[:gj]દિલીપ પટેલ
અમદાવાદ 31 મે 2024
રાજકોટમાં TRP ગેમ ઝોનમાં આગ લાગવાથી 27 લોકોના મોત થયા બાદ ગુજરાતમાં આગ લાગવાની શક્યતા ધરાવતાં સ્થાનો અંગે ચિંતામાં છે. 50 શહેરોની અંદર ગુજરાત ઔદ્યોગિક વસાહત આવી ગઈ છે. જેમાં આગ લાગવાથી બ્લાસ્ટ થઈ શકે એવા કેમિકલ બને છે અથવા રાખવામાં આવે છે. 50 જીઆઈડીસીની આસપાસ 1 કરોડ લોકો જીવના જોખમે જીવી રહ્યાં છે.
ગુજરાતના 50 શહેરો જીવતાં બોંબ પર બેઠા છે. શહેરની વચ્ચે આવેલી કેમિકલની ફેક્ટરીઓ જોખમી બની ગઈ છે. 48 જીઆઇડીસી એવી છે કે જે શહેરની વચ્ચે આવી ગઈ છે. જે પહેલાં શહેરોથી દૂર હતી. શહેર મોટા થવાન કારણે તેની ચારેબાજુ લોકો રહેવા આવી ગયા છે. જેમને પારાવાર પ્રદૂષકો ઘેરી વળ્યા છે. મોત સામે દેખાય છે.
જે ઉદ્યોગો હયાત છે તેનું એક્સ્પાન્સન ન થવું જોઈએ. નવા ઉદ્યોગો ન આવવા જોઈએ. જે જોખમી ઉદ્યોગો છે તેમને શહેરથી દૂર માનવ વસાહતો ન હોય ત્યાં લઈ જવા માટે નીતિ બનાવવી પડે તેમ છે. કારણ કે 1 કરોડ લોકો જીવતાં બોંબ આસપાસ જીવી રહ્યાં છે.
બીજી બાજુ રાજ્ય સરકારે પોતે ઔદ્યોગિક વસાહતોમાં આવેલાં કારખાનાઓને ફાયર એનઓસી આપવાનું બંધ કરી દીધું છે. તેથી ઘણી વસાહતોના એકમો ધંધા માટે મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ સમસ્યાનો હલ લાવવા સાણંદ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ એસ્ટેટ પોતે ફાયર સ્ટેશન ઉભું કરી રહ્યા છે.
મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓ સાથે વેપાર કરતાં હોય તેમને ફાયર એનઓસી હોવું જરૂરી છે. છતાં પણ આપતાં નથી. મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓ આયાત નિકાસ કરવા માંગતા હોય છતાં તેમને આપવામાં આવતાં નથી. ઘણી કંપનીઓના આંતરિક ઓડિટ અટકી પડે, આગ લાગે અને ઈન્સ્યોરંસ ક્લેમ કરે તો તે પણ અટકી પડેલાં છે. કારણ કે સરકારે એનઓસી આપવાનું બંધ કરી દીધું છે.
4 વર્ષથી નવા પ્રમાણપત્રો બંધ થયા છે. હવે ફાયરબ્રિગેડે આગ બુઝાવીને આવી જવાતું, કોઈ ફેકટરીની તપાસ થતી નથી.
50 શહેરમાં સોલવંટ, ક્લોરીન, નેપ્થા, ઈથિનલ ઓક્સાઈડ ખતરનાક છે. ઈથિનોલ ઓક્સાઈડ નીચે આડો ફેલાય છે. વટવામાં 7થી 8 ફેક્ટરીઓ છે. કઠવાડામાં એક ફેક્ટરી આવી છે. જે અતિ જવનશીલ છે. લીક થાય તો, બેભાન, ચામડી, ગુંગણામણ થાય છે. ધડાકો થાય તો બિલ઼્ડીંગ ઉડી જાય તેમ છે.
તેથી આ બધા ઉદ્યોગો શહેરથી 40થી 45 કિલો મીટર દૂર રહેણાંક વિસ્તાર ન હોય ત્યાં લઈ જવા માટે વિજય રૂપાણીની સરકારે વિચારણા હથ ધરી હતી. 50 – 100 વર્ષમાં રહેણાંક વિસ્તાર ન બની શકે એવા વિસ્તારો પસંદ કરીને તેમને સરકાર સહાય કરે એવી નીતિ નક્કી કરવાની હતી. સરકારે 48 જેટલી જીઆઈડીસીને શહેરની બહાર ખસેડવાની વિચારણા હાથ ધરી હતી. પણ પછી કંઈ થયું નથી.
રાજકોટમાં તો ડીએનએ ટેસ્ટ થઈ શક્યો હતો. પણ જો આ 50 શહેરોમાં આગ લાગશે તો માણસો આખા ઓગળી જઈ શકે એવી ભાયાનક આગ હશે. ડીએનએ ટેસ્ટ નહીં થઈ શકે એવી ભયાનકતા હશે.
વીઆઈપીએલમાં ખંભાતમાં આ ઉદ્યોગો મોકલવા જોઈએ એવું ઘણાં માની રહ્યાં છે. તો ઘણાં તેનો વિરોધ કરી રહ્યાં છે. ખંભાતમાં અનેક ઉદ્યોગો ખસી ગયા છે.
ગુજરાતના શહેરોમાં 225 જેટલી જીઆઈડીસી આવેલી છે. જેમાં 68,500 ઉદ્યોગો છે. શહેરની બહાર બનાવી હતી. શહેરો મોટા થતાં તે વચ્ચે આવી ગઈ છે. અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, રાજકોટ, ભાવનગર, અંકલેશ્વર જીઆઇડીસી અને ઔદ્યોગિક એરિયા શહેરની વચ્ચે આવી ગયા છે. 25 ટકા ઉદ્યોગો શહેરની વચ્ચે આવી ગયા છે. તેમાંથી અમદાવાદ અને ઉત્તર ગુજરાતમાં 25 ટકા, દક્ષિણ ગુજરાતમાં 12 ટકા, મધ્ય ગુજરાતમાં 27 ટકા છે. અવાજ અને વાયુનું પ્રદુષણ વધી રહ્યું છે. વાહનોના અવાજ અને વાયુ શહેરના કાનમાં ઠલવાય છે.
વિજય રૂપાણીને નરેન્દ્ર મોદી, સી આર પાટીલ, અમિત શાહે મુખ્ય પ્રધાન પદેથી હાંકી કાઢ્યા બાદ, પ્રદૂષણ ફેલાવતા ઉદ્યોગો અમદાવાદ બહાર ખસેડવા તૈયાર કરેલી દરખાસ્ત 2020થી સરકારમાં પડી રહી છે. અગાઉની સરકારે વિચારેલી યોજનાને ફરીથી પ્રોત્સાહનો આપીને શરૂ કરવી પડે તેવી સ્થિતિ ઉભી થઇ છે.
શહેરોની બહાર ખસેડી શકાય તેમ છે. ખાસ કરીને સોના-ચાંદી અને પ્લેટીનમ ઉપરાંત ધુમાડા કાઢતી ફેક્ટરીઓને શહેરથી દૂર નવું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આપી શકાય તેમ છે. 8 પ્રદુષકોમાંથી 6 પ્રદુષકોમાં ઉદ્યોગોના આંકડા વાહનો કરતા વધુ છે. છતાં વાહનોને પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર ઠેરવીને ઉદ્યોગોને બહાર ન લઈ જવા પડે એ માટે ઉદ્યોગલોબી દબાણ વધારી રહી છે.
દેશનું એકમાત્ર વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી અમદાવાદ જાણે કે ફાયર સિટી બની ગયું છે. અત્યંત જ્વલનશીલ કેમિકલને હવે શહેરથી દૂર સલામત સ્થળે ખસેડવા પડે તેમ છે. ફેક્ટરીઓમાં જોખમી કેમિકલ રાખવામાં આવે છે.
થોડા સમય પહેલાં વટવાની ફેક્ટરીમાં આગ લાગી ત્યારે તેમાં ઈથિલિન ઓક્સાઈડ હતું. જો તેમાં આગ લાગી હોત તો સમગ્ર વિસ્તારમાં ભારે ખૂવારી થઈ શકી હોત.
ઈથિલીન ઓક્સાઈડ,
મસાલાઓમાં ઈથિલીન ઓક્સાઈડનું પ્રમાણ નિયત માત્રાથી વધુ હોવાથી કેટલાક દેશોએ ભારતીય મસાલાઓ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.
ફૂડ એન્ડ ડ્રગ વિભાગે કહ્યું, ભારતીય મસાલામાં ઇથિલીન ઓકસાઇડની માત્રા હોય છે. મસાલામાં જીવાત હોય તો તે મરી જાય અને જીવાત નવેસરથી સક્રિય ન થાય તેના પર ઇથિલીન ઓક્સાઈડનો હળવો છંટકાવ કરીને નિકાસ કરવામાં આવે છે. કેન્સર જેવી બીમારીનો ખતરો હોવા છતાં મસાલામાં ઉમેરવામાં આવે છે.
એથિલિન ઓક્સાઈડ સ્વાદ અને ગંધહીન કેમિકલ છે, જેનો ઉપયોગ કૃષિ, હેલ્થકેર અને ખાદ્ય પદાર્થોને કિટાણુઓથી મુક્ત રાખવા એટલે કે પેસ્ટીસાઈડ તરીકે થાય છે. કાપડ, ડીટરજન્ટ, દવાઓ, એડહેસિવ અને સોલવન્ટ બનાવવામાં પણ થાય છે. હોસ્પિટલોમાં સર્જિકલ સાધનોને સાફ કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
મોટો વપરાશ જોખમી છે. કેમિકલના સંપર્કમાં આવવાથી અથવા તો તેનું વધુ માત્રામાં સેવન કરવાથી આંખો, ત્વચા, નાક, ગળા અને ફેફસામાં બળતરા થઇ શકે છે. તેમજ મગજ અને નર્વસ સિસ્ટમને પણ નુકસાન થઇ શકે છે.
હાઇડ્રોજન
એક હાઇડ્રોજન બોમ્બ નાખીને આખુ અમદાવાદને ખતમ કરી શકાય છે. રશિયાનો બોમ્બ 1000 કિ. મી. સુધી બારીના કાચ તોડવામાં અને 100 કિ. મી. સુધી લોકોને થર્ડ ડિગ્રી સુધી લોકોને બાળી નાખવામાં સક્ષમ છે. સામાન્ય તાપમાને હાઈડ્રોજન રંગવિહીન, ગંધનિહીન, અધાત્વીક, અત્યંત જ્વલનશીલ વાયુ છે. હાઈડ્રોજન એમોનીયા બનાવવામાં વપરાય છે. ઍસિડ સાથે તે વિષાળુ હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ મુક્ત કરે છે.
હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ પણ આવું જ ખતરનાર રસાયણ છે.
એમોનિયા
એમોનિયા વાયુ ઝેરી અને બાળી નાંખનાર વાયુ છે. દુર્ગંધ આવે છે.
સલ્ફ્યુરિક એસિડ, સોલ્વન્ટ પ્લાંટ ઘણાં પ્રમાણમાં આ 50 શહેરોની આસપાસ છે.
કાર્બન મોનોક્સાઈડ
રંગરહિત, દુર્ગંધરહિત અને સહેજપણ લ્હાય બળે નહીં એવો ગેસ છે પરંતુ તે અત્યંત ઝેરી ગેસ છે. વાહનો, યંત્રો, કોલસો, લાકડા, ઇંધણમાં તે પેદા થાય છે. જ્વલનશીલ કેમિકલને શહેરથી ચોક્કસ કિલોમીટર દૂર રાખવામાં આવે જેથી કોઈ દુર્ઘટના ઘટે નહીં.
નગર આયોજન
રાજ્યમાં પહેલીવાર 8 મહાનગરો અને 156 નગરપાલિકામાં ડેવલોપમેન્ટ પ્લાન અને ટાઉન પ્લાનિંગ યોજનાઓમાં કેમિકલ પ્લાન્ટ ન આવે તે માટેની જોગવાઈઓ નક્કી કરવાની હતી. ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ પાસેથી કેમિકલ એકમોના પ્રકારોની યાદી માંગી હતી. તે યાદી પ્રમાણે તેવા કેમીકલ્સના કારખારાઓને શહેરની બહાર રાખવાના હતા. તે માટે પ્રોત્સાહનો આપવાના હતા.
ટાઉન પ્લાનિંગ એક્ટમાં સુધારાની દરખાસ્ત અંગે કંઈ થયું નથી.
50 જીઆઈડીસીની જમીન ખાલી પડે તો તે જમીનના પ્લોટનો ઉપયોગ મુખ્ય વિસ્તારોમાં એફોર્ડેબલ હાઉસિંગ અને કોમર્શિયલ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવા માટે પણ નફાકારક રીતે થઈ શકે છે.
મોદીની ખરાબ નીતિ
મોદીએ પર્યાવરણના કાયદાઓને નેવે મૂકી દેવાની નીતિ નક્કી કરી છે. ફરી સરકાર આવશે તો ઉદ્યોગી તરફેણમાં પ્રદૂષના કાયદા બનાવી દેવામાં આવશે. આમેય હવે જીઆઈડીસીમાં ઉદ્યોગનું ઉત્પાદન વધારવા નવા સાધનો મૂકવા કે તેનું વિસ્તરણ કરવા માટે જાહેર યુનાવણીમાંથી મુક્તિ આપી દેવામાં આવી છે. જેમાંથી પ્રજાનો એકડો જ કાઢી નાંખ્યો છે. હવે જો ફરીથી મોદી સરકાર બનશે તો પ્રજા પર પ્રદૂષણનું ભારણ વધશે અને ઉદ્યોગને પ્રદૂષણનું ભારણ ઓછું થશે.
એન્વાયમેન્ટલ કમ્પાઈન રિપોર્ટ દર વર્ષે રજૂ કરવામાં આવે છે. તેનો કોઈ અમલ થતો નથી. તે માટે એનજીટીમાં ફરિયાદ કરવા માટે જવું પડે છે.
5 ટ્રીલિયન ઈકોનોમી માટે ઉદ્યોગોને તમામ છૂટ આપી દેવામાં આવી છે. મજૂર કાયદા, ફેક્ટરી ઈન્સ્પેક્શન, પ્રદૂષણ જેવા કાયદાઓ હળવા કરી દેવામાં આવ્યા છે.[:en]Dilip Patel
Ahmedabad 31 May 2024
After the death of 27 people in the TRP game zone fire in Rajkot, Gujarat is worried about the potential fire sites. Gujarat Industrial Estate has come inside 50 cities. In which such chemicals are made or stored which can explode in case of fire. About 1 crore people are living in danger in 50 GIDCs.
50 cities of Gujarat are sitting on live bombs. Chemical factories located in the middle of the city have become dangerous. There are 48 GIDCs which are built in the middle of the city. Which was earlier far away from the cities. Due to the development of the city, people have started living around it. Who are constantly surrounded by mercury pollutants. Comes in front of death.
The industries that are left should not be expanded. New industries should not be set up. A policy has to be made to take dangerous industries away from the city to areas where there are no human settlements. Because 1 crore people are living around live bombs.
On the other hand, the state government itself has stopped issuing fire NOC to factories located in industrial establishments. Therefore, many colony units are facing difficulty for business. To solve this problem, Sanand Industrial Estate is building its own fire station.
Those doing business with multinational companies need FIRE NOC. Still it is not being given. Multinational companies want to import-export but they are not given. Many companies are stuck in internal audits, fire and insurance claims. Because the government has stopped issuing NOC.
New certificates have been stopped for 4 years. Now when the fire brigade comes after extinguishing the fire, no factory is inspected.
50 solvents, chlorine, naphtha, ethyl oxide are dangerous in the city. Ethanol oxide spreads downwards. There are 7 to 8 factories in Vatva. A factory has opened in Kathwara. Which is very dynamic. Fainting, skin, tinnitus if leaked. If there is an explosion, the building blows up.
So, Vijay Rupani’s government considered shifting all these industries to non-residential areas 40 to 45 km away from the city. A policy was to be decided that the areas which will not be able to become residential areas in 50-100 years, the government will help them by selecting them. The government had considered shifting 48 GIDCs out of the city. But then nothing happened.
DNA test will be possible in Rajkot Rajkot. But if a fire breaks out in these 50 cities, it will be a terrible fire that will melt the entire people. Not being able to do DNA testing will be horrific.
Many people believe that these industries should be sent to Khambhat in VIPL. So many people are opposing it. Many industries have moved to Khambhat.
There are 225 GIDCs located in the cities of Gujarat. There are 68,500 industries in it. Built outside the city. As the cities grew, they came in the middle. Ahmedabad, Vadodara, Surat, Rajkot, Bhavnagar, Ankleshwar have come between the GIDC and the industrial areas of the city. 25 percent of the industries have moved to the center of the city. Of these, 25 percent are in Ahmedabad and North Gujarat, 12 percent in South Gujarat, 27 percent in Central Gujarat. Noise and air pollution is increasing. The noise of vehicles and the wind fill the ears of the city.
After Vijay Rupani was removed from the post of Chief Minister by Narendra Modi, CR Patil, Amit Shah, the proposal to shift the polluting industries out of Ahmedabad has been in the government since 2020. Such a situation arose that the previous government had to restart the plan by giving incentives.
Can be shifted out of the cities. Especially gold, silver and platinum as well as smoke factories can be given new infrastructure away from the city. Industry figures are higher than vehicles in 6 out of 8 pollutants. However, the industry lobby is increasing pressure to hold vehicles responsible for pollution and not to move out the industries.
Ahmedabad, the country’s only world heritage city, has become like a fire city. Highly flammable chemicals will now have to be moved to safer places away from the city. Hazardous chemicals are stored in factories.
When a cotton factory caught fire some time ago, it contained ethylene oxide. If it had caught fire, the entire area could have suffered huge losses.
Ethylene Oxide,
Some countries have banned Indian spices because the amount of ethylene oxide in spices exceeds the prescribed limit.
The Food and Drugs Department said that Indian spices contain high levels of ethylene oxide. Spices are exported with a light spray of ethylene oxide to kill moths and prevent moths from becoming active again. Spices are added despite the risk of diseases like cancer.
Ethylene oxide is a tasteless and odorless chemical used as a pesticide in agriculture, health care and to disinfect food. It is also used in making textiles, detergents, medicines, adhesives and solvents. Used to clean surgical instruments in hospitals.
Excessive consumption is dangerous. Exposure to the chemical or excessive consumption can cause irritation to eyes, skin, nose, throat and lungs. Brain and nervous system can also be damaged.
Hydrogen
The entire Ahmedabad can be wiped out by dropping a hydrogen bomb. Russia’s bomb can travel 1000 km. M. Breaks window panes and travels 100 km. M. People suffer third degree burns.
Hydrogen is a colourless, odourless, non-metallic, highly flammable gas at room temperature. When hydrogen reacts with acid to form ammonia it releases toxic hydrogen sulphide. Hydrogen sulphide is also one such dangerous chemical.
Ammonia
Ammonia gas is a poisonous and flammable gas. It smells bad.
Sulfuric acid, solvent plants are located in large numbers around these 50 cities.
Carbon monoxide
It is a colourless, odourless and slightly non-flammable gas, but it is highly poisonous gas. It is produced in vehicles, machinery, coal, wood, fuel. Flammable chemicals should be kept a few kilometres away from the city so that no accident occurs.
Town planning
For the first time in the state, 8 metros and 156 municipalities had to make a provision not to include chemical plants in development plans and town planning schemes. A list of types of chemical units was sought from the Gujarat Pollution Control Board. According to that list, factories of such chemicals were to be kept out of the city. Incentives were to be given for that.
Nothing happened on the proposed amendment in the Town Planning Act.
50 plots of vacant GIDC land can be profitably used for the construction of affordable housing and commercial complexes in key areas.
Bad policy of Modi
Modi has set a policy of violating environmental laws. If the government comes back, pollution laws will be made in favor of the industry. All GIDCs have now been exempted from public incentives for installing or expanding new equipment to increase industrial production. Out of which only one person has been deleted. Now if the Modi government is formed again, the burden of pollution on the people will increase and the burden of pollution on the industry will be reduced.
Environmental composition report is released every year. It has not been implemented. For this, a complaint will have to be made in NGT.
Industries have been given many concessions in the 5 trillion economy. Laws like labor law, factory inspection, pollution have been relaxed.[:hn]दिलीप पटेल
अहमदाबाद 31 मई 2024
राजकोट में टीआरपी गेम जोन में आग लगने से 27 लोगों की मौत के बाद गुजरात आग संभावित स्थानों को लेकर चिंतित है। गुजरात औद्योगिक संपदा 50 शहरों के अंदर आ गई है. जिसमें ऐसे रसायन बनाये या संग्रहित किये जाते हैं जो आग लगने की स्थिति में फट सकते हैं। 50 जीआईडीसी में करीब 1 करोड़ लोग खतरे में जी रहे हैं।
गुजरात के 50 शहर जिंदा बमों पर बैठे हैं. शहर के मध्य स्थित केमिकल फैक्ट्रियां खतरनाक हो गई हैं। 48 जीआईडीसी हैं जो शहर के मध्य में बने हैं। जो पहले शहरों से काफी दूर था. शहर के विकास के कारण लोग इसके आसपास रहने लगे हैं। जो लगातार पारा प्रदूषकों से घिरे रहते हैं। मौत के सामने आ जाता है.
जो उद्योग बचे हुए हैं उनका विस्तार नहीं किया जाना चाहिए। नये उद्योग नहीं लगने चाहिए. खतरनाक उद्योगों को शहर से दूर उन क्षेत्रों में ले जाने की नीति बनानी होगी जहां मानव बस्तियां नहीं हैं। क्योंकि 1 करोड़ लोग जिंदा बमों के आसपास रह रहे हैं.
दूसरी ओर, राज्य सरकार ने ही औद्योगिक आस्थानों में स्थित फैक्ट्रियों को फायर एनओसी जारी करना बंद कर दिया है। इसलिए कई कॉलोनी इकाइयों को व्यवसाय के लिए कठिनाई का सामना करना पड़ रहा है। इस समस्या के समाधान के लिए साणंद इंडस्ट्रियल एस्टेट अपना फायर स्टेशन बना रहा है।
मल्टीनेशनल कंपनियों के साथ बिजनेस करने वालों को FIRE NOC की जरूरत होती है. फिर भी नहीं दे रहा. बहुराष्ट्रीय कंपनियाँ आयात-निर्यात करना चाहती हैं लेकिन उन्हें नहीं दिया जाता। कई कंपनियां आंतरिक ऑडिट, आग और बीमा दावों में फंसी हुई हैं। क्योंकि सरकार ने एनओसी जारी करना बंद कर दिया है.
नए प्रमाणपत्र 4 साल से बंद हैं। अब फायर ब्रिगेड आग बुझाने के बाद आती है तो किसी फैक्ट्री का निरीक्षण नहीं किया जाता।
शहर में 50 सॉल्वैंट्स, क्लोरीन, नेफ्था, इथाइल ऑक्साइड खतरनाक हैं। इथेनॉल ऑक्साइड नीचे की ओर फैलता है। वटवा में 7 से 8 फैक्ट्रियां हैं. कठवारा में एक फैक्ट्री खुल गई है. जो बहुत गतिशील है. लीक होने पर बेहोशी, त्वचा, टिनिटस। अगर कोई विस्फोट होता है तो इमारत उड़ जाती है.
इसलिए, विजय रूपानी की सरकार ने इन सभी उद्योगों को शहर से 40 से 45 किमी दूर गैर-आवासीय क्षेत्रों में ले जाने पर विचार किया। एक नीति तय की जानी थी कि जो क्षेत्र 50-100 वर्षों में आवासीय क्षेत्र नहीं बन सकेंगे, उनका चयन कर सरकार उनकी मदद करेगी। सरकार ने 48 जीआईडीसी को शहर से बाहर स्थानांतरित करने पर विचार किया था। लेकिन फिर कुछ नहीं हुआ.
राजकोट में हो सकेगा डीएनए टेस्ट राजकोट. लेकिन अगर इन 50 शहरों में आग लग जाए तो यह एक भयानक आग होगी जो पूरे लोगों को पिघला देगी। डीएनए परीक्षण न कर पाना भयावह होगा।
कई लोगों का मानना है कि इन उद्योगों को वीआईपीएल में खंभात भेज दिया जाना चाहिए। तो कई लोग इसका विरोध कर रहे हैं. कई उद्योग खंभात में चले गए हैं।
गुजरात के शहरों में 225 जीआईडीसी स्थित हैं। इसमें 68,500 उद्योग हैं। शहर के बाहर बनाया गया. जैसे-जैसे शहर बढ़ते गए, वे बीच में आते गए। जीआईडीसी और शहर के औद्योगिक क्षेत्रों के बीच अहमदाबाद, वडोदरा, सूरत, राजकोट, भावनगर, अंकलेश्वर आ गए हैं। 25 प्रतिशत उद्योग शहर के मध्य में चले गये हैं। इनमें से 25 प्रतिशत अहमदाबाद और उत्तर गुजरात में, 12 प्रतिशत दक्षिण गुजरात में, 27 प्रतिशत मध्य गुजरात में हैं। ध्वनि एवं वायु प्रदूषण बढ़ रहा है। गाड़ियों का शोर और हवा शहर के कानों में भर जाती है.
नरेंद्र मोदी, सीआर पाटिल, अमित शाह द्वारा विजय रूपाणी को मुख्यमंत्री पद से हटाए जाने के बाद, प्रदूषण फैलाने वाले उद्योगों को अहमदाबाद से बाहर स्थानांतरित करने का प्रस्ताव 2020 से सरकार में है। ऐसी स्थिति उत्पन्न हो गई कि पिछली सरकार को प्रोत्साहन देकर योजना को दोबारा शुरू करना पड़ा।
शहरों से बाहर ले जाया जा सकता है. खासकर सोना, चांदी और प्लैटिनम के अलावा धूआं कारखानों को शहर से दूर नया बुनियादी ढांचा दिया जा सकता है। 8 में से 6 प्रदूषकों में उद्योग के आंकड़े वाहनों से अधिक हैं। हालाँकि, उद्योग लॉबी प्रदूषण के लिए वाहनों को ज़िम्मेदार ठहराने और उद्योगों को बाहर न निकालने का दबाव बढ़ा रही है।
देश का एकमात्र विश्व धरोहर शहर अहमदाबाद एक फायर सिटी जैसा बन गया है. अत्यधिक ज्वलनशील रसायनों को अब शहर से दूर सुरक्षित स्थानों पर ले जाना होगा। फैक्ट्रियों में खतरनाक रसायनों का भण्डारण किया जाता है।
कुछ समय पहले जब एक कॉटन फैक्ट्री में आग लगी थी तो उसमें एथिलीन ऑक्साइड थी. अगर इसमें आग लग जाती तो पूरे इलाके को भारी नुकसान हो सकता था.
इथिलीन ऑक्साइड,
कुछ देशों ने भारतीय मसालों पर प्रतिबंध लगा दिया है क्योंकि मसालों में एथिलीन ऑक्साइड की मात्रा निर्धारित सीमा से अधिक है।
खाद्य एवं औषधि विभाग ने कहा कि भारतीय मसालों में एथिलीन ऑक्साइड का उच्च स्तर होता है। पतंगों को मारने और पतंगों को दोबारा सक्रिय होने से रोकने के लिए एथिलीन ऑक्साइड के हल्के स्प्रे के साथ मसालों का निर्यात किया जाता है। कैंसर जैसी बीमारियों के खतरे के बावजूद मसाले डाले जाते हैं।
एथिलीन ऑक्साइड एक बेस्वाद और गंधहीन रसायन है जिसका उपयोग कृषि, स्वास्थ्य देखभाल और भोजन कीटाणुरहित करने के लिए कीटनाशक के रूप में किया जाता है। कपड़ा, डिटर्जेंट, दवाएं, चिपकने वाले पदार्थ और सॉल्वैंट्स बनाने में भी उपयोग किया जाता है। अस्पतालों में सर्जिकल उपकरणों को साफ करने के लिए उपयोग किया जाता है।
अधिक खपत खतरनाक है. रसायन के संपर्क में आने या अधिक मात्रा में सेवन करने से आंखों, त्वचा, नाक, गले और फेफड़ों में जलन हो सकती है। मस्तिष्क और तंत्रिका तंत्र को भी नुकसान हो सकता है.
हाइड्रोजन
एक हाइड्रोजन बम गिराकर पूरे अहमदाबाद को मिटाया जा सकता है. रूस का बम 1000 कि.मी. एम। खिड़की के शीशे तोड़कर 100 किमी. एम। लोगों को थर्ड डिग्री तक जलाने में सक्षम. हाइड्रोजन एक रंगहीन, गंधहीन, अधातु, कमरे के तापमान पर अत्यधिक ज्वलनशील गैस है। हाइड्रोजन अमोनिया बनाने पर
वहाँ है एसिड के साथ यह विषैला हाइड्रोजन सल्फाइड छोड़ता है।
हाइड्रोजन सल्फाइड भी एक ऐसा ही खतरनाक रसायन है।
अमोनिया
अमोनिया गैस एक जहरीली और ज्वलनशील गैस है। बदबू आ रही है
इन 50 शहरों के आसपास सल्फ्यूरिक एसिड, विलायक संयंत्र बड़ी संख्या में स्थित हैं।
कार्बन मोनोआक्साइड
यह एक रंगहीन, गंधहीन और थोड़ी गैर-ज्वलनशील गैस है, लेकिन यह अत्यधिक जहरीली गैस है। इसका उत्पादन वाहनों, मशीनरी, कोयला, लकड़ी, ईंधन में होता है। ज्वलनशील रसायनों को शहर से कुछ किलोमीटर दूर रखा जाना चाहिए ताकि कोई दुर्घटना न हो।
नगर नियोजन
राज्य में पहली बार 8 महानगरों और 156 नगर पालिकाओं को विकास योजनाओं और नगर नियोजन योजनाओं में रासायनिक संयंत्रों को शामिल नहीं करने का प्रावधान करना पड़ा। गुजरात प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड से रासायनिक इकाइयों के प्रकार की सूची मांगी गई थी। उस सूची के अनुसार ऐसे रसायनों की फैक्ट्रियों को शहर से बाहर रखा जाना था। उसके लिए प्रोत्साहन राशि दी जानी थी.
टाउन प्लानिंग एक्ट में प्रस्तावित संशोधन पर कुछ नहीं हुआ.
खाली पड़े जीआईडीसी भूमि के 50 भूखंडों का उपयोग प्रमुख क्षेत्रों में किफायती आवास और वाणिज्यिक परिसरों के निर्माण के लिए लाभप्रद रूप से किया जा सकता है।
मोदी की ख़राब नीति
मोदी ने पर्यावरण कानूनों का उल्लंघन करने की नीति निर्धारित की है। दोबारा सरकार आई तो उद्योग जगत के पक्ष में प्रदूषण कानून बनाया जाएगा। सभी जीआईडीसी को अब औद्योगिक उत्पादन बढ़ाने के लिए नए उपकरण स्थापित करने या विस्तार करने के लिए सार्वजनिक प्रोत्साहन से छूट दी गई है। जिसमें से सिर्फ एक व्यक्ति को डिलीट किया गया है. अब अगर दोबारा मोदी सरकार बनी तो लोगों पर प्रदूषण का बोझ बढ़ेगा और इंडस्ट्री पर प्रदूषण का बोझ कम होगा.
पर्यावरण संयोजन रिपोर्ट हर साल जारी की जाती है। इसे लागू नहीं किया गया है. इसके लिए एनजीटी में जाकर शिकायत करनी होगी।
5 ट्रिलियन इकोनॉमी में उद्योगों को तमाम रियायतें दी गई हैं। श्रम कानून, फैक्ट्री निरीक्षण, प्रदूषण जैसे कानूनों में ढील दी गई है।[:]
