[:gj]હિંદુ ધર્મસ્થાનો પાછળ ગુજરાત સરકાર કેમ ખર્ચ વધારી રહી છે [:en]Why is the Gujjarat govt increasing expenditure on Hindu temples?[:hn]सरकार हिंदू मंदिरों पर खर्च क्यों बढ़ा रही है?[:]

[:gj]2 માર્ચ 2024
છેલ્લાં 10 વર્ષથી ગુજરાતના લોકો ધર્મસ્થાનો પાછળ જંગી ખર્ચ કરી રહ્યાં છે. જેમાં સરકારે મોટું ખર્ચ કર્યું છે. ગુજરાતમાં 2001ની વસતિ ગણતરી થઈ ત્યારે 1,42,135 ધાર્મિક સ્થાનો હતા. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં 1,10,079, શહેરી વિસ્તારોમાં 32,057 ધાર્મિક સ્થાનો હતા.

2011ની વસતિ ગણતરી પ્રમાણે 1,81,854 ધાર્મિક સ્થળ હતા. 10 વર્ષમાં 39719 ધાર્મિક સ્થળ વધ્યા છે. ભારતમાં ધાર્મિક સ્થાનોમાં ગુજરાતનો હિસ્સો 6.04 ટકા છે. તેનો મતલબ એ થયો કે ભારતમાં સૌથી વધારે ધાર્મિક સ્થળો ગુજરાતમાં છે. 2011થી 2020 સુધીમાં બીજા 49 હજાર ધાર્મિક સ્થાનો ઉમેરાયેલા છે. આમ 2020માં 2.30 લાખ ધાર્મિક સ્થાનો છે.
ગુજરાતમાં દર વર્ષે 4 હજાર નવા ધાર્મિક સ્થાનો બની રહ્યાં છે. શાળા અને કોલેજનો ભારતમાં ગુજરાતનો હિસ્સો 4.42 ટકા છે. આમ આપણી સંપત્તિ ધાર્મિક સ્થળ તરફ વધી રહી છે. પણ શિક્ષણ આપતાં મકાનો એટલાં વધતાં નથી. તેથી ભિખારી વધી રહ્યાં છે.
22 જૂન 2019માં રાજ્ય સરકારના પવિત્ર યાત્રાધામ વિકાસ બોર્ડની ગ્રાન્ટ અને સુવિધાઓનો લાભ માત્ર હિન્દુ ધર્મસ્થાનોને જ અપાતો હોવાનો આક્ષેપ કરતી જાહેર હિતની અરજીમાં રાજ્ય સરકારે સોગંદનામા દ્વારા રજૂઆત કરી હતી કે અરજીમાં કરાયેલો આક્ષેપ ખોટો છે. અન્ય ધર્મના યાત્રાધામોને પણ સબસિડી, પાણી, વીજળી અને પરિવહન જેવી સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

સરકારની રજૂઆત હતી કે બોર્ડ કોઇ એક ધર્મના તીર્થસ્થાનોના વિકાસ માટે કામ કરતું નથી. ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં કે સુવિધાઓ આપવામાં કોઇ ધર્મને ધ્યાને લેવાતો નથી પરંતુ જે-તે યાત્રાધામના મહત્વને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. તેથી અરજદારે કરેવો આક્ષેપ ખોટો છે. અરજદારની રજૂઆત છે કે ગુજરાતમાં વર્ષ ૧૯૯૫માં પવિત્ર યાત્રાધામ બોર્ડની રચના કરવામાં આવી હતી. આ યાત્રાધામોમાં માળખાકીય સુવિધાઓ, સ્વચ્છતા, સવલતો અને પ્રવાસન વિકસાવવા આ બોર્ડ કામગીરી કરે છે અને ધર્મસ્થાનોને ગ્રાન્ટ આપે છે. શરૃઆતમાં સોમનાથ, દ્વારકા અને અંબાજી સહિતના 6 ધર્મસ્થાનોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. અત્યારે બોર્ડ હેઠળ ગુજરાતના 358 ધર્મસ્થાનો છે. આ પૈકી તમામ ધર્મસ્થાનો હિન્દુ ધર્મના છે, તેથી મુસ્લિમ, ખ્રિસ્તી, જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મસ્થાનોનો પણ આ બોર્ડ હેઠળ સમાવેશ થવો જોઇએ.

હિંદુ ધર્મ પાછળ ખર્ચ
2024માં પવિત્ર યાત્રાધમ વિકાસ બોર્ડના સચિવ આર. આર. રાવલે કહ્યું કે, રેકોર્ડબ્રેક કામગીરી કરી રહ્યું છે. રૂ. 595 કરોડના 90 પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. જેમાંથી રૂ. 238 કરોડના 46 પ્રોજેક્ટ્સ પ્રગતિમાં છે, જ્યારે રૂ. 356 કરોડના 44 પ્રોજેક્ટ આયોજન તબક્કામાં છે.

મુખ્ય પ્રોજેક્ટ , પાવાગઢમાં માંચી ચોક, ચાંપાનેર અને વાડા તળાવનું નિર્માણ રૂ. 63 કરોડના કામો પ્રગતિમાં છે. અંબાજી યાત્રાધામ ખાતે માસ્ટર પ્લાનિંગની કામગીરી માટે 12 કરોડના ખર્ચે 100×80 ફૂટની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે. શ્રી કોટેશ્વર મહાદેવ મંદિર, કુંભારિયા જૈન મંદિર, બેરડિયા મહાદેવ મંદિર અને અંબાજી યાત્રાધામની આસપાસના તળાવો અને તેલિયા ડેમના વિકાસ માટે રૂ. 117 કરોડના કામો આયોજન હેઠળ છે.

મંદિરના પુનઃનિર્માણ અને શિખરની ઊંચાઈ 81 ફૂટ સુધી વધારવા માટે રૂ. 70.57 કરોડના વિકાસ કામો થયા છે. આ ઉપરાંત દેવભૂમિ દ્વારકા કોરિડોર બનાવવાની પ્રક્રિયા પણ ચાલી રહી છે. દ્વારકાથી બેટ દ્વારકા સુધીમાં રૂ. 158 કરોડના ખર્ચે ટેન્ડર પ્રક્રિયા કરવામાં આવી છે. કચ્છમાં માતા કા મધ્ય યાત્રાધામ ખાતે માસ્ટર પ્લાનિંગ માટે રૂ. 33 કરોડ અને નારાયણ સરોવર યાત્રાધામના માસ્ટર પ્લાનિંગ માટે રૂ. 30.00 કરોડના ખર્ચે આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

રૂ. 44 કરોડના ખર્ચે વિકાસના કામો ચાલી રહ્યા છે. તમામ યાત્રાધામોને સ્વચ્છ, પ્લાસ્ટિક મુક્ત, સ્વચ્છ અને હરિયાળા બનાવવાનું પણ આયોજન છે. પદયાત્રી ગણતરી મશીનો અને પ્રવેશદ્વારોનું નિર્માણ માટે રૂ. 8 કરોડ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે. તેમજ દરેક જિલ્લામાં સ્થાનિક મહત્વના ધાર્મિક સ્થળોના વિકાસ માટે 55 કરોડ રૂપિયા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે.
હિંદુ ધર્મ સ્થાનો માટે ખર્ચ
ગ્રામ્ય કક્ષાના નાના-નાના દેવસ્થાનોના વિકાસ માટે રૂપિયા 37.80 કરોડની સૈદ્ધાંતિક મંજુરી આપવામાં આવી છે. . વડોદરા જિલ્લાના 4 તીર્થસ્થાનોના વિકાસ માટે રૂપિયા 7.45 કરોડના કામોને મંજુરી આપવામાં આવી છે. વડોદરા જિલ્લાના આ 4 તીર્થસ્થાનોમાં શિનોર તાલુકાના બરકાલ ખાતે આવેલ શ્રીવ્યાસેશ્વર મહાદેવ, ડભોઈ ખાતે આવેલ શ્રીગઢભવાની માતાજી મંદિર, રાયપુર મુકામે આવેલ શ્રીભાથીજી મંદિર અને પાદરા તાલુકાના ડબકા ખાતે આવેલ શ્રીમહીસાગર માતા મંદિરનો સમાવેશ થાય છે.

મહેસાણા જિલ્લાના 6 તીર્થસ્થાનોના વિકાસ માટે રૂ. 15.66 કરોડના કામોને સૈદ્ધાંતિક મંજુરી આપવામાં આવી છે. આ તીર્થસ્થાનોમાં ઉંઝા તાલુકાના ઉપેરા ખાતે આવેલ શ્રીઠાકોરજી મંદિર, ઉંઝાના ઉનાવા ખાતે આવેલ શ્રીનીલકંઠેશ્વર મહાદેવ મંદિર, શ્રીહનુમાન મંદિર તથા શ્રીશનિદેવ મંદિર, કડી ખાતે આવેલ શ્રીદશામા મંદિર અને વિસનગર તાલુકાના વાલમ ખાતે આવેલ શ્રીકૃષ્ણ મંદિરનો સમાવેશ થાય છે. બેઠકમાં અમદાવાદા જિલ્લામાં ધોળકા તાલુકાના મોટી બોરુ ખાતે આવેલ શ્રીભેટડિયા ભાણ મંદિરના વિકાસ કામો માટે રૂ. 4.09 કરોડની સૈદ્ધાંતિક મંજુરી આપવામાં આવી છે.

પાટણ જિલ્લામાં સમી તાલુકાના વુરાણા મુકામે આવેલ શ્રીખોડિયાર માતા મંદિર તથા તળાવ બ્યુટીફિકેશનના કામો માટે રૂપિયા 4.48 કરોડની સૈદ્ધાંતિક મંજુરી આપવામાં આવી છે. રાજકોટ જિલ્લામાં જેતપુર તાલુકાના કાગવડ ખાતે આવેલ શ્રીખોડલધામ મંદિરના વિકાસ કામો માટે રૂપિયા 1.64 કરોડની સૈદ્ધાંતિક મંજુરી આપવામાં આવી છે. અરવલ્લી જિલ્લામાં મોડાસા તાલુકાના મેઢાસણ ખાતે આવેલ શ્રીરિધ્ધિ-સિધ્ધિ ગણપતિ મંદિરના વિકાસ કામો માટે રૂપિયા 1.30 કરોડની સૈદ્ધાંતિક મંજુરી આપવામાં આવી છે. મહેસાણા જિલ્લામાં ચંદ્રાસણ ખાતે આવેલ રાજ્ય સરકાર હસ્તકના શ્રીચંદ્રેશ્વર મહાદેવ મંદિરના વિકાસ કામો માટે રૂપિયા 47.57 લાખની સૈદ્ધાંતિક મંજુરી અને પાટણ જિલ્લાના ભુતિયાવાસણા ખાતે આવેલ શ્રીભુતેશ્વર મહાદેવ મંદિરના વિકાસ કામો માટે રૂપિયા 2.70 કરોડની સૈદ્ધાંતિક મંજુરી આપવામાં આવી છે.
ગુજરાત પવિત્ર યાત્રાધામ વિકાસ બોર્ડ દ્વારા રાજ્યના સુપ્રસિદ્ધ અંબાજી, પાવાગઢ, બહુચરાજી, દ્વારકા, સોમનાથ સહિતના ૮ મંદિરોના દર્શન વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટીથી કરવામાં આવી રહ્યા છે.

8 પવિત્ર યાત્રાધામોમાં 24×7 ઉચ્ચ સ્તરીય સ્વચ્છતા જાળવણી માટે, રૂ. 17 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે
,
મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે રાજ્યના પવિત્ર યાત્રાધામ માસ્ટર પ્લાનની વ્યાપક સમીક્ષા કરવા ગાંધીનગરમાં એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજી હતી.

8 પવિત્ર યાત્રાધામો, 28 અન્ય મહત્વના યાત્રાધામો અને 358 સરકારી હસ્તકના મંદિરોના વિવિધ વિકાસ કાર્યોની પ્રગતિ અને ભાવિ યોજનાઓ છે.

રાજ્યના 64 યાત્રાધામોમાં રૂ. 334 કરોડના વિકાસ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેમાં 26 કરોડના કામો સામેલ છે. 1.55 કરોડના ખર્ચે 38 કામો પ્રગતિમાં છે. 177.80 કરોડના કામો વિવિધ તબક્કામાં પ્રગતિમાં છે.

રાજ્યના 8 પવિત્ર યાત્રાધામો, અંબાજી, દ્વારકા, પાવાગઢ, બહુચરાજી, માતાના મઢ, માધવપુર કૃષ્ણ-રૂકમણી યાત્રાધામો માટે સર્વગ્રાહી વિકાસ માસ્ટર પ્લાનિંગ કરવામાં આવ્યું છે. એટલું જ નહીં, માતૃતર્પણ તીર્થ ક્ષેત્ર સિદ્ધપુર અને અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિના પવિત્ર આસ્થા-શ્રદ્ધા કેન્દ્રોના સર્વાંગી વિકાસ માટે નાણાકીય વ્યવસ્થાપન સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.

અંબાજીમાં 51 શક્તિપીઠોની આસપાસ મંદિરોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે. આગામી દિવસોમાં આ 51 શક્તિપીઠોના ત્રિદિવસીય પરિક્રમા મહોત્સવનું પણ આયોજન કરવામાં આવશે.

આ સાથે કંથારપુર ઐતિહાસિક વોર્ડના પ્રથમ તબક્કામાં રૂ. 6 કરોડના વિકાસ કામો, માધવપુરમાં મટાણા મારમાં રૂ. 48 કરોડના વિકાસ કામો. આ બેઠકમાં રૂ.32 કરોડના વિકાસ કામોના એકશન પ્લાનની વિસ્તૃત રૂપરેખા પણ આપવામાં આવી હતી. ગુજરાતમાં સૌર ઉર્જાથી તીર્થસ્થાનોને લાઇટિંગ કરીને વીજળીના ખર્ચમાં બચત કરવા માટે લેવામાં આવેલી પહેલો પૈકી 349 ધાર્મિક સ્થળો પર આવી સિસ્ટમ કાર્યરત છે. દર વર્ષે અંદાજે 3 કરોડ રૂપિયાની વીજળીની બચત થાય છે.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા વરિષ્ઠ નાગરિકોને વિવિધ તીર્થસ્થળોની મુલાકાત લેવાનો લાભ મળે તે માટે શરૂ કરાયેલી શ્રવણ તીર્થ દર્શન યોજનાનો 1 લાખ 18 હજાર યાત્રિકોએ લાભ લીધો છે.

70 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે બહુચરાજી માતાજીના મંદિરનો જીર્ણોધ્ધાર કરાશે. બંસીપહાડપુર પથ્થરમાંથી આ મંદિરનું નિર્માણ કરવામાં આવશે. જમીનની વજન સહન કરવાની ક્ષમતા અંગેના ટેસ્ટીંગ રીપોર્ટના આધારે પાયામાંથી શિખર સુધી 86 ફૂટની ઊંચાઈ રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.
વરખડીવાળા સ્થાનને યથા યોગ્ય રાખી તથા વલ્લભભટ્ટનાં મંદિરમાં કોઈ પણ જાતનો ફેરફાર કર્યા સિવાય મંદિર નિર્માણ પામશે.
દહેગામ તાલુકાના કથારપુરમાં મહાકાળી મંદિરના વિકાસના કામ માટે ટેન્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યુ છે. 9,15,79,989 રુપિયા છે. ટેન્ડર તારીખ 21 જુલાઇ 2023થી 14 ઓગસ્ટ 2023 સાંજે 6 કલાક સુધી ઓનલાઇન રહેશે. ટેન્ડર ઓનલાઇન સબમીશનની છેલ્લી તારીખ 14 ઓગસ્ટ 2023 છે. ટેન્ડર પ્રીબીડ મીટિંગની તારીખ 27 જુલાઇ 2023ના બપોરે 12 કલાકની રાખવામાં આવી છે. ટેન્ડર ઓનલાઇન ભરવુ ફરજીયાત છે. ટેન્ડર ખોલવાની તારીખ 22 ઓગસ્ટ 2023 છે. [:en]02 feb 2014
For the last 10 years, people of Gujarat have been spending heavily on religious places. At the time of the 2001 census, there were 1,42,135 religious places in Gujarat. There were 1,10,079 religious places in rural areas and 32,057 in urban areas.

According to the 2011 census, there were 1,81,854 religious places. 39719 religious places increased in 10 years. Gujarat’s share in religious places in India is 6.04 percent. This means that Gujarat has the highest number of religious places in India. From 2011 to 2020, 49 thousand more religious places have been added. Thus there are 2.30 lakh religious places in 2020.
Every year 4 thousand new religious places are being built in Gujarat. Gujarat’s share in schools and colleges in India is 4.42 percent. In this way our wealth is moving towards the place of religion. But educational institutions are not expanding that much. That’s why beggars are increasing.
On 22 June 2019, in a PIL alleging that only Hindu temples benefit from the grants and facilities of the state government’s Pavitra Yatradham Development Board, the state government submitted through an affidavit that the allegation made in the petition is false. . Pilgrims of other religions are also provided facilities like subsidies, water, electricity and transport. In which the government has spent a lot.
On 22 June 2019, in a PIL alleging that only Hindu temples benefit from the grants and facilities of the state government’s Pavitra Yatradham Development Board, the state government submitted through an affidavit that the allegation made in the petition is false . Pilgrims of other religions are also provided facilities like subsidies, water, electricity and transport.

The government said that the board does not work for the development of pilgrimage sites of any particular religion. In allocating grants or providing facilities, the importance of pilgrimage and not any religion is taken into account. Therefore the allegation made by the petitioner is false. The petitioner says that the Pavitra Yatradham Board was formed in Gujarat in the year 1995. The Board works to develop infrastructure, sanitation, facilities and tourism at these pilgrimage sites and gives grants to the pilgrimage sites. Initially it included 6 pilgrimage sites including Somnath, Dwarka and Ambaji. At present there are 358 places of worship in Gujarat under the Board. All these pilgrimage sites belong to Hindu religion, hence Muslim, Christian, Jain and Buddhist pilgrimage sites should also be included under this board.

expenditure on hindu religion
In 2024, Secretary of the Pavitra Yatradham Development Board, R. R. Rawal said that the protest is being broken by records. Rupee. 90 projects worth Rs 595 crore have been started. Out of which Rs. 46 projects worth Rs 238 crore are in progress, while Rs. 44 projects worth Rs 356 crore are in the planning stage.

Major projects, construction of Manchi Chowk, Champaner and Wada lakes in Pavagadh at a cost of Rs. Works worth Rs 63 crore are in progress. For master planning work, work is going on to install a 100×80 feet statue in Ambaji Yatradham at a cost of Rs 12 crore. For the development of ponds and Telia Dam around Shri Koteshwar Mahadev Temple, Kumbhariya Jain Temple, Berdiya Mahadev Temple and Ambaji Yatradham, Rs. Works worth Rs 117 crore are under planning.

To reconstruct the temple and increase the height of the shikhara to 81 feet, Rs. Development works worth Rs 70.57 crore have been done. Apart from this, the process of building Devbhoomi Dwarka Corridor is also going on. Dwarka to Bet Dwarka Rs. The tender process has been done at a cost of Rs 158 crore. For master planning at Mata Ka Madhya Yatradham in Kutch, Rs. 33 crores and for master planning of Narayan Sarovar Yatradham Rs. A plan of Rs 30.00 crore has been made.

Rupee. Development works are going on at a cost of Rs 44 crore. There is also a plan to make all the pilgrimage sites clean, plastic free, clean and green. Construction of pedestrian counting machines and gateways at a cost of Rs. Rs 8 crore has been made available. Besides, Rs 55 crore has been made available for the development of religious places of local importance in each district.
Expenses for Hindu religious places
In-principle approval of Rs 37.80 crore has been given for the development of small temples at the village level. , Works worth Rs 7.45 crore have been approved for the development of 4 pilgrimage sites in Vadodara district. These 4 temples in Vadodara district include Srivyaseshwar Mahadev at Barkal in Shinor taluk, Srigarbhavani Mataji Temple at Dabhoi, Sribhathiji Temple at Raipur and Srimahisagar Mata Temple at Dabka in Padra taluk.

For the development of 6 pilgrimage sites in Mehsana district, Rs. In-principle approval has been given to 15.66 crore works. These temples include Srithakorji temple at Upera in Unjha taluk, Srineelakantheshwara Mahadev temple, Sri Hanuman temple and Sri Shanidev temple at Unawa in Unjha, Sri Dashama temple at Kadi and Sri Krishna temple at Valam in Visnagar taluk. In the meeting Rs. In principle, Rs 4.09 crore has been approved.

In-principle approval of Rs 4.48 crore has been given for beautification work of Shri Khodiyar Mata Temple and lake at Wurana in Sami taluka of Patan district. In-principle approval of Rs 1.64 crore has been given for the development works of Shri Khodaldham temple at Kagwad in Jetpur taluk of Rajkot district. In-principle approval of Rs 1.30 crore has been given for the development works of Sririddhi-Siddhi Ganapati temple at Medhasan in Modasa taluka of Aravalli district. An in-principle approval of Rs 47.57 lakh has been given for the development works of the state government-owned Shri Chandeshwar Mahadev Temple at Chandrasan in Mehsana district and Rs 2.70 crore for the development works of Shri Bhuteshwar Mahadev Temple at Bhutiavasna in Patan district. ,
Gujarat Holy Pilgrimage Development Board is offering darshan of 8 temples including mythological Ambaji, Pavagadh, Bahucharaji, Dwarka, Somnath through virtual reality.

24×7 high level hygiene maintenance at 8 holy shrines worth Rs. A budget of Rs 17 crore has been allocated
,
Chief Minister Shri Bhupendra Patel held a high-level meeting in Gandhinagar to comprehensively review the Holy Pilgrimage Master Plan of the State.

It contains the progress and future plans of various development works of 8 holy shrines, 28 other important shrines and 358 government-owned temples.

In 64 pilgrimage places of the state, Rs. Development projects worth Rs 334 crore have been approved, which include works worth Rs 26 crore. 38 works are in progress at a cost of Rs 1.55 crore. Works worth Rs 177.80 crore are in progress at various stages.

of the state A comprehensive development master planning has been done for the 8 holy shrines, Ambaji, Dwarka, Pavagadh, Bahucharaji, Matana Madh, Madhavpur Krishna-Rukmani shrines. Not only this, financial management will be ensured for the overall development of Matritarpan pilgrimage area Sidhpur and sacred faith-faith centers of Scheduled Castes and Tribes.

Temples have been built around 51 Shaktipeeths in Ambaji. In the coming days, a three-day Parikrama Mahotsav of these 51 Shaktipeeths will also be organized.

Along with this, in the first phase in Kantharpur historical ward Rs. Development work worth 6 crores, Matana Mar in Madhavpur. Development works worth Rs 48 crore. In this meeting, a detailed outline of the action plan for development works worth Rs 32 crore was also given. Amid an initiative to save electricity costs by lighting pilgrimage sites with solar power in Gujarat, such systems are operational at 349 religious places. Approximately Rs 3 crore electricity is saved every year.
1 lakh 18 thousand pilgrims have benefited from the Shravan Teerth Darshan Scheme launched by the state government to enable senior citizens to visit various pilgrimage sites.

The temple of Bahucharaji Mataji will be renovated at a cost of Rs 70 crore. This temple will be constructed with stone from Bansipaharpur. Based on the test report of soil bearing capacity, it has been decided to keep the height from base to peak at 86 feet.
The temple will be constructed keeping the foil area as it is without any changes in the Vallabhbatta temple.
A tender has been issued for the development work of Mahakali temple at Katharpur in Dehgam taluk. It is Rs 9,15,79,989. The tender will be online from 21st July 2023 to 14th August 2023 till 6 pm. The last date for online submission of tender is 14 August 2023. The date of tender prebid meeting has been fixed for July 27, 2023 at 12 noon. It is mandatory to fill the tender online. Tender opening date is 22 August 2023. (Google translation from Gujarati)[:hn]2 फरनरी 2024
पिछले 10 सालों से गुजरात के लोग धार्मिक स्थलों पर जमकर खर्च कर रहे हैं. जिसमें सरकार ने काफी खर्च किया है.2001 की जनगणना के समय गुजरात में 1,42,135 धार्मिक स्थल थे। ग्रामीण क्षेत्रों में 1,10,079 और शहरी क्षेत्रों में 32,057 धार्मिक स्थल थे।

2011 की जनगणना के अनुसार, यहां 1,81,854 धार्मिक स्थल थे। 10 साल में 39719 धार्मिक स्थल बढ़े। भारत में धार्मिक स्थलों में गुजरात की हिस्सेदारी 6.04 प्रतिशत है। इसका मतलब है कि भारत में सबसे ज्यादा धार्मिक स्थल गुजरात में हैं। 2011 से 2020 तक 49 हजार धार्मिक स्थल और जोड़े गए हैं। इस प्रकार 2020 में 2.30 लाख धार्मिक स्थल हैं।
गुजरात में हर साल 4 हजार नये धार्मिक स्थल बन रहे हैं. भारत में स्कूलों और कॉलेजों में गुजरात की हिस्सेदारी 4.42 प्रतिशत है। इस प्रकार हमारा धन धर्म स्थान की ओर बढ़ रहा है। लेकिन शिक्षण संस्थान इतने नहीं बढ़ रहे हैं. इसलिए भिखारी बढ़ रहे हैं.
22 जून 2019 को एक जनहित याचिका में आरोप लगाया गया कि राज्य सरकार के पवित्र यात्राधाम विकास बोर्ड के अनुदान और सुविधाओं से केवल हिंदू मंदिरों को लाभ मिलता है, राज्य सरकार ने एक हलफनामे के माध्यम से प्रस्तुत किया कि याचिका में लगाया गया आरोप गलत है। अन्य धर्मों के तीर्थयात्रियों को भी सब्सिडी, पानी, बिजली और परिवहन जैसी सुविधाएं प्रदान की जाती हैं।
22 जून 2019 को एक जनहित याचिका में आरोप लगाया गया कि राज्य सरकार के पवित्र यात्राधाम विकास बोर्ड के अनुदान और सुविधाओं से केवल हिंदू मंदिरों को लाभ मिलता है, राज्य सरकार ने एक हलफनामे के माध्यम से प्रस्तुत किया कि याचिका में लगाया गया आरोप गलत है। अन्य धर्मों के तीर्थयात्रियों को भी सब्सिडी, पानी, बिजली और परिवहन जैसी सुविधाएं प्रदान की जाती हैं।

सरकार ने कहा कि बोर्ड किसी विशेष धर्म के तीर्थस्थलों के विकास के लिए काम नहीं करता है। अनुदान आवंटित करने या सुविधाएं प्रदान करने में किसी धर्म को नहीं बल्कि तीर्थयात्रा के महत्व को ध्यान में रखा जाता है। इसलिए याचिकाकर्ता द्वारा लगाया गया आरोप गलत है. याचिकाकर्ता का कहना है कि पवित्र यात्राधाम बोर्ड का गठन वर्ष 1995 में गुजरात में किया गया था। बोर्ड इन तीर्थ स्थलों पर बुनियादी ढांचे, स्वच्छता, सुविधाओं और पर्यटन को विकसित करने के लिए काम करता है और तीर्थस्थलों को अनुदान देता है। शुरुआत में सोमनाथ, द्वारका और अंबाजी सहित 6 तीर्थस्थल शामिल थे। वर्तमान में बोर्ड के अधीन गुजरात में 358 पूजा स्थल हैं। ये सभी तीर्थस्थल हिंदू धर्म के हैं, इसलिए मुस्लिम, ईसाई, जैन और बौद्ध तीर्थस्थलों को भी इस बोर्ड के अंतर्गत शामिल किया जाना चाहिए।

हिंदू धर्म पर खर्च
2024 में पवित्र यात्राधाम विकास बोर्ड के सचिव आर. आर। रावल ने कहा कि रिकॉर्ड तोड़ प्रदर्शन किया जा रहा है. रु. 595 करोड़ की 90 परियोजनाएं शुरू की गई हैं। जिसमें से रु. 238 करोड़ की 46 परियोजनाएं प्रगति पर हैं, जबकि रु. 356 करोड़ की 44 परियोजनाएं योजना चरण में हैं।

प्रमुख परियोजनाएं, रुपये की लागत से पावागढ़ में मांची चौक, चंपानेर और वाडा झीलों का निर्माण। 63 करोड़ के कार्य प्रगति पर हैं। मास्टर प्लानिंग कार्य के लिए 12 करोड़ की लागत से अंबाजी यात्राधाम में 100×80 फीट की प्रतिमा स्थापित करने का काम चल रहा है। श्री कोटेश्वर महादेव मंदिर, कुंभारिया जैन मंदिर, बेरडिया महादेव मंदिर और अंबाजी यात्राधाम के आसपास तालाबों और तेलिया बांध के विकास के लिए रु। 117 करोड़ के कार्य योजनााधीन हैं।

मंदिर के पुनर्निर्माण और शिखर की ऊंचाई 81 फीट तक बढ़ाने के लिए रु. 70.57 करोड़ के विकास कार्य कराए गए हैं। इसके अलावा देवभूमि द्वारका कॉरिडोर बनाने की प्रक्रिया भी चल रही है। द्वारका से बेट द्वारका रु. 158 करोड़ की लागत से टेंडर प्रक्रिया की गयी है. कच्छ में माता का मध्य यात्राधाम में मास्टर प्लानिंग के लिए रु. 33 करोड़ और नारायण सरोवर यात्राधाम की मास्टर प्लानिंग के लिए रु. 30.00 करोड़ की योजना बनाई गई है।

रु. 44 करोड़ की लागत से विकास कार्य चल रहे हैं। सभी तीर्थ स्थलों को स्वच्छ, प्लास्टिक मुक्त, स्वच्छ और हरित बनाने की भी योजना है। पैदल यात्री गणना मशीनों और गेटवे का निर्माण रु. 8 करोड़ रुपये उपलब्ध कराये गये हैं. साथ ही प्रत्येक जिले में स्थानीय महत्व के धार्मिक स्थलों के विकास के लिए 55 करोड़ रुपये उपलब्ध कराये गये हैं.
हिंदू धर्म स्थलों के लिए व्यय
ग्राम स्तर पर छोटे मंदिरों के विकास के लिए 37.80 करोड़ रुपये की सैद्धांतिक मंजूरी दी गई है। . वडोदरा जिले में 4 तीर्थस्थलों के विकास के लिए 7.45 करोड़ रुपये के कार्यों को मंजूरी दी गई है। वडोदरा जिले के इन 4 मंदिरों में शिनोर तालुक के बरकल में श्रीव्यासेश्वर महादेव, दाभोई में श्रीगढ़भवानी माताजी मंदिर, रायपुर में श्रीभाथीजी मंदिर और पद्रा तालुक में डबका में श्रीमहिसागर माता मंदिर शामिल हैं।

मेहसाणा जिले में 6 तीर्थस्थलों के विकास के लिए रु. 15.66 करोड़ कार्यों को सैद्धांतिक मंजूरी दी गई है। इन मंदिरों में उंझा तालुक के उपेरा में श्रीठाकोरजी मंदिर, उंझा के उनावा में श्रीनीलकंठेश्वर महादेव मंदिर, श्रीहनुमान मंदिर और श्रीशनिदेव मंदिर, कादी में श्रीदशामा मंदिर और विसनगर तालुक में वलम में श्रीकृष्ण मंदिर शामिल हैं। बैठक में रु. सैद्धांतिक तौर पर 4.09 करोड़ रुपये स्वीकृत किये गये हैं.

पाटन जिले के सामी तालुका के वुराना में श्री खोडियार माता मंदिर और झील के सौंदर्यीकरण के काम के लिए 4.48 करोड़ रुपये की सैद्धांतिक मंजूरी दी गई है। राजकोट जिले के जेतपुर तालुक के कागवाड में श्रीखोडलधाम मंदिर के विकास कार्यों के लिए 1.64 करोड़ रुपये की सैद्धांतिक मंजूरी दी गई है। अरावली जिले के मोडासा तालुका के मेधासन में श्रीरिद्धि-सिद्धि गणपति मंदिर के विकास कार्यों के लिए 1.30 करोड़ रुपये की सैद्धांतिक मंजूरी दी गई है। मेहसाणा जिले के चंद्रासन में राज्य सरकार के स्वामित्व वाले श्री चंद्रेश्वर महादेव मंदिर के विकास कार्यों के लिए 47.57 लाख रुपये और पाटन जिले के भूतियावासना में श्री भूतेश्वर महादेव मंदिर के विकास कार्यों के लिए 2.70 करोड़ रुपये की सैद्धांतिक मंजूरी दी गई है। .
गुजरात पवित्र तीर्थ विकास बोर्ड द्वारा पौराणिक अंबाजी, पावागढ़, बहुचराजी, द्वारका, सोमनाथ सहित 8 मंदिरों के दर्शन वर्चुअल रियलिटी के माध्यम से कराए जा रहे हैं।

8 पवित्र तीर्थस्थलों में 24×7 उच्च स्तरीय स्वच्छता रखरखाव के लिए रु. 17 करोड़ का बजट आवंटित किया गया है
,
मुख्यमंत्री श्री भूपेन्द्र पटेल ने राज्य के पवित्र तीर्थयात्रा मास्टर प्लान की व्यापक समीक्षा के लिए गांधीनगर में एक उच्च स्तरीय बैठक की।

इसमें 8 पवित्र तीर्थस्थलों, 28 अन्य महत्वपूर्ण तीर्थस्थलों और 358 सरकारी स्वामित्व वाले मंदिरों के विभिन्न विकास कार्यों की प्रगति और भविष्य की योजनाएं हैं।

प्रदेश के 64 तीर्थस्थलों में रु. 334 करोड़ रुपये की विकास परियोजनाएं स्वीकृत की गई हैं, जिनमें 26 करोड़ रुपये के कार्य शामिल हैं। 1.55 करोड़ की लागत से 38 कार्य प्रगति पर हैं। 177.80 करोड़ के कार्य विभिन्न चरणों में प्रगति पर हैं।

राज्य के 8 पवित्र तीर्थों, अंबाजी, द्वारका, पावागढ़, बहुचराजी, मताना मढ़, माधवपुर कृष्ण-रुक्मणी तीर्थों के लिए एक व्यापक विकास मास्टर प्लानिंग की गई है। इतना ही नहीं, मातृतर्पण तीर्थ क्षेत्र सिद्धपुर और अनुसूचित जाति एवं जनजाति के पवित्र आस्था-आस्था केंद्रों के समग्र विकास के लिए वित्तीय प्रबंधन सुनिश्चित किया जाएगा।

अम्बाजी में 51 शक्तिपीठों के आसपास मन्दिर बनाये गये हैं। आने वाले दिनों में इन 51 शक्तिपीठों का तीन दिवसीय परिक्रमा महोत्सव भी आयोजित किया जाएगा।

इसके साथ ही प्रथम चरण में कंथरपुर ऐतिहासिक वार्ड में रु. 6 करोड़ के विकास कार्य, माधवपुर में मताना मार. 48 करोड़ के विकास कार्य। इस बैठक में 32 करोड़ रुपये के विकास कार्यों की कार्ययोजना की विस्तृत रूपरेखा भी दी गयी. गुजरात में तीर्थस्थलों को सौर ऊर्जा से रोशन करके बिजली की लागत बचाने की पहल के बीच, 349 धार्मिक स्थानों पर ऐसी प्रणालियाँ चालू हैं। हर साल लगभग 3 करोड़ रुपए की बिजली की बचत होती है।
वरिष्ठ नागरिकों को विभिन्न तीर्थ स्थलों की यात्रा कराने के लिए राज्य सरकार द्वारा शुरू की गई श्रावण तीर्थ दर्शन योजना से 1 लाख 18 हजार तीर्थयात्री लाभान्वित हुए हैं।

70 करोड़ रुपए की लागत से बहुचराजी माताजी के मंदिर का जीर्णोद्धार किया जाएगा। इस मंदिर का निर्माण बंसीपहाड़पुर के पत्थर से किया जाएगा. मिट्टी की धारण क्षमता की परीक्षण रिपोर्ट के आधार पर आधार से शिखर तक ऊंचाई 86 फीट रखने का निर्णय लिया गया है।
वल्लभबट्ट के मंदिर में बिना किसी परिवर्तन के पन्नी वाली जगह को यथावत रखते हुए मंदिर का निर्माण किया जाएगा।
देहगाम तालुक के कथारपुर में महाकाली मंदिर के विकास कार्य के लिए एक निविदा जारी की गई है। 9,15,79,989 रुपये है. टेंडर 21 जुलाई 2023 से 14 अगस्त 2023 शाम 6 बजे तक ऑनलाइन रहेगा। निविदा ऑनलाइन जमा करने की अंतिम तिथि 14 अगस्त 2023 है। टेंडर प्रीबिड मीटिंग की तारीख 27 जुलाई 2023 दोपहर 12 बजे तय की गई है. टेंडर ऑनलाइन भरना अनिवार्य है। टेंडर खुलने की तारीख 22 अगस्त 2023 है.(गुजराती से गुगल अनुवाद) [:]