[:en]Big loss as farmers, do not have irradiation plant in Gujarat, will start now[:hn]गुजरात में किसानों के पास नहीं है विकिरण संयंत्र, बड़ा नुकसान, अब शुरू करेंगे[:]

[:gj]ગુજરાતમાં ખેડૂત ઇરેડિએશન પ્લાન્ટ ન હોવાથી 27 વર્થી મોટું નુકસાન, હવે શરૂ થશે

ફૂડ ઇરેડિયેશન હવે આવશ્યક બની રહ્યું છે. તેનાથી ખોરાકમાં સુક્ષ્મ જંતુઓનો ખાત્મો થઈ જાય છે. યુ.એસ. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રીકલ્ચરની (USDA) ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ ઈન્સ્પેક્શન સર્વિસ (FSIS) ગ્રાહકોને સુરક્ષિત રાખવા માટે રેડિયેશનને એક મહત્વપૂર્ણ ટેકનોલોજી તરીકે ઓળખે છે. તાજા ફળ, શાક, માંસને ઇરેડિયેશન માટે મંજૂરી આપવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં મંજૂર કરાયો છે. ભારતમાં હાલ 15 પ્લાંટ છે. ગુજરાતમાં ઘણી હોસ્પિટલો અને બ્લડબેંક લોહીને ઇરેડિયેશન કરવાના પ્લાંટ ધરાવે છે. પણ ખોરાક માટે ઓછા છે. તેનાથી ગુજરાતના લોકોનું આરોગ્ય જોખમામાં છે.

1994માં ભારત સરકારે આંતરિક માર્કેટિંગ અને વપરાશ માટે ડુંગળી, બટાટા, મસાલા જેવા ખાદ્યપદાર્થો પર ઉપયોગ માટે માટે ભારતમાં ઇરેડિયેશનને મંજૂરી આપી હતી. પણ ગુજરાત સરકારે તેનો અમલ 27 વર્ષ પછી કર્યો છે. તેથી અબજો રૂપિયાના ખેત પેદાશોની નિકાસ થઈ શકી નથી. ખેડૂતોને અને ગુજરાતને મોટું નુકસાન 27 વર્ષમાં થયું છે.

હાલમાં દેશમાં 15 ઇરેડિયેશન પ્લાન્ટ કાર્યરત છે જેમાં ભારત સરકાર દ્વારા સ્થાપવામાં આવેલા બે પ્લાન્ટ (કૃષક, લાસલગાંવ, નાસિક, મહારાષ્ટ્ર; અને વાશી, નવી મુંબઈ ખાતે રેડિયેશન પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ) અને મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતની રાજ્ય સરકારો દ્વારા એક-એક પ્લાન્ટનો સમાવેશ થાય છે. દેશમાં વર્ષે 20,000 MT ખાદ્ય અને સંલગ્ન ઉત્પાદનોનું વિકિરણ કરવામાં આવે છે. વધુ પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે ખાનગી કંપનીઓ સાથે એમઓયુ કરવામાં આવ્યા છે.

સૌથી પહેલો પ્લાંટ મહારાષ્ટ્રમાં સરદ પવારની મદદથી ખેડૂત ઇરેડીયેટર પ્લાંટ મહારાષ્ટ્રના નાસિતના લાસલગાંવમાં 2002માં નાંખવામાં આવ્યો હતો. 2004માં મેસર્સ ઓર્ગેનિક ગ્રીન ફૂડ્સ લિ., પશ્ચિમ બંગાળના ડાંકુનીમાં બીજો નંખાયો હતો. મહારાષ્ટ્રમાં ત્રીજો થાણેમાં અંબરનાથમાં 2005માં નંખાયો હતો. પણ ગુજરાતમાં આવો પ્લાંટ નંખાયો ન હતો.

બાવળા સ્થિત ગુજરાત એગ્રો રેડિએશન પ્રોસેસિંગ સુવિધાને (GARPF) યુએસડીએ-એપીએચઆઇએસ (USDA-APHIS)ની મંજૂરી મળી ગઇ છે. હવે ગુજરાતની કેરીની અમેરિકામાં નિકાસ કરવાને વેગ મળશે. 27 વર્ષ પહેલા ગુજરાતમાં આવો પ્લાંટ નંખાયો હોત તો અબજો રૂપિયાની કેરી અને બીજા ફળો નિકાસ થયા હોત.

USDA-APHIS એ નેશનલ પ્લાન્ટ પ્રોટેક્શન ઓર્ગેનાઇઝેશન (NPPO)ની ટીમ સાથે મળીને GARPFનું ઓડિટ કર્યું હતું. ઓડિટ બાદ તા. 2/7/2022ના બાવળા સ્થિત પ્લાન્ટને મંજૂરી આપવામા આવી હતી. કેરી અને દાડમના નિકાસ માટે USDA-APHISની મંજૂરી મેળવનાર આ ગુજરાતનો આ પ્રથમ પ્લાન્ટ છે.

નિર્ધારિત ધોરણો મુજબ, કેરીને યુએસએમાં નિકાસ કરતા પહેલા તેનું ઇરેડિયેશન ફરજિયાત છે. ઇરેડિયેશન પ્રક્રિયા યુએસના ક્વોરેન્ટીન નિરીક્ષકોની દેખરેખ હેઠળ હાથ ધરવામાં આવે છે. આ મંજુરી બાદ ગુજરાતમાંથી સીધી કેરીની નિકાસ કરવામાં આવશે.

ફૂડ રેડિયેશન શું છે?
ફૂડ ઇરેડિયેશન એ એવી પ્રક્રિયા છે જે ખોરાકમાં જંતુઓ, સૂક્ષ્મજીવાણુઓને નિયંત્રિત કરવા અને બગાડ અટકાવવા માટે રેડિયેશનનો ઉપયોગ કરે છે. ખોરાકનું ઇરેડિયેશન દૂધ અને તૈયાર ફળો અથવા શાકભાજી જેવું જ છે, જેમાં તે ખોરાકને વપરાશ માટે સુરક્ષિત બનાવી શકે છે. કિરણોત્સર્ગ ખોરાકને કિરણોત્સર્ગી બનાવતું નથી, ન તો તે ખોરાકના સ્વાદ, રચના અથવા દેખાવમાં ફેરફાર કરે છે. ઇરેડિયેશન દરમિયાન, ગામા કિરણો, એક્સ-રે અથવા ઉચ્ચ-ઊર્જાવાળા ઇલેક્ટ્રોન ખોરાકમાંથી પસાર થાય છે, બેક્ટેરિયા અને વાયરસનો નાશ કરે છે અથવા નિષ્ક્રિય કરે છે જે ખોરાકજન્ય બીમારીનું કારણ બને છે.

કિરણોત્સર્ગ – રેડિયેશન સામાન્ય રીતે બિન-આયનાઇઝિંગ રેડિયેશનના સંપર્કને બાકાત રાખે છે, જેમ કે ઇન્ફ્રારેડ, દૃશ્યમાન પ્રકાશ, સેલ્યુલર ફોનમાંથી માઇક્રોવેવ્સ અથવા રેડિયો અને ટીવી રીસીવરો અને પાવર સપ્લાય દ્વારા ઉત્સર્જિત ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક તરંગો છે.

બીજ અને છોડના જર્મપ્લાઝમના ઇરેડિયેશનને પરિણામે વિશ્વભરમાં ખાદ્ય પાકોની ઘણી વ્યાપક જાતો ઉગાડવામાં આવી છે. પ્રક્રિયા, જેમાં એક્સ-રે, યુવી તરંગો, હેવી-આયન બીમ અથવા ગામા કિરણોના રૂપમાં કિરણોત્સર્ગ સાથેના છોડના બીજ અથવા જર્મપ્લાઝમનો સમાવેશ થાય છે. ડીએનએ જખમને પ્રેરિત કરે છે, જેનાથી જીનોમમાં પરિવર્તન થાય છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય અણુ ઉર્જા એજન્સી દ્વારા સક્રિય સહભાગી રહ્યું છે. ઇરેડિયેશનનો ઉપયોગ કેટલાક અનાજ, ડુંગળી, બટાકા અને લસણના અંકુરણને રોકવા માટે પણ થાય છે. જંતુનાશક તકનીકમાં જંતુઓ પેદા કરવા માટે થાય છે.

ઇરેડિયેટેડ ફૂડને ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA), વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO), સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (CDC) અને યુ.એસ. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રીકલ્ચર (USDA) દ્વારા સલામત ગણવામાં આવે છે. ફૂડ ઇરેડિયેશનના નિયમન માટે FDA જવાબદાર છે.

ગુજરાત એગ્રો ઇન્ડસ્ટ્રીઝ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (GAIC) એ રાજ્ય સરકારનું સાહસ છે જેમાં રાષ્ટ્રીય કૃષિ વિકાસ યોજના (RKVY) હેઠળ 2014માં અમદાવાદ જિલ્લાના બાવળા ખાતે કૃષિ અને પ્રોસેસ્ડ ખાદ્ય ઉત્પાદનો માટે 1,000 કિલો-ક્યુરી (kCi) મલ્ટીપર્પઝ સ્પ્લિટ ટાઇપ, પેલેટાઇઝ્ડ રેડિયેશન પ્રોસેસિંગ સુવિધા સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. તેમાં આશરે રૂ. 20 કરોડનું મૂડી રોકાણ કરવામા આવ્યું છે. ભાભા એટોમિક રિસર્ચ સેન્ટર (BARC) અને બોર્ડ ઓફ રેડિએશન અને આઇસોટોપ ટેક્નોલોજીના (BRIT) ટેક્નિકલ માર્ગદર્શન અને સહાયથી આ સુવિધા વિકસિત કરવામા આવી છે.

ભારતમાં આ એકમાત્ર સુવિધા છે જે ડુંગળી, બટેટા, અનાજ, કઠોળ, ઇસબગોલ, મસાલા, સૂકી ડુંગળી/સૂકા શાકભાજી અને તબીબી ઉત્પાદનોને ઓછા, મધ્યમ અને ઉચ્ચ માત્રાના ડોઝમાં જરૂરિયાત અનુસાર ઇરેડિયેટ કરી શકે છે.

ગુજરાત એગ્રો ઇન્ડસ્ટ્રીઝ કોર્પોરેશન લિમિટેડના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર, શ્રી ડી.કે. પારેખ (IAS) ઓડિટ દરમિયાન હાજર હતા. તેમણે ઓડિટ ટીમને આ પ્લાન્ટના મહત્વ વિશે જાણકારી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે, ભારત સરકારે ક્લસ્ટર ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ હેઠળ કચ્છને મેંગો ક્લસ્ટર તરીકે જાહેર કર્યું છે. તેથી આ સુવિધાના લીધે ગુજરાતમાંથી કેરીની નિકાસને આવનારા સમયમાં મોટાપાયે ફાયદો થશે.

ગુજરાત એગ્રો ઇન્ડસ્ટ્રીઝ કોર્પોરેશન લિ. એ કેરીની નિકાસ માટે જરૂરી ત્રણ માળખાકીય સુવિધાઓની સ્થાપના એક જ જિલ્લામાં કરી છે. તેમાં ઇન્ટીગ્રેટેડ પેક હાઉસ, ગામા રેડિયેશન સુવિધા અને પેરિશેબલ એર કાર્ગો કોમ્પ્લેક્સનો સમાવેશ થાય છે. USDA-APHIS મંજૂરી પછી, ઇરેડિયેશન સુવિધાના લીધે કેરીની ગુણવત્તાને વધુ સારી રીતે નિર્ધારિત કરી શકાશે અને પરિવહન તેમજ બગાડના લીધે થતો ખર્તો અટકાવી શકાશે.

GARPFની વિગતો:-
• કુલ વિસ્તાર 6,750 ચો. મીટર અને બાંધકામ વિસ્તાર ચો. 2,368 ચો. મીટર છે, કેરીને ઇરેડિયેટ કરવાની ક્ષમતા: @ 6 MT/ કલાક.
• આ સુવિધામાં 30 MT અને 50 MT ના બે કોલ્ડ સ્ટોરેજ છે. તેમાં રોલર બેડ કન્વેયર અને સામગ્રીના સિંગલ પોઈન્ટ લોડિંગ/અનલોડિંગ સાથે ઓટોમેટેડ મટિરિયલ હેન્ડલિંગ સિસ્ટમ છે. કન્વેયર ઝડપ- મહત્તમ 80 બોક્સ/કલાક.
• આ સુવિધા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ નંબર 8 પર વ્યૂહાત્મક સ્થાન પર સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. અહીથી ઈન્ટીગ્રેટેડ પેક હાઉસ, નરોડાનું અંતર 60 કિમી , પેરિશેબલ કાર્ગો કોમ્પ્લેક્સ અમદાવાદ એરપોર્ટનું અંતર 50 કિમી , પીપાવાવ પોર્ટ 265 કિમી , કંડલા પોર્ટ 292 કિમી, મુન્દ્રા પોર્ટ 335 કિમી અને મુંબઈનું 555 કિમી છે.
• આ સુવિધાને એટોમિક એનર્જી રેગ્યુલેટરી બોર્ડ (AERB) અને નેશનલ પ્લાન્ટ પ્રોટેક્શન ઓર્ગેનાઈઝેશન (NPPO) દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવી છે અને તેની પાસે A અને B વર્ગના તબીબી ઉત્પાદનોના વિતરણ માટે FSSAI અને FDAનું લાઇસન્સ છે. તે ISO 9001:2015, ISO 22000:2018 અને ISO 13485:2016 પ્રમાણિત સુવિધા છે.
• આગામી સમયમાં દિલ્હી-મુંબઈ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ કોરિડોર (DMIC) વિકસિત થતા આ સુવિધાનો ઉપયોગ ઉત્તરના અંતરિયાળ વિસ્તારોના ઉત્પાદનોનું રેડિયેશન અને પ્રોસેસિંગ કરી ગુજરાતમાંથી નિકાસ કરી શકાશે.

એક અંદાજ પ્રમાણે 2019-20માં મહારાષ્ટ્રે આશરે 980 MT ઇરેડિયેટેડ કેરી યુએસએમાં નિકાસ કરી હતી. તેમાંથી 50 થી 60% કેરી ગુજરાતની હતી કારણ કે રાજ્યમાં USDA-APHIS માન્ય ઇરેડિયેશન પ્લાન્ટની ઉપલબ્ધતા ન હતી.

ભારતમાં બાગાયતી પેદાશોનો જથ્થો ઘણો મોટો છે. ભાભા એટોમિક રિસર્ચ સેન્ટર (BARC) રેડિયેશન દ્વારા ખોરાક અને કૃષિ ઉત્પાદનોની જાળવણી અને સ્વચ્છતાની ટેકનોલોજી પર સંશોધન કરીને બે ટેકનોલોજી નિદર્શન એકમોની સ્થાપના 2000માં વાશી, નવી મુંબઈ ખાતે ઉચ્ચ ડોઝ ઇરેડિયેશન માટે અને બીજું 2002 માં, ઓછા ડોઝ ઇરેડિયેશન માટે, નાસિક નજીક લાસલગાંવ ખાતે ક્રુષક (કૃષિ ઉત્પદન સંરક્ષણ કેન્દ્ર) સુવિધા સ્થાપવામાં આવી હતી.

બાગાયતી પેદાશોની સારવારમાં ઇરેડિયેશન ખૂબ અસરકારક છે. બાગાયતી પેદાશોના શેલ્ફ લાઇફનું વિસ્તરણ ઉત્પાદન, વિવિધતા અને સંગ્રહની સ્થિતિ પર ખૂબ નિર્ભર છે. ઇરેડિયેશન અને યોગ્ય સંગ્રહને આધિન ઘણી તાજી કૃષિ પેદાશો માટે, નોંધપાત્ર શેલ્ફ લાઇફ વિસ્તરણ પ્રાપ્ત કરવામાં આવ્યું છે.

પ્રોસેસિંગ ચાર્જિસને કારણે સામાન્ય રીતે ખર્ચમાં 5-10% વધારો અપેક્ષિત છે. ઇરેડિયેશનનો ખર્ચ રૂ. થી લઈને હોઈ શકે છે. 0.5 થી 1.0/ કિગ્રા ઓછી માત્રાના ઉપયોગ માટે, જેમ કે બટાકા અને ડુંગળીમાં અંકુરની નિષેધ અને અનાજ અને કઠોળમાં જંતુઓના જીવાણુનાશક; અને રૂ. 5-10/કિલો ઉચ્ચ ડોઝ એપ્લિકેશન્સ માટે, જેમ કે માઇક્રોબાયલ ડિકોન્ટમીનેશન માટે મસાલાની સારવાર.

સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન વિવિધ ઉત્પાદનોની સારવાર કરતી બહુહેતુક સુવિધામાં ખર્ચમાં ઘટાડો કરી શકાય છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં, વિસ્તૃત શેલ્ફ લાઇફ વધારાના ખર્ચને સરભર કરે છે. પ્રાપ્યતા, સંગ્રહ જીવન, વિતરણ અને ખોરાકની સુધારેલી સ્વચ્છતાના સંદર્ભમાં પણ પ્રોસેસિંગ ગ્રાહકોને લાભ આપે છે.

ઇરેડિયેશન સંગ્રહના નુકસાનને ઘટાડીને ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતામાં વધારો કરીને કોમોડિટીના બજાર ભાવ પર સ્થિર અસર કરી શકે છે. હાલમાં તેની અંદાજિત કિંમત રૂ.ની રેન્જમાં આવે છે. જમીનની કિંમત સિવાય 15-20 કરોડ. પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ આવી સુવિધાઓ ઉભી કરવા માટે વૈજ્ઞાનિક અને ટેકનિકલ સહાય પૂરી પાડે છે.

સુવિધા સેટ કરવાની પ્રક્રિયામાં લગભગ 2-3 વર્ષનો સમય લાગે છે. આમાં સાઇટની પસંદગી, નિયમનકારી મંજૂરીઓ, સુવિધાનું બાંધકામ અને જરૂરી દસ્તાવેજો અને લાઇસન્સ મેળવવાનો સમાવેશ થાય છે. ભાભા એટોમિક રિસર્ચ સેન્ટર (BARC) અને બોર્ડ ઓફ રેડિયેશન એન્ડ આઇસોટોપ ટેક્નોલોજી (BRIT) આવી સુવિધાઓ સ્થાપવા માટે વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી સહાય પૂરી પાડી શકે છે. આ સમગ્ર દેશમાં ઇરેડિયેશન સુવિધાઓ સ્થાપિત કરવા આગળ આવનારા ઉદ્યોગસાહસિકોની સંખ્યા પર નિર્ભર રહેશે.[:en]27 worth big loss as farmers do not have irradiation plant in Gujarat, will start now

Food irradiation is now becoming essential. It destroys the micro-organisms present in the food. The US Department of Agriculture’s (USDA) Food Safety and Inspection Service (FSIS) recognizes radiation as an important technology to protect consumers. Fresh fruits, vegetables, meat are allowed for irradiation. Approved in Gujarat Presently there are 15 plants in India. Many hospitals and blood banks in Gujarat have blood irradiation plants. But there is less to eat. Due to this the health of the people of Gujarat is at risk.

In 1994, the Government of India approved irradiation in India for use on foods such as onions, potatoes, and spices for internal marketing and consumption. But the Gujarat government has implemented it after 27 years. Therefore, agricultural produce worth billions of rupees could not be exported. Farmers and Gujarat have suffered huge losses in 27 years.

There are currently 15 radiation plants operating in the country, including two plants set up by the Government of India (Krishak, Lasalgaon, Nashik, Maharashtra; and one radiation processing plant at Vashi, Navi Mumbai) and one each by the state governments of Maharashtra. Gujarat. 20,000 metric tonnes of food and allied products are irradiated annually in the country. MoUs have been signed with private companies to set up more plants.

The first plant in Maharashtra was set up in 2002 at Lasalgaon in Nasit, Maharashtra with the help of Sharad Pawar. Another disaster occurred in 2004 at M/s Organic Green Foods Limited, Dankuni, West Bengal. The third in Maharashtra drowned in Ambernath in Thane in 2005. But such a plant was not built in Gujarat.

The Gujarat Agricultural Radiation Processing Facility (GARPF) at Bavla has received USDA-APHIS approval. Now export of Gujarat mangoes to America will get a boost. Had such a plant been built in Gujarat 27 years ago, mangoes and other fruits worth billions of rupees would have been exported.

USDA-APHIS conducted the GARPF audit in conjunction with a team from the National Plant Protection Organization (NPPO). Dt after audit The plant at Bavla was approved on 2/7/2022. This is the first plant in Gujarat to get USDA-APHIS approval for export of Mango and Pomegranate.

As per the prescribed norms, irradiation of mangoes is mandatory before exporting them to the US. The radiation procedure is conducted under the supervision of US quarantine inspectors. After this approval, mangoes will be exported directly from Gujarat.

What is food radiation?
Food irradiation is a process that uses radiation to control insects, microbes, and prevent food from spoiling. Radiation of food is similar to that of milk and canned fruits or vegetables, in that it can make food safe for consumption. Radiation does not make food radioactive, nor does it change the taste, texture or appearance of the food. During irradiation, gamma rays, X-rays or high-energy electrons pass through food, destroying or inactivating bacteria and viruses that cause foodborne illness.

Radiation – Radiation generally refers to exposure to non-ionizing radiation, such as infrared, visible light, microwaves from cellular phones, or electromagnetic waves emitted by radio and TV receivers and power supplies.

Irradiation of seeds and germplasm of plants has resulted in the cultivation of a variety of food crops around the world. The process, which involves exposing plant seeds or germplasm to radiation in the form of X-rays, UV waves, heavy-ion beams or gamma rays. DNA induces lesions, leading to mutations in the genome. The United Nations has been an active participant through the International Atomic Energy Agency. Irradiation is also used to inhibit the germination of some grains, onions, potatoes and garlic. The technique uses insecticides to breed insects.

Irradiated food is banned by the Food and Drug Administration (FDA), the World Health Organization (WHO), the Centers for Disease Control and Prevention (CDC) and the US. Considered safe by the Department of Agriculture (USDA). The FDA is responsible for regulating food irradiation.

Gujarat Agro Industries Corporation Limited (GAIC) a state government to set up a 1,000 kilo-curie (KCI) multipurpose split type, pelletized radiation processing facility for agricultural and processed food products at Bavla in Ahmedabad district in 2014 under the Rashtriya Krishi Vikas Yojana. ‘s enterprise. (RKVY) has arrived out of which about Rs. 20 crore capital investment has been made. The facility has been developed with technical guidance and assistance from Bhabha Atomic Research Center (BARC) and Board of Radiation and Isotope Technology (BRIT).

It is the only facility in India that can irradiate onions, potatoes, cereals, pulses, isabgol, spices, dry onions/dry vegetables and medical products in low, medium and high doses as per requirement.

The Managing Director of Gujarat Agro Industries Corporation Limited, Shri D.K. Parekh (IAS) was present during the audit. He explained the importance of this plant to the audit team. He said that the Government of India has declared Kutch as a Mango Cluster under the Cluster Development Scheme. Therefore, this facility will reduce the export of mangoes from Gujarat in the coming time.

What will be the benefit

Gujarat Agro Industries Corporation Ltd. It has established three infrastructure facilities required for export of mangoes in the same district. It consists of an integrated pack house, a gamma radiation facility and a perishable air cargo complex. Following USDA-APHIS approval, the irradiation facility will allow better determination of mango quality and prevent waste due to transportation and spoilage.

Details of GARPF:-
• Total area 6,750 sq. meters and construction area in sq. 2,368 Sq. Meters, Mango Irradiation Capacity: @ 6 MT/hr.
• The facility has two cold storages of 30 MT and 50 MT. It has automatic material handling system with roller bed conveyor and single point loading/unloading material. Conveyor Speed ​​- Maximum 80 boxes/hr.
• This facility has been set up at a strategic location on National Highway No. 8. From here Integrated Pack House, Naroda 60 Km, Perishable Cargo Complex Ahmedabad Airport 50 Km, Pipavav Port 265 Km, Kandla Port 292 Km, Mundra Port 335 Km and Mumbai 555 Km.
• The facility is approved by Atomic Energy Regulatory Board (AERB) and National Plant Protection Organization (NPPO) and licensed from FSSAI and FDA for distribution of Class A and B medical products. It is an ISO 9001:2015, ISO 22000:2018 and ISO 13485:2016 certified facility.
• The soon to be developed Delhi-Mumbai Industrial Corridor (DMIC) will use this facility to irradiate and process products from the northern hinterland for export from Gujarat.

According to an estimate, Maharashtra exported around 980 metric tonnes of irradiated mangoes to the United States in 2019-20. Of these, 50 to 60% mangoes were from Gujarat as USDA-APHIS approved irradiation plants were not available in the state.

The quantity of horticultural products in India is very high. The Bhabha Atomic Research Center (BARC) researched the techniques of preservation and sanitation of food and agricultural products by radiation and established two technology demonstration units for high dose irradiation in 2000 at Vashi, Navi Mumbai and the other at low dose irradiation in 2002. For established at Krushak in Lasalgaon. Nashik (Agriculture Produce Preservation Centre) facility was established.

Radiation is very effective in treating horticultural produce. Extending the shelf life of horticultural products is highly dependent on production, variety and storage conditions. For many fresh agricultural products subjected to irradiation and proper storage, significant shelf life extension has been achieved.

A 5-10% increase in cost is generally expected due to processing fees. The cost of radiation is Rs. May range from 0.5 to 1.0/kg for low-dose applications, such as germination inhibition in potatoes and onions and insecticides in cereals and pulses; and Rs. 5-10/kg for high dose applications, such as spice treatment for microbial decontamination.

Costs can be reduced in a multi-purpose facility that treats a wide variety of products throughout the year. In many cases, the extended shelf life offsets the additional cost. Processing also benefits consumers in terms of availability, storage life, distribution and better food hygiene.

Radiation can have a stabilizing effect on commodity market prices by reducing storage losses and increasing product availability. At present its estimated price falls in the range of Rs. In addition to the cost of the land, Rs.15-20 crores. The Department of Atomic Energy provides scientific and technical assistance for setting up such facilities.

The process of setting up a facility takes around 2-3 years. This includes site selection, regulatory approvals, facility construction and obtaining the necessary documents and licenses. The Bhabha Atomic Research Center (BARC) and the Board of Radiation and Isotope Technology (BRIT) can provide scientific and technical assistance for setting up such facilities. This will depend on the number of entrepreneurs coming forward to set up radiation facilities across the country.[:hn]गुजरात में किसानों के पास नहीं है 27 का बड़ा नुकसान, अब शुरू करेंगे

खाद्य विकिरण अब आवश्यक होता जा रहा है। यह भोजन में मौजूद सूक्ष्म जीवों को नष्ट कर देता है। अमेरिका कृषि विभाग (यूएसडीए) खाद्य सुरक्षा और निरीक्षण सेवा (एफएसआईएस) उपभोक्ताओं की सुरक्षा के लिए विकिरण को एक महत्वपूर्ण तकनीक के रूप में मान्यता देता है। ताजे फल, सब्जियां, मांस को विकिरण के लिए अनुमति दी जाती है। गुजरात में स्वीकृत वर्तमान में भारत में 15 संयंत्र हैं। गुजरात के कई अस्पतालों और ब्लड बैंकों में ब्लड इरेडिएशन प्लांट हैं। लेकिन खाने के लिए कम है। इससे गुजरात के लोगों का स्वास्थ्य खतरे में है।

1994 में, भारत सरकार ने आंतरिक विपणन और उपभोग के लिए प्याज, आलू, मसालों जैसे खाद्य पदार्थों पर उपयोग के लिए भारत में विकिरण को मंजूरी दी। लेकिन गुजरात सरकार ने इसे 27 साल बाद लागू किया है। इसलिए अरबों रुपये की कृषि उपज का निर्यात नहीं किया जा सका। 27 साल में किसानों और गुजरात को भारी नुकसान हुआ है।

वर्तमान में देश में 15 विकिरण संयंत्र संचालित हैं, जिनमें भारत सरकार द्वारा स्थापित दो संयंत्र (कृषक, लासलगांव, नासिक, महाराष्ट्र; और वाशी, नवी मुंबई में एक विकिरण प्रसंस्करण संयंत्र) और महाराष्ट्र की राज्य सरकारों द्वारा एक-एक संयंत्र शामिल हैं। गुजरात। देश में सालाना 20,000 मीट्रिक टन खाद्य और संबद्ध उत्पाद विकिरणित होते हैं। अधिक संयंत्र स्थापित करने के लिए निजी कंपनियों के साथ समझौता ज्ञापन पर हस्ताक्षर किए गए हैं।

 

महाराष्ट्र में पहला संयंत्र 2002 में शरद पवार की मदद से महाराष्ट्र के नसीत के लासलगांव में स्थापित किया गया था। 2004 में मैसर्स ऑर्गेनिक ग्रीन फूड्स लिमिटेड, दानकुनी, पश्चिम बंगाल में एक और आपदा आई। महाराष्ट्र में तीसरा 2005 में ठाणे के अंबरनाथ में डूब गया। लेकिन गुजरात में ऐसा प्लांट नहीं बना।

 

बावला में गुजरात कृषि विकिरण प्रसंस्करण सुविधा (GARPF) को USDA-APHIS अनुमोदन प्राप्त हुआ है। अब अमेरिका को गुजरात के आमों के निर्यात को बढ़ावा मिलेगा। अगर ऐसा प्लांट 27 साल पहले गुजरात में बना होता तो अरबों रुपये के आम और अन्य फलों का निर्यात होता।

 

यूएसडीए-एपीएचआईएस ने नेशनल प्लांट प्रोटेक्शन ऑर्गनाइजेशन (एनपीपीओ) की एक टीम के साथ मिलकर जीएआरपीएफ ऑडिट किया। ऑडिट के बाद डी.टी. बावला में संयंत्र 2/7/2022 को स्वीकृत किया गया था। यह गुजरात का पहला संयंत्र है जिसे आम और अनार के निर्यात के लिए यूएसडीए-एपीएचआईएस की मंजूरी मिली है।

 

 

निर्धारित मानदंडों के अनुसार, अमेरिका को निर्यात करने से पहले आमों का विकिरण अनिवार्य है। विकिरण प्रक्रिया अमेरिकी संगरोध निरीक्षकों की देखरेख में आयोजित की जाती है। इस मंजूरी के बाद आम का सीधे गुजरात से निर्यात किया जाएगा।

 

खाद्य विकिरण क्या है?

खाद्य विकिरण एक ऐसी प्रक्रिया है जो कीड़ों, रोगाणुओं को नियंत्रित करने और भोजन को खराब होने से बचाने के लिए विकिरण का उपयोग करती है। भोजन का विकिरण दूध और डिब्बाबंद फलों या सब्जियों के समान होता है, जिसमें यह भोजन को उपभोग के लिए सुरक्षित बना सकता है। विकिरण भोजन को रेडियोधर्मी नहीं बनाता है, न ही यह भोजन के स्वाद, बनावट या रूप को बदलता है। विकिरण के दौरान, गामा किरणें, एक्स-रे या उच्च-ऊर्जा इलेक्ट्रॉन भोजन से गुजरते हैं, बैक्टीरिया और वायरस को नष्ट या निष्क्रिय करते हैं जो खाद्य जनित बीमारी का कारण बनते हैं।

विकिरण – विकिरण आम तौर पर गैर-आयनीकरण विकिरण के संपर्क को संदर्भित करता है, जैसे कि अवरक्त, दृश्य प्रकाश, सेलुलर फोन से माइक्रोवेव, या रेडियो और टीवी रिसीवर और बिजली आपूर्ति द्वारा उत्सर्जित विद्युत चुम्बकीय तरंगें।

बीजों और पौधों के जर्मप्लाज्म के विकिरण के परिणामस्वरूप दुनिया भर में विभिन्न प्रकार की खाद्य फसलों की खेती हुई है। प्रक्रिया, जिसमें एक्स-रे, यूवी तरंगों, भारी-आयन बीम या गामा किरणों के रूप में पौधे के बीज या जर्मप्लाज्म को विकिरण के लिए उजागर करना शामिल है। डीएनए घावों को प्रेरित करता है, जिससे जीनोम में उत्परिवर्तन होता है। संयुक्त राष्ट्र अंतर्राष्ट्रीय परमाणु ऊर्जा एजेंसी के माध्यम से एक सक्रिय भागीदार रहा है। कुछ अनाज, प्याज, आलू और लहसुन के अंकुरण को रोकने के लिए भी विकिरण का उपयोग किया जाता है। तकनीक में कीड़ों को पैदा करने के लिए कीटनाशकों का इस्तेमाल किया जाता है।

खाद्य एवं औषधि प्रशासन (एफडीए), विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ), रोग नियंत्रण और रोकथाम केंद्र (सीडीसी) और अमेरिका द्वारा विकिरणित भोजन प्रतिबंधित है। कृषि विभाग (यूएसडीए) द्वारा सुरक्षित माना जाता है। एफडीए खाद्य विकिरण को विनियमित करने के लिए जिम्मेदार है।

गुजरात एग्रो इंडस्ट्रीज कॉरपोरेशन लिमिटेड (जीएआईसी) राष्ट्रीय कृषि विकास योजना के तहत 2014 में अहमदाबाद जिले के बावला में कृषि और प्रसंस्कृत खाद्य उत्पादों के लिए 1,000 किलो-क्यूरी (केसीआई) बहुउद्देशीय विभाजन प्रकार, पैलेटाइज्ड विकिरण प्रसंस्करण सुविधा स्थापित करने के लिए एक राज्य सरकार का उद्यम है। (आरकेवीवाई) आ गया है इसमें से लगभग रु. 20 करोड़ का पूंजी निवेश किया गया है। सुविधा को भाभा परमाणु अनुसंधान केंद्र (बीएआरसी) और विकिरण और आइसोटोप प्रौद्योगिकी बोर्ड (बीआरआईटी) के तकनीकी मार्गदर्शन और सहायता से विकसित किया गया है।

यह भारत में एकमात्र ऐसी सुविधा है जो प्याज, आलू, अनाज, दालें, इसबगोल, मसाले, सूखी प्याज/सूखी सब्जियां और चिकित्सा उत्पादों को आवश्यकता के अनुसार कम, मध्यम और उच्च मात्रा में विकिरणित कर सकती है।

गुजरात कृषि उद्योग निगम लिमिटेड के प्रबंध निदेशक, श्री डी.के. पारेख (आईएएस) ऑडिट के दौरान मौजूद थे। उन्होंने ऑडिट टीम को इस संयंत्र के महत्व के बारे में बताया। उन्होंने कहा कि भारत सरकार ने क्लस्टर विकास योजना के तहत कच्छ को मैंगो क्लस्टर घोषित किया है। इसलिए इस सुविधा से आने वाले समय में गुजरात से आम के निर्यात को काफी फायदा होगाक्या होगा

गुजरात एग्रो इंडस्ट्रीज कॉर्पोरेशन लिमिटेड इसने एक ही जिले में आमों के निर्यात के लिए आवश्यक तीन बुनियादी सुविधाओं की स्थापना की है। इसमें एक एकीकृत पैक हाउस, एक गामा विकिरण सुविधा और एक खराब होने वाला एयर कार्गो कॉम्प्लेक्स शामिल है। यूएसडीए-एपीएचआईएस अनुमोदन के बाद, विकिरण सुविधा आम की गुणवत्ता के बेहतर निर्धारण की अनुमति देगी और परिवहन और खराब होने के कारण बर्बादी को रोक देगी।

जीएआरपीएफ का विवरण:-

  • कुल क्षेत्रफल 6,750 वर्ग। मीटर और निर्माण क्षेत्र वर्ग में। 2,368 वर्ग मीटर, आमों को विकिरणित करने की क्षमता: @ 6 मीट्रिक टन/घंटा।
  • सुविधा में 30 एमटी और 50 एमटी के दो कोल्ड स्टोरेज हैं। इसमें रोलर बेड कन्वेक्टर और सिंगल पॉइंट लोडिंग/अनलोडिंग सामग्री के साथ स्वचालित सामग्री प्रबंधन प्रणाली है। कन्वेयर स्पीड- अधिकतम 80 बॉक्स/घंटा।
  • यह सुविधा राष्ट्रीय राजमार्ग संख्या 8 पर एक रणनीतिक स्थान पर स्थापित की गई है। यहां से इंटीग्रेटेड पैक हाउस, नरोदा 60 किमी, पेरिशेबल कार्गो कॉम्प्लेक्स अहमदाबाद एयरपोर्ट 50 किमी, पिपावाव पोर्ट 265 किमी, कांडला पोर्ट 292 किमी, मुंद्रा पोर्ट 335 किमी और मुंबई 555 किमी है।
  • इस सुविधा को परमाणु ऊर्जा नियामक बोर्ड (एईआरबी) और राष्ट्रीय संयंत्र संरक्षण संगठन (एनपीपीओ) द्वारा अनुमोदित किया गया है और कक्षा ए और बी चिकित्सा उत्पादों के वितरण के लिए एफएसएसएआई और एफडीए से लाइसेंस प्राप्त है। यह एक आईएसओ 9001:2015, आईएसओ 22000:2018 और आईएसओ 13485:2016 प्रमाणित सुविधा है।
  • जल्द ही विकसित होने वाला दिल्ली-मुंबई औद्योगिक गलियारा (डीएमआईसी) इस सुविधा का उपयोग गुजरात से निर्यात के लिए उत्तरी भीतरी इलाकों से उत्पादों को विकिरण और संसाधित करने के लिए करेगा।

एक अनुमान के अनुसार, महाराष्ट्र ने 2019-20 में संयुक्त राज्य अमेरिका को लगभग 980 मीट्रिक टन विकिरणित आम का निर्यात किया। इनमें से 50 से 60% आम गुजरात के थे क्योंकि राज्य में यूएसडीए-एपीएचआईएस अनुमोदित विकिरण संयंत्र उपलब्ध नहीं थे।

भारत में बागवानी उत्पादों की मात्रा बहुत अधिक है। भाभा परमाणु अनुसंधान केंद्र (बीएआरसी) ने विकिरण द्वारा खाद्य और कृषि उत्पादों के संरक्षण और स्वच्छता की तकनीक पर शोध किया और 2000 में वाशी, नवी मुंबई में उच्च खुराक विकिरण के लिए दो प्रौद्योगिकी प्रदर्शन इकाइयों की स्थापना की और दूसरी 2002 में कम खुराक विकिरण के लिए लासलगांव में क्रशक में स्थापित की। नासिक (कृषि उत्पाद संरक्षण केंद्र) सुविधा की स्थापना की गई।

बागवानी उत्पादों के उपचार में विकिरण बहुत प्रभावी है। बागवानी उत्पादों के शेल्फ जीवन का विस्तार उत्पादन, विविधता और भंडारण की स्थिति पर अत्यधिक निर्भर है। कई ताजा कृषि उत्पादों के लिए विकिरण और उचित भंडारण के अधीन, महत्वपूर्ण शेल्फ जीवन विस्तार हासिल किया गया है।

प्रसंस्करण शुल्क के कारण लागत में 5-10% की वृद्धि आम तौर पर अपेक्षित है। विकिरण की लागत रु। से लेकर हो सकता है कम-खुराक वाले अनुप्रयोगों के लिए 0.5 से 1.0/किलोग्राम, जैसे आलू और प्याज में अंकुरित अवरोध और अनाज और दालों में कीटनाशक; और रु. उच्च खुराक अनुप्रयोगों के लिए 5-10 / किग्रा, जैसे कि माइक्रोबियल परिशोधन के लिए मसाला उपचार।

एक बहुउद्देश्यीय सुविधा में लागत कम की जा सकती है जो पूरे वर्ष विभिन्न प्रकार के उत्पादों का इलाज करती है। कई मामलों में, विस्तारित शेल्फ जीवन अतिरिक्त लागत को ऑफसेट करता है। प्रसंस्करण उपभोक्ताओं को उपलब्धता, भंडारण जीवन, वितरण और बेहतर खाद्य स्वच्छता के मामले में भी लाभान्वित करता है।

भंडारण के नुकसान को कम करने और उत्पाद की उपलब्धता में वृद्धि करके कमोडिटी बाजार की कीमतों पर विकिरण का एक स्थिर प्रभाव हो सकता है। वर्तमान में इसकी अनुमानित कीमत रुपये के दायरे में आती है। जमीन की कीमत के अलावा 15-20 करोड़ रु. परमाणु ऊर्जा विभाग ऐसी सुविधाओं को स्थापित करने के लिए वैज्ञानिक और तकनीकी सहायता प्रदान करता है।

एक सुविधा स्थापित करने की प्रक्रिया में लगभग 2-3 साल लगते हैं। इसमें साइट चयन, नियामक अनुमोदन, सुविधा निर्माण और आवश्यक दस्तावेज और लाइसेंस प्राप्त करना शामिल है। भाभा परमाणु अनुसंधान केंद्र (बीएआरसी) और विकिरण और आइसोटोप प्रौद्योगिकी बोर्ड (बीआरआईटी) ऐसी सुविधाएं स्थापित करने के लिए वैज्ञानिक और तकनीकी सहायता प्रदान कर सकते हैं। यह देश भर में विकिरण सुविधाओं की स्थापना के लिए आगे आने वाले उद्यमियों की संख्या पर निर्भर करेगा।[:]