[:gj]BJP’s WhatsApp machine बीजेपी की व्हाट्सएप मशीन
અમદાવાદ, 21 મે 2024
50 લાખ વોટ્સએપ જૂથો ભાજપના છે. 12 મિનિટમાં ભાજપ સોશિયલ મીડિયા દ્વારા ભારતના કોઈ પણ ખુણે પોતાનો સંદેશો પહોંચાડી શકે છે. એવો અહેવાલ ડેકન હેરન્ડે આપ્યો છે. ભાજપ ઈવીએમનું મત મશિન ઉપરાંત પોતાનો મત ઊભો કરવા માટે વોટ્સએપ મશીનનો ભરપુર ઉપયોગ આ ચૂંટણીમાં કર્યો છે.
ભારતમાં 40 કરોડ લોકો વોટ્સએપનો ઉપયોગ કરે છે. ગુજરાતમાં 5 કરોડ લોકો વોટ્સએપનો ઉપયોગ કરે છે. વોટ્યએપ ગૃપો સૌથી વધારે ભારતીય જનતા પક્ષના છે. હજારો સંદેશાઓનું વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ભારતનો શાસક પક્ષ જાહેર ચકાસણીથી મુક્ત અભિયાન માટે એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરે છે.
2014 અને 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ડિજિટલ તાકાત ભાજપે મેળવી હતી.
વ્હોટ્સએપ, ટ્વિટર પર ટૂંકા વિઝ્યુઅલ કન્ટેન્ટનો ભરપુર ઉપયોગ ભાજપે કર્યો છે.
ઈન્સ્ટાગ્રામ અને યુટ્યુબનો સૌથી વધારે ઉપયોગ ભાજપે કર્યો છે.
વોટ્સએપ મતદાન સમયે મેસેજિંગનો મુખ્ય આધાર રહ્યો હતો. 50 લાખથી વધુ WhatsApp જૂથોનું સંચાલન કરે છે. દિલ્હીથી દેશભરના કોઈપણ દૂરસ્થ સ્થાન પર પ્રસારણ માત્ર 12 મિનિટ લે છે.
ગુજરાતમાં 6 લાખ વોટ્સએપ ગૃપ ભાજપના હોવાનું તેના પરથી અનુમાન છે. એક ગૃપમાં 50 સભ્ય ગણવામાં આવે તો પણ 3 કરોડ લોકો સુધી ભાજપનું વોટ્સ એપ ચૂંટણીમાં પહોંચતું હતું.
પ્રચારની પેટર્ન બદલી છે. 2019ની ચૂંટણીમાં ફેસબુક હતું. Instagram Reels અને YouTube Shorts એ છે જ્યાં પૈસા હવે ખર્ચવામાં આવે છે. લાંબા સ્વરૂપના વીડિયો નથી; અને ટ્રેંડિંગ મીમ્સ અને સંગીત સાથે ટૂંકા વિડિઓઝ બનાવવામાં આવે છે.
ઇન્સ્ટાગ્રામ ચેનલના 2 લાખથી વધુ સબ્સ્ક્રાઇબર્સ છે.
ઈન્સ્ટાગ્રામ પર મોદીના ફોલોઅર્સ 2 કરોડ 16 લાખ છે.
એક્સ પર ભાજપના 9 કરોડ 65 લાખ છે.
એક્સ પર મોદીના 1 કરોડ 77 લાખ
પણ વોટ્સએપ ચૂંટણી પહેલાં ભારતમાંથી ધંધો બંધ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. કારણ કે નરેન્દ્ર મોદી સરકાર તેને કેટલીક ફરજ પાડવા માંગતી હતી.
વોટ્સએપએ મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ છે. મેસેજ એન્ક્રિપ્શન ક્રેક કરીને તેના સંદેશાઓ જોવાની ત્રીજા પક્ષને ફરજ પાડવામાં આવશે તો તે ભારતમાં તેની સેવાઓ બંધ કરી દેશે. ગોપનીયતાને સુરક્ષિત રાખવા માંગતી હતી.
માત્ર મોકલનાર અને પ્રાપ્તકર્તા જ સંદેશની સામગ્રીને ઍક્સેસ કરી શકે છે. ત્રીજા લોકો તે જોઈ શકતાં નથી. એવો કંપની દાવો કરે છે.
વોટ્સએપ અને ફેસબુકની પેરેન્ટ કંપની મેટા ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી કંપની છે.
દુનિયામાં બીજે ક્યાંય આવો નિયમ નથી. પણ ભારતની સરકાર તેમ કરવા માંગતી હતી.
મેટાના સીઈઓ માર્ક ઝકરબર્ગ છે.
ટાઇમ મેગેઝિને અહેવાલ આપ્યો હતો કે, ફેસબુકના ભારતના શાસક પક્ષ સાથેના સંબંધો તેની નફરતની વાણીથી લડતમાં અવરોધ ઉભો કરે છે. ભારત ફેસબુક અને વોટ્સએપનું સૌથી મોટું બજાર છે. અહીં ફેસબુકનો 32.8 કરોડ લોકો અને વોટ્સએપનો 40 કરોડ લોકો ઉપયોગ કરે છે. ડિસેમ્બર 2023માં સરેરાશ 319 કરોડ લોકો ઉપયોગ કરે છે. Facebookના રોજના સરેરાશ 211 કરોડ લોકો વાપરે છે. 529 કરોડમાંથી ભારતમાં 80 કરોડ લોકો તેનો રોજ વપરાશ કરતાં હોવાનો અંદાજ છે.
રૂપિયા 3 લાખ 34 હજાર કરોડની આવક થાય છે જેમાં ભારતનો ઘણો મોટો હિસ્સો છે.
આ બંને પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ હંમેશાં નફરતની વાણી ફેલાવવા માટે થાય છે.
ગુજરાતમાં કેટલાંક લોકો વોટ્સએપ સંદેશાઓ મેન્યુઅલી નહીં પણ સોફ્ટવેર દ્વારા તે મોકલવાની નવી એપ બનાવી છે. જે હજારો ગૃપોમનાં એક પછી એક સંદેશાઓ 365 દિવસ અને 24 કલાક મોકલતાં રહે છે. આવા લાખો સંદેશાઓ ચોક્કસ પક્ષો દ્વારા આ ચૂંટણીમાં મોકલવામાં આવ્યા હોઈ શકે છે.
22 જાન્યુઆરીના રોજ, ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ઉત્તરીય શહેર અયોધ્યામાં રામ મંદિરનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. 2024 ની ફરીથી ચૂંટણી અભિયાનને અસરકારક રીતે શરૂ કર્યું. તેના સંદેશાઓ ભાજપના લાખો વોટ્સ એપ ગૃપમાં થોડી મીનીટોમાં પહોંચી ગયો હતો.
આ કારણે વોટ્સ એપ કંપનીને ભાજપથી સૌથી મોટો ધંધો મળી રહ્યો છે.
ભારતમાં ચાલી રહેલી ચૂંટણીઓ વિશ્વની ઇતિહાસની સૌથી મોટી ચૂંટણી છે, જેમાં લગભગ 1 અબજ લોકો મતદાન કરવા પાત્ર છે. તેઓ એટલા મોટા છે કે 19 એપ્રિલથી 1 જૂન સુધી સામૂહિક મતદાન થઈ રહ્યું છે. 10 વર્ષથી સત્તામાં રહેલી ભાજપની જીતની વ્યાપક અપેક્ષા છે. મુસ્લિમો વિરુદ્ધ નફરત ફેલાવવા અને ધ્રુવીકરણ વધારવા માટે મોદીના વહીવટ અને તેમના ચૂંટણી અભિયાન બંનેની ટીકા કરવામાં આવી છે.
માહિતી માટે WhatsAppનો ઉપયોગ મતદાતાઓએ કર્યો છે.
વોટ્સએપ બ્રાંડની કંપની મેટા છે. ભારત વોટ્સએપ એપ્લિકેશન્સ માટેનું સૌથી મોટું બજાર છે, જેમાં 40 કરોડ લોકો જોડાયેલાં છે. દેશની વસ્તીના એક ચતુર્થાંશ કરતાં વધુ છે.
2019ની ચૂંટણીને “WhatsApp ચૂંટણી” તરીકે ઉપનામ આપવામાં આવ્યું હતું. 2024 માં, રાજકારણીઓ વોટ્સએપ એપ્લિકેશન પર તેમનો પ્રચાર બે ગણું કરી દીધો છે.
રુટગર્સ યુનિવર્સિટીના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર કિરણ ગરિમેલા, જેમણે ભારતમાં WhatsApp પર સંશોધન કર્યું છે, તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતમાં એવા ઘણા લોકો છે જે ફક્ત WhatsAppનો ઉપયોગ કરે છે.
40 કરોડ
ભાજપની વોટ્સએપ કામગીરીનું પ્રમાણ દેશના અન્ય કોઈપણ રાજકીય પક્ષની સરખામણીમાં અનેક ગણું વધારે છે તેની તુલના થઈ શકે તેમ નથી.
મોદીએ 11 વર્ષમાં વોટ્સએપ જૂથોનું એક વિશાળ નેટવર્ક વિકસાવ્યું છે જે પ્રચાર સંદેશાઓ અને પ્રચાર ફેલાવીને ચૂંટણી ન હોય ત્યારે અને ચૂંટણી હોય ત્યારે લોકોને પ્રભાવિત કરે છે.
ડેક્કન હેરાલ્ડના એક અહેવાલ અનુસાર, ભારતમાં હવે ઓછામાં ઓછા 50 લાખ ભાજપ સંચાલિત વોટ્સએપ જૂથો છે. બીજેપીનું વોટ્સએપ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એટલું શક્તિશાળી છે કે તે 12 મિનિટમાં દિલ્હીથી દેશના દરેક સ્થળે માહિતી ટ્રાન્સમિટ કરી શકે છે. જ્યાં મોબાઈ ટાવર ત્યાં માહિતી પહોંચી જાય છે.
હિમાચલ પ્રદેશના ઉત્તરીય રાજ્યના મંડીમાં શહેરમાં 26,000 ની વસ્તી છે. ભાજપ સાથે જોડાયેલા વહીવટકર્તાઓ 400 થી વધુ WhatsApp જૂથોનું નેટવર્ક ચલાવે છે.
અગાઉ ભાજપ સાથે કામ કરી ચૂકેલા રાજકીય સલાહકાર શિવમ શંકર સિંહ માને છે કે, વોટ્સએપ પર પાર્ટીનું વર્ચસ્વ તેને ચૂંટણીમાં ફાયદો આપે છે. WhatsApp ભારતનું સૌથી મોટું પ્લેટફોર્મ રાજકીય સંદેશા માટે કામ કરે છે.
X અથવા Facebook જેવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સથી સાવ અલગ WhatsApp છે. તેના જૂથોમાં મૂકાતા સંદેશા બીજા લોકોથી છુપાયેલા રહે છે. તેથી તેમાં જૂઠ મૂકવામાં આવે તો પણ તેને સત્ય નથી એ રીતે પડકારનારાઓ નથી હોતા. તેને જ સત્ય માની લેવામાં આવે છે.
ડિજિટલ વિટનેસ લેબના સહયોગથી – પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના એક સંશોધન જૂથ કે જે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મની તપાસ માટે સાધનો બનાવે છે – મંડીમાં ભાજપ સાથે જોડાયેલા વોટ્સએપ જૂથોની પ્રવૃત્તિને ટ્રેક કરી હતી.
ભાજપના સભ્ય આવા ગૃપોનો વહીવટ કરતાં હતા પરંતુ જૂથોને ભાજપના જૂથ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા ન હતા.
બીજેપીના વ્યાપક WhatsApp પ્રચાર મશીન સ્વયંસેવકોની સેના પર આધાર રાખે છે જે જૂથો ચલાવે છે જે મતદારોને તેમના સ્થાન, વ્યવસાય, ઉંમર, ધર્મ, લિંગ, જાતિ અને જનજાતિના આધારે લક્ષ્ય બનાવે છે.
વોટ્સએપની બંધક જેવી પ્રકૃતિ અને સરળતાથી સંદેશાઓ એક જૂથમાંથી બીજા જૂથમાં જઈ શકે છે.
રાજકીય અને વ્યક્તિગત સંદેશાઓ અસ્પષ્ટ થઈ જાય છે, મતદારો માટે તે જાણવું મુશ્કેલ બને છે કે કયો સંદેશ સીધો ભાજપ તરફથી આવ્યો છે કે બીજા તરફથી.ભાજપના કાર્યકરો આ અસ્પષ્ટતાનો ફાયદો ઉઠાવીને પાર્ટીના સંદેશને આગળ ધપાવી રહ્યા છે.
પ્રચાર માટે પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરે છે. વોટ્સએપ પર વિતરણ નેટવર્ક બનાવ્યું છે જે એટલું વિશાળ છે કે ચૂંટણી નજીક આવતાં જ તે એક અસ્પષ્ટ અસંતુલન બનાવે છે.
ભાજપ પાસે દરેક વિસ્તારમાં વોટ્સએપ ગ્રુપ છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરથી લઈને રાજ્ય, જિલ્લા, તાલુકા, ગામડાં, વસાહતો. જ્ઞાતિ, ધર્મ, સંગઠનો, મંદિર, બુથ કક્ષા અને વ્યક્તિગત જૂથોનો વંશવેલો છે.
વિષય, રુચિ, ખેડૂતો, યુવાનો, ડોકટરો, ભૂતપૂર્વ સૈનિકો, જાતિ, ઉદ્યોગપતિઓ, સરકારી યોજનાઓ અને બૌદ્ધિકોના જૂથો પણ છે.
મહિલાઓ પાસે મહિલા મોરચાના જૂથ છે. કેટલાક જૂથો માત્ર ભાજપના કાર્યકરો અથવા સભ્યો માટે છે.
એવા જૂથો પણ છે જે સ્પષ્ટપણે રાજકીય નથી.
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીને 10 માથાના રાવણ બતાવતા વિડિયો આવે છે.
Alt ન્યૂઝના વરિષ્ઠ ફેક્ટ-ચેકર અભિષેક કુમારે જણાવ્યું હતું કે, “આ બતાવે છે કે WhatsAppનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર ભારતમાં કેટલી સરળતાથી અને ઝડપથી ખોટી માહિતી ફેલાય છે.”
કંગના જ્યાંથી ચૂંટણી લડે છે તે મંડી શહેરમાં સોશિયલ મીડિયા ઑપરેશન ચલાવતા 500 સભ્યોની એક સ્વયંસેવક ટીમ છે, જેમાં લગભગ 400 વૉટ્સએપ જૂથોની દેખરેખ અને ચૂંટણીમાં આગળ વધવાની તૈયારીનો સમાવેશ થાય છે.
WhatsApp વ્યવસ્થા માત્ર મંડી માટે નથી, ભારતના લગભગ તમામ જિલ્લાઓ આ મોડલને અનુસરે છે.
હિમાચલમાં 8,000 વોટ્સએપ જૂથો છે – દરેક મતદાન મથક માટે ઓછામાં ઓછું એક. ડેસ્કટોપ કોમ્પ્યુટર અને ફોનનો ઉપયોગ કરીને, વોટ્સએપ પર સેંકડો જૂથો હતા. BJP IT વિભાગમાં અન્ય 12 સ્વયંસેવકો WhatsApp જૂથોમાં સામગ્રી શેર કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે.
ભાજપની કામગીરીની સાંકળ દિલ્હીથી શરૂ થાય છે.
દરરોજ, નવી દિલ્હીમાં પાર્ટી કાર્યાલય પ્રાદેશિક અને સ્થાનિક સ્તરે જૂથો વચ્ચે શેર કરવા માટે સંદેશાઓ મોકલે છે. દિવસ માટે કઇ કથા બનાવવાની જરૂર છે તે સમજવા માટે, સવારે દિલ્હીના અપડેટ્સને ધ્યાનથી જુએ છે. રાજ્યભરના કાર્યકરો સાથે દરરોજ બેઠકો પણ કરે છે.
મહિનાઓ માટે આયોજન કરે છે.
માર્ચમાં ભાજપે “મોદી કા પરિવાર” નામનું રાજકીય અભિયાન શરૂ કર્યું. જે બીજેપીના રાષ્ટ્રીય આઈટી અને સોશિયલ મીડિયાના વડા અમિત માલવિયાએ ટ્વિટર પર એક મિનિટ લાંબો વીડિયો શેર કરીને કહ્યું કે ભારતની અંદાજિત 1.4 અબજની વસ્તી મોદી પરિવારની છે. ટૂંક સમયમાં, ભાજપના સભ્યોએ તેમના સોશિયલ મીડિયા યુઝરનેમમાં “મોદીનો પરિવાર” ઉમેરવાનું શરૂ કર્યું. આંતરિક સોશિયલ મીડિયા જૂથમાં, દરેકને તેમની સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ્સમાં “મોદીનો પરિવાર” ઉમેરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા હતા.
સ્વયંસેવકો સ્થાનિક રહેવાસીઓના નામ અને ફોન નંબર એકત્રિત કરે છે. મેન્યુઅલી લોકોને સંબંધિત વોટ્સએપ ગ્રુપમાં એડ કરે છે. સ્વયંસેવક પોતે જે જૂથ ચલાવે છે તેમાં એક સમયે સોથી વધુ ફોન નંબર ઉમેરે છે.
પાયાના સ્વયંસેવકો પાસેના જ્ઞાનનો લાભ લઈને કેટલીક સામગ્રી નીચેથી ઉપર દિલ્હી જાય છે. સ્વયંસેવકો વિપક્ષી નેતાઓને બદનામ કરી શકે છે અથવા નેતાઓને નુકસાન પહોંચાડવા માટે માહિતીને ઓળખી શકે છે.
કાર્યકર્તાઓનું જૂથ પોસ્ટ્સ ઉત્સાહપૂર્વક ભાજપ તરફી ટિપ્પણીઓ કરનારા લોકોને શોધે છે. તેમની ખાસ ભરતી કરીને તેને આવા જૂથો સોંપવામાં આવે છે.
આવા જૂથો ચૂંટણી પર WhatsAppના સંભવિત પ્રભાવ અંગેની ચિંતાઓ ખોટી માહિતી અને દ્વેષપૂર્ણ ભાષણ ફેલાવવાની પ્લેટફોર્મની ક્ષમતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
2018થી વોટ્સએપે યુઝર્સ મેસેજ ફોરવર્ડ કરવાની સંખ્યા પર મર્યાદા લાદી છે.
પરંતુ સંદેશ શેર કરવાની મર્યાદાઓને ટાળવાનું સરળ છે. ફોરવર્ડિંગ ફંક્શનનો ઉપયોગ કરવાને બદલે સંદેશની નકલ કરીને મોલકે છે. હવે સંદેશને એકથી વધારે જૂથોમાં સંદેશ મૂકવા માટે ઓટો જનરેટ કોમ્યુટર પ્રોગ્રામ કામ કરે છે. જે જાતે જ હજારો જૂથોમાં તે સંદેશાઓ મૂકે છે. મોબાઈલ નંબર જેટલાં જૂથમાં નોંધાયેલો હોય તે મતામમાં આ સંદેશા મોકલે છે.
ગુજરાતમાં આ પ્રોગ્રામનો ઉપયોગ ઘણાં લોકોએ કર્યો છે. એક ટીવી ચેનલ આનો ઉપયોગ સાઈબર ક્રાઈમના એક અધિકારીની મદદથી કરતી રહી હતી.
મોઝિલા ફાઉન્ડેશને વોટ્સએપના સમુદાયોને ચૂંટણીની અખંડિતતા માટે સંભવિત ખતરો ગણાવ્યો હતો, કારણ કે તે એક સંદેશને શક્ય તેટલા લોકો સુધી પહોંચાડી રહ્યાં હતા.
જૂથોમાં ફરતા ઘણા સંદેશાઓમાં મોદી, ભાજપ અને હિન્દુત્વની પ્રશંસા કરવામાં આવે છે. તેમાં નકલી સમાચાર, ષડયંત્ર સિદ્ધાંતો, રાજકીય હુમલાની જાહેરાતો અને દ્વેષપૂર્ણ ભાષણ મૂકાય છે.
કેટલાક સંદેશાઓ વોટ્સએપની સેવાની શરતોનું ઉલ્લંઘન કરતા જણાય છે, જે અન્ય બાબતોની સાથે, જૂઠ્ઠાણા પ્રકાશિત કરે છે.
એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત કરે છે એવા ગેરકાયદેસર, અશ્લીલ, બદનક્ષી, ધમકીભર્યા, ડરાવવા, ખલેલ પહોંચાડનારા, દ્વેષપૂર્ણ, વંશીય અથવા વંશીય રીતે અપમાનજનક સંદેશાઓ મૂકે છે.
ભાજપના કાર્યકરના WhatsApp બિઝનેસ એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરીને જૂથને સંદેશા મોકલે છે. વોટ્સએપના નિયમો અનુસાર રાજકીય ઉમેદવારો અને પ્રચારને વોટ્સએપ બિઝનેસ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી નથી.
વોડ્ય એપ પોતે જાણે છે કે, મોટી ચૂંટણીઓ પહેલા વોટ્સએપ રાજકીય સંસ્થાઓ સાથે જોડાણ કરે છે. જેથી સુરક્ષા પ્રત્યેના અભિગમ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે.
WhatsAppએ ભારતીય ચૂંટણીઓ પહેલા ભાજપનો ખાસ સંપર્ક કર્યો હતો કે કેમ તે અંગેના પ્રશ્નોનો જવાબ વોટ્સએપની મેટા કંપની આપતી નથી.
રામ મંદિરનું ઉદઘાટન
રામ મંદિરના ઉદ્ઘાટનના દિવસે 22 જાન્યુઆરીએ, 20 જૂથોમાં 940 થી વધુ સંદેશાઓ પોસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા, જે પાછલા અઠવાડિયાની દૈનિક સરેરાશ કરતાં લગભગ ત્રણ ગણા હતા.
પૃથ્થકરણ કરાયેલા સમયમાં પોસ્ટ કરાયેલા 8,169 સંદેશાઓમાંથી, 751 બે કે તેથી વધુ વખત ફોરવર્ડ કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી 713 ડિજિટલ વિટનેસ લેબ લેબલ કરવામાં સક્ષમ હતી.
સંશોધકોના મૂલ્યાંકન મુજબ, ખૂબ જ ફોરવર્ડ કરાયેલા 36% સંદેશાઓ રામ મંદિર સાથે સંબંધિત છે. ઘટનાની આસપાસના દિવસોમાં આવા સંદેશાઓનું પ્રમાણ વધ્યું છે.
ચૂંટણી પહેલા ભાજપની રણનીતિ પોતાને હિંદુ તરફી પક્ષ તરીકે પ્રમોટ કરવાની રહી છે.
ફોરવર્ડ કરેલા સંદેશાઓમાં 15 ટકા સંદેશાઓ મુસ્લિમ વિરોધી હતા.
વિરોધ પક્ષને ઉતારી પાડતાં 8% સંદેશાઓ આવતાં રહ્યા હતા. બિન-રામ મંદિર સંદેશાઓ 2% જેટલા હતા. કોઈપણ સંદેશાઓ મુસ્લિમ તરફી નહોતા.
ભાજપના ગૃપોમાં કોંગ્રેસ તરફી અથવા ભાજપ વિરોધી સામગ્રી નથી હોતી. તે 1% કરતા ઓછી હોય છે.
ભાજપ એટલો સંગઠિત છે કે વિપક્ષ પાસે કોઈ તુલનાત્મક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નથી.
બીજેપી જૂથો દ્વારા સંચાલિત હોય છે, ઓર્ગેનિક જૂથો દ્વારા નહીં. આમ પ્રવૃત્તિ એક સંગઠિત અભિયાનનો ભાગ છે.
કાર્ટૂન, ટુચકાઓ, વિપક્ષ અને ટીકાકારોને નિશાન બનાવતા વ્યંગ્ય, ખોટી માહિતી, દ્વેષપૂર્ણ ભાષણનો સમાવેશ થાય છે. કેટલીકવાર, ભાજપના વહીવટકર્તાઓ આવી પોસ્ટ શેર કરવા માટે થર્ડ પાર્ટી એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરે છે.
ઈમેઈલમાં તૃતીય-પક્ષની સામગ્રી માટે રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વ તરફથી ટીકાકારો અને વિપક્ષી ઉમેદવારોને નિશાન બનાવતી પોસ્ટ્સ અને ફોટાઓ મોકલાય છે. દરરોજ મેઇલ દ્વારા તમામ તૃતીય-પક્ષ સામગ્રી આખા ભારત માટે હોય એવી મેળવે છે.
લોકોના ફોન પર ઓછામાં ઓછા 500 ન વાંચેલા સંદેશાઓ હોય છે, જે કામના બોજ અને માનસિક તણાવ પર અસર કરી રહ્યા છે. પ્રેશર વધી જાય છે.
ભાજપની સૌથી મોટી તાકાત તેની કેડર છે. સોશિયલ મીડિયાના માળખાનો ઉપયોગ કરીને, વસ્તુઓને વાયરલ બનાવે છે. કાર્યકરો છે જે સામગ્રી ચલાવે છે, તે વાયરલ કરાય છે.
કાર્યકરો પગાલ લીઘા વગર પોતાના મોબાઇલ, લેપટોપનો ઉપયોગ કરે છે.
પક્ષ સ્વયંસેવકોને નોકરી, સરકારી સંસાધનો અને કોન્ટ્રાક્ટ આપે છે.
બૂથ સ્તરના 30% થી 40% સ્વયંસેવકો પછી આવું કામ છોડી દે છે. તેથી ભાજપ હંમેશા નવા સભ્યોની નિમણૂક કરતો રહે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર મોદીની લોકપ્રિયતા વધારવા માટે સ્વયંસેવકો જરૂરી છે. મોદીના ફોલોઅર્સ પોતાની મેળે વધી રહ્યા છે? તેમને ઉપરથી ઓર્ડર મળે છે, ભાજપમાં જોડાનારા નવા કાર્યકરોને [X] પર એકાઉન્ટ બનાવવા અને મોદીને ફોલો કરવાનું કહેવામાં આવે છે. આ રીતે તેના અનુયાયીઓ વધી રહ્યા છે.
એક કાર્યકર X પર મોદીને અનુસરવા માટે ઘણાં લોકોને પ્રેરણા આપે છે.
પરિણામ એ ચૂંટણીની આસપાસ વોટ્સએપ મેસેજિંગમાં અસંતુલન છે જે મેસેજિંગ ડિલિવરી અંગેની ભાજપની અત્યાધુનિક સમજ અને પરંપરાગત સંચાર ચેનલો પર મક્કમ નિયંત્રણ દર્શાવે છે.
WhatsApp પર પ્રભુત્વ મેળવીને, ભાજપે ભારતમાં માસ મીડિયા પર અસરકારક રીતે તેનું ટેકઓવર પૂર્ણ કર્યું છે.
વિપક્ષ પાસે આવું મોટું નેકવર્ક નથી. તેથી તેઓ આ ચૂંટણીમાં લોકો વચ્ચે ઓછા પહોંચી શક્યા છે. ઓછા લોકોનું બ્રેન વોશ કરી શક્યા છે. વોટ્સએપે ભારત સતત બીજી ચૂંટણીને ભારે પ્રભાવિત કરી છે.[:en]Ahmedabad, May 21, 2024 (Google translation from Gujarati)
50 lakh WhatsApp groups belong to BJP. In 12 minutes, BJP can reach its point in any corner of India through social media. The report was given by Deacon Hernd. Apart from EVM voting machines, BJP has also made full use of WhatsApp machines to cast votes in this election.
40 crore people use WhatsApp in India. 5 crore people use WhatsApp in Gujarat. WhatsApp groups mostly belong to Bharatiya Janata Party. Analysis of thousands of messages shows how India’s ruling party uses the app to campaign free from public scrutiny.
BJP gained digital strength in the 2014 and 2019 Lok Sabha elections.
BJP has used very short visual content on WhatsApp, Twitter.
BJP has used Instagram and YouTube the most.
WhatsApp remained the mainstay of messaging during the voting. Manages more than 50 lakh WhatsApp groups. Transmission from Delhi to any remote location across the country takes only 12 minutes.
It is estimated that BJP has 6 lakh WhatsApp groups in Gujarat. Even if we assume 50 members in a group, BJP’s WhatsApp app was reaching 3 crore people in the election.
The way of election campaign has changed. Facebook was there in the 2019 election. Instagram reels and YouTube shorts are the places where money is spent now. No long format videos; and short videos are made with trending memes and music.
The Instagram channel has more than 2 lakh subscribers.
Modi has 2 crore 16 lakh followers on Instagram.
BJP has 9 crore 65 lakh followers on X.
Modi has 1 crore 77 lakh followers on X.
But WhatsApp announced to stop business from India before the election. Because the Narendra Modi government wanted to impose some constraints on them.
WhatsApp is a messaging platform. If a third party is forced to view its messages by cracking the message encryption, it will shut down its services in India. Wanted to protect privacy.
Only the sender and the recipient can access the content of the message. Third people cannot see it. This is the company’s claim.
The parent company of WhatsApp and Facebook is Meta Information Technology Company.
There is no such rule anywhere else in the world. But the Indian government wanted to do so.
Meta’s CEO is Mark Zuckerberg.
According to a Time magazine report, Facebook’s ties with India’s ruling party are hampering its fight against hate speech. India is the largest market for Facebook and WhatsApp. Here Facebook is used by 328 million people and WhatsApp by 400 million people. An average of 319 million people use it in December 2023. Facebook has an average of 211 million daily users. It is estimated that 800 million people out of 529 crore use it daily in India. The income is Rs 3 lakh 34 thousand crores in which India has a huge share.
Both these platforms are often used to spread hate speech.
Some people in Gujarat have created a new app to send WhatsApp messages through software instead of manually. Which keeps sending thousands of group messages one after the other 365 days and 24 hours. Millions of such messages would have been sent by some parties in this election.
On January 22, Indian Prime Minister Narendra Modi inaugurated a Ram temple in the northern city of Ayodhya. Effectively launching the 2024 re-election campaign. His messages reached millions of BJP WhatsApp groups in a matter of minutes.
This is giving WhatsApp company the biggest business from BJP.
The ongoing elections in India are the largest elections in the history of the world, with about 1 billion people eligible to vote. These are so big that large-scale voting is taking place from April 19 to June 1. BJP, which has been in power for 10 years, is widely expected to win. Both Modi’s administration and his election campaign have been criticized for spreading hatred against Muslims and increasing polarization.
WhatsApp has been used by voters for information.
WhatsApp is the brand company Meta. India is the largest market for the WhatsApp application, where more than 400 million people are connected. More than a quarter of the country’s population.
The 2019 election was nicknamed the “WhatsApp election”. Politicians have doubled their campaigning on the WhatsApp app in 2024.
Kiran Garimella, an assistant professor at Rutgers University who researches WhatsApp in India, said that there are many people in India who use only WhatsApp.
40 crore
BJP’s WhatsApp activity is many times more than any other political party in the country, which cannot be compared.
Modi has developed a huge network of WhatsApp groups in 11 years that influence people by spreading propaganda messages and propaganda during and outside the election.
According to a report by the Deccan Herald, there are now at least five million BJP-run WhatsApp groups in India. The BJP’s WhatsApp infrastructure is so powerful that it can transmit information from Delhi to every part of the country in 12 minutes. Information reaches wherever there is a mobile tower.
Mandi, a town in the northern state of Himachal Pradesh, has a population of 26,000.
Administrators affiliated with the BJP run a network of over 400 WhatsApp groups.
Shivam Shankar Singh, a political consultant who has previously worked with the BJP, believes the party’s dominance over WhatsApp gives it an electoral advantage. WhatsApp is India’s largest
platform for political messaging.
WhatsApp is completely different from social media platforms like X or Facebook. Messages posted in its groups are hidden from others. So even if a lie is placed in it, there is no one to challenge it as if it is not true. It is accepted as the truth.
In collaboration with Digital Witness Lab – a Princeton University research group that builds tools to investigate social media platforms – the team tracked the activity of BJP-linked WhatsApp groups in Mandi.
A BJP member used to operate such groups but the groups were not identified as BJP groups.
The BJP’s extensive WhatsApp campaign machine relies on an army of volunteers who run groups that target voters based on their location, occupation, age, religion, gender, caste and tribe.
The hostage-like nature of WhatsApp and the ease with which messages can move from one group to another.
Political and personal messages get blurred, making it difficult for voters to know whether a message has come directly from the BJP or BJP workers are taking advantage of this ambiguity to push the party’s message.
Uses the platform for campaigning. WhatsApp has created a distribution network that is so vast that it creates a glaring imbalance as elections approach.
The BJP has WhatsApp groups in every region. From the national level to state, district, taluka, village, settlements. It has a hierarchy of caste, religion, association, temple, booth level and individual groups.
It also has groups for topics, interests, farmers, youth, doctors, ex-servicemen, caste, industrialists, government schemes and intellectuals.
Women have Mahila Morcha groups. Some groups are only for BJP workers or members.
There are also groups that are not overtly political.
A video of Congress leader Rahul Gandhi has surfaced showing a 10-headed Ravana.
Abhishek Kumar, senior fact-checker at Alt News, said, “This shows how easily and quickly misinformation can be spread across India using WhatsApp.”
In Mandi town, from where Kangana is contesting, a 500-member volunteer team is running the social media operation, which includes monitoring around 400 WhatsApp groups and preparing for the election.
The WhatsApp system is not just for Mandi, almost all districts in India follow this model.
Himachal has 8,000 WhatsApp groups – at least one for every polling station. There were hundreds of groups on WhatsApp using desktop computers and phones. Another 12 volunteers in the BJP IT department are tasked with sharing content in WhatsApp groups.
The BJP’s operations begin from Delhi.
Every day, the party office in New Delhi sends out messages to be shared among groups at the regional and local levels. Sam carefully watches the Delhi updates to understand what story needs to be made for the day. Also hold daily meetings with workers across the state.
Months of planning.
In March, the BJP launched a political campaign called “Modi Ka Parivar”. BJP’s national IT and social media chief Amit Malviya shared a minute-long video on Twitter, saying that India’s estimated 1.4 billion population belonged to the Modi family. Soon, BJP members began adding “Modi Ka Parivar” to their social media usernames. In the internal social media group, everyone was encouraged to add “Modi Ka Parivar” to their social media profiles.
Volunteers collect names and phone numbers of local residents. Manually add people to relevant WhatsApp groups. A volunteer adds more than a hundred phone numbers at a time to a group he runs.
Leveraging the knowledge of grassroots volunteers, some of the material travels to Delhi. Volunteers may defame opposition leaders or identify information to harm leaders.
Group posts of workers enthusiastically seek out people who post pro-BJP comments. They are specifically recruited and employed in such groups.
Concerns about such groups’ potential impact on WhatsApp elections have centered on the platform’s potential to spread misinformation and hate speech.
Since 2018, WhatsApp has imposed a limit on the number of messages users can forward.
But it is easy to circumvent the limits on message sharing. Instead of using the forwarding function, the message is copied and forwarded. Now the auto-generated community program works to place messages in multiple groups. Which automatically places those messages in thousands of groups. It sends these messages to multiple mobile numbers registered in the group.
Many people in Gujarat have used this program. A TV channel used it with the help of a cyber crime officer.
The Mozilla Foundation called WhatsApp communities a potential threat to election integrity, as they spread a message to more and more people.
were being sent.
Many of the messages circulating in the groups praise Modi, the BJP and Hindutva. This includes fake news, conspiracy theories, political attack ads and hate speech.
Some of the messages appear to violate WhatsApp’s terms of service, which prohibit, among other things, publishing falsehoods.
Posting illegal, obscene, abusive, threatening, intimidating, harassing, hateful, racially or ethnically offensive messages that are offensive to the group.
Using a WhatsApp business account of a BJP worker
Sends messages to the group. According to WhatsApp’s rules, political candidates and campaigns are not allowed to use the WhatsApp Business platform.
As the Vodya app itself knows, WhatsApp ties up with political organizations ahead of major elections. Hence the emphasis is on a security perspective.
WhatsApp’s Meta company did not respond to a question on whether WhatsApp had specifically approached the BJP ahead of the Indian elections.
Ram Mandir inauguration
On January 22, the day of the inauguration of the Ram Mandir, more than 940 messages were posted in 20 groups, which is almost three times the daily average of the previous week.
Of the 8,169 messages posted during the analysis, 751 were forwarded two or more times, of which Digital Witness Lab was able to label 713.
According to the researchers’ assessment, 36 per cent of the most forwarded messages were related to the Ram Mandir. The volume of such messages increased in the days around the event.
The BJP’s pre-poll strategy has been to promote itself as a pro-Hindu party.
15 per cent of the forwarded messages were anti-Muslim.
8% of the messages continued to come demonising the opposition party. The share of non-Ram Mandir messages is 2%. None of the messages were pro-Muslim.
There is no pro-Congress or anti-BJP content in BJP groups. It is less than 1%.
The BJP is so organised that the opposition has no comparable infrastructure.
The BJP runs from groups, not organic groups. Thus this activity is part of an organised campaign.
It includes cartoons, jokes, satire, misinformation, hate speech targeting opponents and critics. Sometimes, BJP administrators use third-party accounts to share such posts.
The emails of third-party content include posts and photos targeting critics of the national leadership and opposition candidates. All third-party content is received by mail daily across India.
People have at least 500 unread messages on their phones, which is affecting the workload and mental stress. The pressure increases.
The biggest strength of the BJP is its cadre. Using social media frameworks, things go viral. There are workers who run content, make it viral.
The workers use their mobiles, laptops without salary.
The party provides jobs, government resources and contracts to volunteers.
30% to 40% of booth-level volunteers drop out after such work. So the BJP is always recruiting new members.
Volunteers are needed to increase Modi’s popularity on social media. Are Modi’s followers increasing on their own? They get orders from the top, new workers joining the BJP are told to create accounts on [X] and follow Modi. This way their followers keep increasing.
One worker inspired many people to follow Modi on X.
The result is an imbalance in WhatsApp messaging around the election that reflects the BJP’s sophisticated understanding of messaging delivery and firm control over traditional communication channels.
By dominating WhatsApp, the BJP has effectively completed its takeover of mass media in India.
The opposition does not have such a large network. So their reach among the public is less in this election. Some people have been brainwashed. WhatsApp has significantly influenced India’s second consecutive election.[:hn]अहमदाबाद, 21 मई 2024 (गुजराती से गुगल अनुवाद)
50 लाख व्हाट्सएप ग्रुप बीजेपी के हैं. 12 मिनट में बीजेपी सोशल मीडिया के जरिए भारत के किसी भी कोने में अपनी बात पहुंचा सकती है. रिपोर्ट डेकोन हेरंड द्वारा दी गई थी। बीजेपी ने इस चुनाव में वोट डालने के लिए ईवीएम वोटिंग मशीन के अलावा व्हाट्सएप मशीन का भी भरपूर इस्तेमाल किया है.
भारत में 40 करोड़ लोग WhatsApp का इस्तेमाल करते हैं. गुजरात में 5 करोड़ लोग व्हाट्सएप का इस्तेमाल करते हैं. व्हाट्सएप ग्रुप ज्यादातर भारतीय जनता पार्टी के हैं। हजारों संदेशों के विश्लेषण से पता चलता है कि कैसे भारत की सत्तारूढ़ पार्टी सार्वजनिक जांच से मुक्त होकर प्रचार करने के लिए ऐप का उपयोग करती है।
2014 और 2019 के लोकसभा चुनाव में बीजेपी को डिजिटल ताकत मिली.
बीजेपी ने व्हाट्सएप, ट्विटर पर काफी छोटे विजुअल कंटेंट का इस्तेमाल किया है.
बीजेपी ने इंस्टाग्राम और यूट्यूब का सबसे ज्यादा इस्तेमाल किया है.
मतदान के दौरान व्हाट्सएप मैसेजिंग का मुख्य आधार बना रहा। 50 लाख से ज्यादा व्हाट्सएप ग्रुप को मैनेज करता है. दिल्ली से देश भर के किसी भी दूरस्थ स्थान तक ट्रांसमिशन में केवल 12 मिनट लगते हैं।
अनुमान है कि गुजरात में बीजेपी के 6 लाख व्हाट्सएप ग्रुप हैं. अगर एक ग्रुप में 50 सदस्य भी माने जाएं तो भी चुनाव में बीजेपी का व्हाट्सएप ऐप 3 करोड़ लोगों तक पहुंच रहा था.
चुनाव प्रचार का तरीका बदल गया है. 2019 के चुनाव में फेसबुक था। इंस्टाग्राम रील्स और यूट्यूब शॉर्ट्स ऐसे स्थान हैं जहां अब पैसा खर्च किया जाता है। कोई लंबे प्रारूप वाले वीडियो नहीं; और लघु वीडियो ट्रेंडिंग मीम्स और संगीत के साथ बनाए जाते हैं।
इंस्टाग्राम चैनल पर 2 लाख से ज्यादा सब्सक्राइबर्स हैं.
इंस्टाग्राम पर मोदी के 2 करोड़ 16 लाख फॉलोअर्स हैं.
एक्स पर बीजेपी के पास 9 करोड़ 65 लाख हैं.
एक्स पर मोदी के 1 करोड़ 77 लाख
लेकिन व्हाट्सएप ने चुनाव से पहले भारत से कारोबार बंद करने का ऐलान कर दिया. क्योंकि नरेंद्र मोदी सरकार उन पर कुछ बाध्यता थोपना चाहती थी.
व्हाट्सएप एक मैसेजिंग प्लेटफॉर्म है। यदि संदेश एन्क्रिप्शन को क्रैक करके किसी तीसरे पक्ष को उसके संदेशों को देखने के लिए मजबूर किया जाता है तो यह भारत में अपनी सेवाएं बंद कर देगा। निजता की रक्षा करना चाहता था.
केवल प्रेषक और प्राप्तकर्ता ही संदेश की सामग्री तक पहुंच सकते हैं। इसे तीसरे लोग नहीं देख सकते. ऐसा कंपनी का दावा है.
व्हाट्सएप और फेसबुक की मूल कंपनी मेटा इंफॉर्मेशन टेक्नोलॉजी कंपनी है।
ऐसा नियम दुनिया में कहीं और नहीं है. लेकिन भारत सरकार ऐसा करना चाहती थी.
मेटा के सीईओ मार्क जुकरबर्ग हैं।
टाइम पत्रिका की रिपोर्ट के अनुसार, भारत की सत्तारूढ़ पार्टी के साथ फेसबुक के संबंधों के कारण नफरत फैलाने वाले भाषण के खिलाफ उसकी लड़ाई में बाधा आ रही है। फेसबुक और व्हाट्सएप के लिए भारत सबसे बड़ा बाजार है। यहां फेसबुक को 32.8 करोड़ लोग और व्हाट्सएप को 40 करोड़ लोग इस्तेमाल करते हैं। दिसंबर 2023 में औसतन 319 मिलियन लोग इसका उपयोग करते हैं। फेसबुक पर औसतन 211 मिलियन दैनिक उपयोगकर्ता हैं। अनुमान है कि भारत में 529 करोड़ में से 80 करोड़ लोग रोजाना इसका इस्तेमाल करते हैं।
आय 3 लाख 34 हजार करोड़ रुपए है जिसमें भारत का बहुत बड़ा हिस्सा है।
इन दोनों प्लेटफॉर्म का इस्तेमाल अक्सर नफरत फैलाने वाले भाषण फैलाने के लिए किया जाता है।
गुजरात में कुछ लोगों ने व्हाट्सएप मैसेज को मैन्युअल के बजाय सॉफ्टवेयर के जरिए भेजने के लिए एक नया ऐप बनाया है। जो 365 दिन और 24 घंटे एक के बाद एक हजारों ग्रुप मैसेज भेजता रहता है। इस चुनाव में कुछ पार्टियों द्वारा ऐसे लाखों संदेश भेजे गए होंगे।
22 जनवरी को, भारतीय प्रधान मंत्री नरेंद्र मोदी ने उत्तरी शहर अयोध्या में एक राम मंदिर का उद्घाटन किया। 2024 के पुनः चुनाव अभियान को प्रभावी ढंग से लॉन्च किया। उनके संदेश कुछ ही मिनटों में बीजेपी के लाखों व्हाट्सएप ग्रुप तक पहुंच गए.
इससे व्हाट्सएप कंपनी को बीजेपी से सबसे बड़ा बिजनेस मिल रहा है.
भारत में चल रहे चुनाव दुनिया के इतिहास में सबसे बड़े चुनाव हैं, जिसमें लगभग 1 अरब लोग मतदान करने के पात्र हैं। ये इतने बड़े हैं कि 19 अप्रैल से 1 जून तक बड़े पैमाने पर वोटिंग हो रही है. 10 साल से सत्ता पर काबिज बीजेपी के जीतने की व्यापक उम्मीद है. मुसलमानों के खिलाफ नफरत फैलाने और ध्रुवीकरण बढ़ाने के लिए मोदी के प्रशासन और उनके चुनाव अभियान दोनों की आलोचना की गई है।
मतदाताओं द्वारा जानकारी के लिए व्हाट्सएप का उपयोग किया गया है।
व्हाट्सएप ब्रांड कंपनी मेटा है। व्हाट्सएप एप्लिकेशन के लिए भारत सबसे बड़ा बाजार है, जहां 400 मिलियन से अधिक लोग जुड़े हुए हैं। देश की एक चौथाई से ज्यादा आबादी.
2019 के चुनाव को “व्हाट्सएप चुनाव” का उपनाम दिया गया था। 2024 में राजनेताओं ने व्हाट्सएप ऐप पर अपना प्रचार दोगुना कर दिया है।
भारत में व्हाट्सएप पर शोध करने वाली रटगर्स यूनिवर्सिटी की सहायक प्रोफेसर किरण गैरिमेला ने कहा कि भारत में बहुत से लोग हैं जो केवल व्हाट्सएप का उपयोग करते हैं।
40 करोड़
बीजेपी की व्हाट्सएप एक्टिविटी देश की किसी भी अन्य राजनीतिक पार्टी से कई गुना ज्यादा है जिसकी तुलना नहीं की जा सकती.
मोदी ने 11 वर्षों में व्हाट्सएप समूहों का एक विशाल नेटवर्क विकसित किया है जो चुनाव के दौरान और चुनाव के बाहर प्रचार संदेश और प्रचार फैलाकर लोगों को प्रभावित करते हैं।
डेक्कन हेराल्ड की एक रिपोर्ट के मुताबिक, भारत में अब कम से कम पांच मिलियन बीजेपी द्वारा संचालित व्हाट्सएप ग्रुप हैं। बीजेपी का व्हाट्सएप इंफ्रास्ट्रक्चर इतना शक्तिशाली है कि यह 12 मिनट में दिल्ली से देश के हर हिस्से तक जानकारी पहुंचा सकता है। जानकारी वहां पहुंचती है जहां मोबाई टावर है।
मंडी, उत्तरी राज्य हिमाचल प्रदेश का एक शहर है, जिसकी आबादी 26,000 है। भाजपा से जुड़े प्रशासक 400 से अधिक व्हाट्सएप समूहों का नेटवर्क चलाते हैं।
पहले बीजेपी के साथ काम कर चुके राजनीतिक सलाहकार शिवम शंकर सिंह का मानना है कि व्हाट्सएप पर पार्टी का दबदबा उसे चुनावी फायदा देता है। व्हाट्सएप भारत का सबसे बड़ा है
यह प्लेटफॉर्म राजनीतिक संदेश देने का काम करता है।
व्हाट्सएप एक्स या फेसबुक जैसे सोशल मीडिया प्लेटफॉर्म से बिल्कुल अलग है। इसके ग्रुप में पोस्ट किए गए संदेश दूसरों से छिपे रहते हैं। इसलिए यदि इसमें झूठ भी रखा जाए, तो कोई चुनौती देने वाला नहीं है जैसे कि यह सच नहीं है। उसे ही सत्य मान लिया जाता है।
डिजिटल विटनेस लैब के सहयोग से – एक प्रिंसटन यूनिवर्सिटी अनुसंधान समूह जो सोशल मीडिया प्लेटफार्मों की जांच के लिए उपकरण बनाता है – ने मंडी में भाजपा से जुड़े व्हाट्सएप समूहों की गतिविधि को ट्रैक किया।
एक भाजपा सदस्य ऐसे समूहों का संचालन करता था लेकिन समूहों की पहचान भाजपा समूहों के रूप में नहीं की गई थी।
भाजपा की व्यापक व्हाट्सएप अभियान मशीन स्वयंसेवकों की एक सेना पर निर्भर करती है जो ऐसे समूह चलाते हैं जो मतदाताओं को उनके स्थान, व्यवसाय, आयु, धर्म, लिंग, जाति और जनजाति के आधार पर लक्षित करते हैं।
व्हाट्सएप की बंधक जैसी प्रकृति और आसानी से संदेश एक समूह से दूसरे समूह में जा सकते हैं।
राजनीतिक और व्यक्तिगत संदेश धुंधले हो जाते हैं, जिससे मतदाताओं के लिए यह जानना मुश्किल हो जाता है कि कोई संदेश सीधे भाजपा की ओर से आया है या भाजपा कार्यकर्ता इस अस्पष्टता का फायदा उठाकर पार्टी के संदेश को आगे बढ़ा रहे हैं।
प्रचार के लिए मंच का उपयोग करता है। व्हाट्सएप ने एक वितरण नेटवर्क बनाया है जो इतना विशाल है कि चुनाव नजदीक आते ही यह एक स्पष्ट असंतुलन पैदा कर देता है।
बीजेपी के हर क्षेत्र में व्हाट्सएप ग्रुप हैं. राष्ट्रीय स्तर से लेकर राज्य, जिला, तालुका, गाँव, बस्तियाँ तक। इसमें जाति, धर्म, संघ, मंदिर, बूथ स्तर और व्यक्तिगत समूहों का एक पदानुक्रम है।
इसमें विषय, हित, किसान, युवा, डॉक्टर, पूर्व सैनिक, जाति, उद्योगपति, सरकारी योजनाएं और बुद्धिजीवियों के समूह भी हैं।
महिलाओं के पास महिला मोर्चा समूह हैं। कुछ समूह केवल भाजपा कार्यकर्ताओं या सदस्यों के लिए हैं।
ऐसे समूह भी हैं जो खुले तौर पर राजनीतिक नहीं हैं।
कांग्रेस नेता राहुल गांधी का एक वीडियो सामने आया है जिसमें 10 सिर वाला रावण दिखाया गया है।
ऑल्ट न्यूज़ के वरिष्ठ तथ्य-जांचकर्ता अभिषेक कुमार ने कहा, “इससे पता चलता है कि व्हाट्सएप का उपयोग करके भारत भर में कितनी आसानी से और तेज़ी से गलत सूचना फैलाई जा सकती है।”
मंडी शहर में, जहां से कंगना चुनाव लड़ रही हैं, 500 सदस्यीय स्वयंसेवी टीम सोशल मीडिया ऑपरेशन चला रही है, जिसमें लगभग 400 व्हाट्सएप समूहों की निगरानी और चुनाव की तैयारी शामिल है।
व्हाट्सएप सिस्टम केवल मंडी के लिए नहीं है, भारत के लगभग सभी जिले इस मॉडल का पालन करते हैं।
हिमाचल में 8,000 व्हाट्सएप ग्रुप हैं – प्रत्येक मतदान केंद्र के लिए कम से कम एक। व्हाट्सएप पर डेस्कटॉप कंप्यूटर और फोन का उपयोग करने वाले सैकड़ों समूह थे। भाजपा आईटी विभाग में अन्य 12 स्वयंसेवकों को व्हाट्सएप समूहों में सामग्री साझा करने का काम सौंपा गया है।
बीजेपी के संचालन का सिलसिला दिल्ली से शुरू होता है.
हर दिन, नई दिल्ली में पार्टी कार्यालय क्षेत्रीय और स्थानीय स्तर पर समूहों के बीच साझा करने के लिए संदेश भेजता है। यह समझने के लिए कि दिन के लिए क्या कहानी बनाई जानी चाहिए, सैम दिल्ली के अपडेट को ध्यान से देखता है। साथ ही राज्य भर के कार्यकर्ताओं के साथ रोजाना बैठकें भी करते हैं।
महीनों की योजनाएँ।
मार्च में, भाजपा ने “मोदी का परिवार” नामक एक राजनीतिक अभियान शुरू किया। भाजपा के राष्ट्रीय आईटी और सोशल मीडिया प्रमुख अमित मालवीय ने ट्विटर पर एक मिनट लंबा वीडियो साझा करते हुए कहा कि भारत की अनुमानित 1.4 अरब आबादी मोदी परिवार की है। जल्द ही, भाजपा सदस्यों ने अपने सोशल मीडिया उपयोगकर्ता नामों में “मोदी का परिवार” जोड़ना शुरू कर दिया। आंतरिक सोशल मीडिया समूह में, सभी को अपने सोशल मीडिया प्रोफाइल में “मोदी का परिवार” जोड़ने के लिए प्रोत्साहित किया गया।
स्वयंसेवक स्थानीय निवासियों के नाम और फ़ोन नंबर एकत्र करते हैं। लोगों को प्रासंगिक व्हाट्सएप समूहों में मैन्युअल रूप से जोड़ता है। एक स्वयंसेवक अपने द्वारा संचालित समूह में एक समय में सौ से अधिक फ़ोन नंबर जोड़ता है।
जमीनी स्तर के स्वयंसेवकों के ज्ञान का लाभ उठाते हुए, कुछ सामग्रियाँ दिल्ली तक जाती हैं। स्वयंसेवक विपक्षी नेताओं को बदनाम कर सकते हैं या नेताओं को नुकसान पहुंचाने के लिए जानकारी की पहचान कर सकते हैं।
कार्यकर्ताओं के समूह पोस्ट उत्साहपूर्वक भाजपा समर्थक टिप्पणी करने वाले लोगों की तलाश करते हैं। उन्हें विशेष रूप से भर्ती किया जाता है और ऐसे समूहों में नियुक्त किया जाता है।
चुनावों पर व्हाट्सएप के संभावित प्रभाव के बारे में ऐसे समूहों की चिंताएं मंच की गलत सूचना और नफरत फैलाने वाले भाषण फैलाने की क्षमता पर केंद्रित हैं।
2018 से, व्हाट्सएप ने उपयोगकर्ताओं द्वारा संदेशों को अग्रेषित करने की संख्या पर एक सीमा लगा दी है।
लेकिन संदेश साझा करने की सीमाओं से बचना आसान है। अग्रेषण फ़ंक्शन का उपयोग करने के बजाय, संदेश को कॉपी करके अग्रेषित किया जाता है। अब ऑटो जेनरेट कम्यूटर प्रोग्राम संदेशों को कई समूहों में रखने का काम करता है। जो स्वचालित रूप से उन संदेशों को हजारों समूहों में रखता है। यह इन संदेशों को समूह में पंजीकृत कई मोबाइल नंबरों पर भेजता है।
गुजरात में कई लोगों ने इस प्रोग्राम का इस्तेमाल किया है. एक टीवी चैनल ने साइबर क्राइम अधिकारी की मदद से इसका इस्तेमाल किया.
मोज़िला फ़ाउंडेशन ने व्हाट्सएप समुदायों को चुनावी अखंडता के लिए संभावित ख़तरा बताया, क्योंकि वे एक संदेश को अधिक से अधिक लोगों तक फैला रहे थे।
समूहों में प्रसारित होने वाले कई संदेशों में मोदी, भाजपा और हिंदुत्व की प्रशंसा की जाती है। इसमें फर्जी खबरें, साजिश के सिद्धांत, राजनीतिक हमले वाले विज्ञापन और नफरत फैलाने वाले भाषण शामिल हैं।
ऐसा प्रतीत होता है कि कुछ संदेश व्हाट्सएप की सेवा शर्तों का उल्लंघन करते हैं, जो अन्य बातों के अलावा, झूठ प्रकाशित करते हैं।
अवैध, अश्लील, अपमानजनक, धमकी देने वाला, भयभीत करने वाला, परेशान करने वाला, घृणास्पद, नस्लीय या जातीय रूप से आक्रामक संदेश पोस्ट करना जो एप्लिकेशन के उपयोग को प्रतिबंधित करता है।
एक भाजपा कार्यकर्ता के व्हाट्सएप बिजनेस अकाउंट का उपयोग करना
समूह को संदेश भेजता है. व्हाट्सएप के नियमों के अनुसार, राजनीतिक उम्मीदवारों और अभियानों को व्हाट्सएप बिजनेस प्लेटफॉर्म का उपयोग करने की अनुमति नहीं है।
जैसा कि वोड्या ऐप खुद जानता है, व्हाट्सएप बड़े चुनावों से पहले राजनीतिक संगठनों के साथ गठजोड़ करता है। इसलिए सुरक्षा के दृष्टिकोण पर जोर दिया जाता है।
व्हाट्सएप की मेटा कंपनी ने इस सवाल का जवाब नहीं दिया कि क्या व्हाट्सएप ने भारतीय चुनावों से पहले विशेष रूप से भाजपा से संपर्क किया था।
राम मंदिर का उद्घाटन
22 जनवरी को, राम मंदिर के उद्घाटन के दिन, 20 समूहों में 940 से अधिक संदेश पोस्ट किए गए, जो पिछले सप्ताह के दैनिक औसत से लगभग तीन गुना अधिक है।
विश्लेषण के दौरान पोस्ट किए गए 8,169 संदेशों में से 751 को दो या अधिक बार अग्रेषित किया गया था, जिनमें से 713 को डिजिटल विटनेस लैब लेबल करने में सक्षम था।
शोधकर्ताओं के आकलन के मुताबिक, सबसे ज्यादा फॉरवर्ड किए जाने वाले 36 फीसदी मैसेज राम मंदिर से जुड़े हैं. घटना के आसपास के दिनों में ऐसे संदेशों की मात्रा बढ़ गई।
भाजपा की चुनाव पूर्व रणनीति खुद को हिंदू समर्थक पार्टी के रूप में प्रचारित करने की रही है।
अग्रेषित संदेशों में से 15 प्रतिशत मुस्लिम विरोधी थे।
8% मैसेज विपक्षी पार्टी को ध्वस्त करते हुए आते रहे. गैर-राम मंदिर संदेशों की हिस्सेदारी 2% है। कोई भी संदेश मुस्लिम समर्थक नहीं था.
भाजपा समूहों में कांग्रेस समर्थक या भाजपा विरोधी सामग्री नहीं है। यह 1% से भी कम है.
भाजपा इतनी संगठित है कि विपक्ष के पास कोई तुलनीय बुनियादी ढांचा नहीं है।
भाजपा जैविक समूहों से नहीं, समूहों से चलती है। इस प्रकार यह गतिविधि एक संगठित अभियान का हिस्सा है।
इसमें विरोधियों और आलोचकों को निशाना बनाने वाले कार्टून, चुटकुले, व्यंग्य, गलत सूचना, घृणास्पद भाषण शामिल हैं। कभी-कभी, भाजपा प्रशासक ऐसे पोस्ट साझा करने के लिए तीसरे पक्ष के खातों का उपयोग करते हैं।
तृतीय-पक्ष सामग्री के ईमेल में राष्ट्रीय नेतृत्व के आलोचकों और विपक्षी उम्मीदवारों को लक्षित करने वाले पोस्ट और फ़ोटो शामिल होते हैं। पूरे भारत में सभी तृतीय-पक्ष सामग्री प्रतिदिन मेल द्वारा प्राप्त होती है।
लोगों के फोन पर कम से कम 500 अपठित संदेश होते हैं, जिसका असर काम के बोझ और मानसिक तनाव पर पड़ रहा है। दबाव बढ़ जाता है.
बीजेपी की सबसे बड़ी ताकत उसका कैडर है. सोशल मीडिया फ्रेमवर्क का उपयोग करने से चीजें वायरल हो जाती हैं। ऐसे कार्यकर्ता हैं जो सामग्री चलाते हैं, इसे वायरल करते हैं।
कर्मचारी बिना वेतन के अपने मोबाइल, लैपटॉप का उपयोग करते हैं।
पार्टी स्वयंसेवकों को नौकरियां, सरकारी संसाधन और अनुबंध प्रदान करती है।
बूथ स्तर के 30% से 40% स्वयंसेवक ऐसे काम के बाद बाहर हो जाते हैं। इसलिए बीजेपी हमेशा नए सदस्यों की नियुक्ति करती रहती है.
सोशल मीडिया पर मोदी की लोकप्रियता बढ़ाने के लिए स्वयंसेवकों की जरूरत है। अपने आप बढ़ रहे हैं मोदी के फॉलोअर्स? उन्हें ऊपर से आदेश मिलते हैं, बीजेपी में शामिल होने वाले नए कार्यकर्ताओं से कहा जाता है कि वे [X] पर अकाउंट बनाएं और मोदी को फॉलो करें। इस तरह उनके फॉलोअर्स बढ़ते जा रहे हैं.
एक कार्यकर्ता ने कई लोगों को एक्स पर मोदी का अनुसरण करने के लिए प्रेरित किया।
इसका परिणाम चुनाव के आसपास व्हाट्सएप मैसेजिंग में असंतुलन है जो भाजपा की मैसेजिंग डिलीवरी की परिष्कृत समझ और पारंपरिक संचार चैनलों पर दृढ़ नियंत्रण को दर्शाता है।
व्हाट्सएप पर हावी होकर, भाजपा ने भारत में जनसंचार माध्यमों पर अपना कब्ज़ा प्रभावी ढंग से पूरा कर लिया है।
विपक्ष के पास इतना बड़ा नेटवर्क नहीं है. इसलिए इस चुनाव में जनता के बीच उनकी पहुंच कम है. कुछ लोगों का ब्रेनवॉश किया गया है. व्हाट्सएप ने भारत के लगातार दूसरे चुनाव को काफी प्रभावित किया है।[:]
