कम है। यह आईटी विभाग द्वारा पार्टियों के लेखा परीक्षित खातों की उचित जांच की हमारी मांग को पुष्ट करता है।
योजना द्वारा दानदाताओं को प्रदान की गई गुमनामी को देखते हुए, यह देखा जाता है कि वित्तीय वर्ष 2018-19 के लिए क्षेत्रीय राजनीतिक दलों के लिए इलेक्टोरल बॉन्ड्स दान के सबसे लोकप्रिय मोड के रूप में उभरे हैं। वित्त वर्ष 2018-19 के लिए विश्लेषण किए गए 37 क्षेत्रीय राजनीतिक दलों की कुल आय (578.49 करोड़ रुपये) का 53% से अधिक दान चुनावी बांड के माध्यम से प्राप्त होता है।
एडीआर के आरटीआई आवेदन के जवाब में एसबीआई द्वारा साझा किए गए आंकड़ों के अनुसार, वित्त वर्ष 2018-19 में पार्टियों द्वारा 2539.58 करोड़ रुपये के चुनावी बांड भुनाए गए थे। इसमें से सात राष्ट्रीय दलों द्वारा १ ९ ६०.६ cr करोड़ या %.२%% प्राप्त किया गया, जबकि ५ Rs.4.४ ९ करोड़ रुपये या २२. received by% को ३० क्षेत्रीय दलों ने वित्त वर्ष २०१ .-१९ के लिए विश्लेषण किया। यह ध्यान दिया जा सकता है कि 15 क्षेत्रीय दलों की ऑडिट रिपोर्ट अभी तक सार्वजनिक डोमेन में उपलब्ध नहीं है। कई पंजीकृत गैर-मान्यता प्राप्त दलों ने भी इलेक्टोरल बॉन्ड्स के माध्यम से ईसीआई को सील कवर में योगदान की घोषणा की है। एक बार यह डेटा उपलब्ध हो जाता है और बाद में यदि ये पार्टियां इलेक्टोरल बॉन्ड के माध्यम से दान प्राप्त करने की घोषणा करती हैं, तो इलेक्टोरल बॉन्ड से प्राप्त दान का कुल हिस्सा और बढ़ सकता है।
वित्त वर्ष 2018-19 के लिए 37 क्षेत्रीय दलों के लिए खर्च का सबसे आम और लोकप्रिय आइटम चुनाव खर्च और प्रशासनिक और सामान्य व्यय हैं।
वित्त वर्ष 2018-19 के दौरान 37 क्षेत्रीय दलों में से DMK, IUML, JVM-P & LJP ने सेल की कूपन से कुल 10.535 करोड़ रुपये प्राप्त करने की घोषणा की।
प्रो जगदीप छोकर
IIM अहमदाबाद (सेवानिवृत्त)
संस्थापक सदस्य
नेशनल इलेक्शन वॉच, एसोसिएशन फॉर डेमोक्रेटिक
सुधार
+91 99996 20944[:]