[:gj]Eco-Friendly Sanitary Napkins Made in Gujarat गुजरात में निर्मित पर्यावरण-अनुकूल सैनिटरी नैपकिन
વડોદરા 2025
એમ.એસ.યુનિવર્સિટીની ટેકનોલોજી ફેકલ્ટીના ટેકસ્ટાઈલ એન્જિનિયરિંગ વિભાગના સંશોધકોએ મહિલાઓ માટે સ્વદેશી ઈકો ફ્રેન્ડલી સેનેટરી નેપકિન બનાવ્યું છં.
પીએચડી કરનાર અર્પણ ખારવાએ પોતાના પીએચડી ગાઈડ પી સી પટેલ અને સત્યજીત ચૌધરીના માર્ગદર્શન હેઠળ સેનેટરી નેપકિન બનાવ્યો છે.
નેપકિન બનાવ્યો છે તેમાં તમામ મટિરિયલ બાયોડિગ્રેડેબલ છે. ઉપરનુ મટિરિયલ ઓર્ગેનિક કોટન અને સિલ્કનું છે. પાછળનું લેયર પીબીએટી (પોલી બ્યુટીલેન એડિપેટ કોટેરફેથાલેટ)પીએલએ (પોલીલેકટાઈડ) નામના મટિરિયલનું છે. બે લેયરની વચ્ચે બામ્બૂ પલ્પ અને કોટન સ્ટાર્ચનો ઉપયોગ કર્યો છે. સિલ્ક વપરાય છે.
ઈકો ફ્રેન્ડલી નેપકિન માટે કિંમતનું પરિબળ પણ મહત્વનું છે. બનાવેલા ઈકો ફ્રેન્ડલી સેનેટરી નેપકિનની કિંમત 4થી 7 રુપિયા રાખી શકાય તેમ છે. જે બજાર મળતા નોન બાયોડિગ્રેડેબલ સેનેટરી નેપિકન જેટલી જ છે. ઉપરાંત આ નેપકિન 150 દિવસમાં તે આપોઆપ ડિગ્રેડ થઈ જાય છે. જેનાથી પ્રદૂષણની સમસ્યા સર્જાતી નથી. પ્રોડકટની પેટન્ટ લેવાની કાર્યવાહી શરુ કરી છે.
બજારમાં મોટાભાગના સેનેટરી નેપકિનમાં ત્રણ લેયર હોય છે. પહેલું લેયર ટોપ શીટ તરીકે ઓળખાય છે.જેમાં પોલીપ્રોપલિન નામનું પ્લાસ્ટિક મટિરિયલ અને પાછળની તરફ એટલે કે નીચેના લેયરમાં પોલીઈથેલિનનો ઉપયોગ થાય છે. બંને મટિરિયલ નોન બાયોડિગ્રેડેબલ છે. તેનો જમીનમા 500થી 600 વર્ષે નિકાલ થઈ શકે છે. તેના વચ્ચેના લેયરમાં પાઈનવૂડ પલ્પ વપરાય છે. આ મટિરિયલ બાયોડિગ્રેડેબલ છે તેને અમેરિકાથી મંગાવવુ પડે છે.
નોન બાયોડિગ્રેડેબલ નેપકિન અને ડાયપરમાં પ્લાસ્ટિકનું પ્રમાણ 70 ટકા છે. દુનિયામાં દર વર્ષે પ્લાસ્ટિક પેકેજિંગ પ્રોડકટસના કારણે 78 મિલિયન ટન કચરો ઉત્પન્ન થાય છે. જેમાંથી 32 ટકા જેટલો પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ દરિયામાં વહી જાય છે. આ આંકડો 2023 સુધીમાં બમણો અને 2060 સુધીમાં ત્રણ ગણો થવાની શક્યતાઓ છે.
અત્યારે માર્કેટમાં જે બાયોડિગ્રેડેબલ સેનેટરી નેપકિનનું ઉત્પાદન ભારત બહાર થાય છે. એટલે તેની કિંમત પણ વધારે છે.
ભારતમાં સેનેટરી નેપકિનનો ઉપયોગ
ભારતમાં એક દાયકા પહેલા સેનેટરી નેપકિન વાપરનાર મહિલાઓનુ પ્રમાણ 11 ટકા હતું. 2025માં 32 ટકા મહિલાઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે. એક મહિલા એક માસિક સાયકલ દરમિયાન 7 નેપકિન વાપરે તો પણ એક વર્ષમાં તે 70 જેટલા નેપકિનનો ઉપયોગ કરે છે.
મોટાભાગે સેનેટરી નેપકિનને કચરામાં ફેંકી દેવામાં આવે છે. પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણની સમસ્યામાં તેના કારણે ઉમેરોથાય છે.[:en]Vadodara 2025
Researchers from the Department of Textile Engineering, Faculty of Technology, MS University, have developed an indigenous eco-friendly sanitary napkin for women.
PhD student Arpan Kharwa, under the guidance of his PhD mentors P.C. Patel and Satyajit Chaudhary, developed the sanitary napkin.
All materials used in this napkin are biodegradable. The upper material is made of organic cotton and silk. The back layer is made of PBAT (Poly Butylene Adipate Coterephthalate) PLA (Polylactide). Bamboo pulp and cotton starch are used between the two layers. Silk is also used.
Price is also important for eco-friendly napkins. Eco-friendly sanitary napkins can be priced between 4 and 7 rupees, which is comparable to non-biodegradable sanitary napkins available in the market. Additionally, this napkin decomposes automatically within 150 days, eliminating pollution. Patenting for the product has begun.
Most sanitary napkins available on the market have three layers. The first layer, called the top sheet, is made of a plastic material called polypropylene, and the back, or lower layer, is made of polyethylene. Both materials are non-biodegradable and can degrade in soil within 500 to 600 years. The middle layer is made of pinewood pulp. This material is biodegradable and has to be imported from the United States.
Non-biodegradable napkins and diapers contain 70 percent of the plastic content. Plastic packaging products contribute to the global waste generation of 78 million tons each year. Of this, 32 percent is dumped into the ocean. This figure is expected to double by 2023 and triple by 2060.
Biodegradable sanitary napkins currently available on the market are manufactured outside India. Therefore, they are also more expensive.
Sanitary Napkin Use in India
A decade ago, the proportion of women using sanitary napkins in India was 11 percent. In 2025, 32 percent of women will use them. If a woman uses even 7 napkins per menstrual cycle, she uses approximately 70 napkins in a year.
Most sanitary napkins are thrown away in the trash, further exacerbating the problem of plastic pollution.[:hn]वडोदरा 2025
एम.एस. विश्वविद्यालय के प्रौद्योगिकी संकाय के वस्त्र अभियांत्रिकी विभाग के शोधकर्ताओं ने महिलाओं के लिए एक स्वदेशी पर्यावरण-अनुकूल सैनिटरी नैपकिन बनाया है।
पीएचडी छात्र अर्पण खारवा ने अपने पीएचडी मार्गदर्शक पी.सी. पटेल और सत्यजीत चौधरी के मार्गदर्शन में एक सैनिटरी नैपकिन बनाया है।
इस नैपकिन में प्रयुक्त सभी सामग्रियाँ बायोडिग्रेडेबल हैं। ऊपरी सामग्री जैविक कपास और रेशम से बनी है। पिछली परत PBAT (पॉली ब्यूटिलीन एडिपेट कोटेरेफ्थेलेट) PLA (पॉलीलैक्टाइड) नामक पदार्थ से बनी है। दोनों परतों के बीच बाँस का गूदा और कपास का स्टार्च इस्तेमाल किया गया है। रेशम का इस्तेमाल किया गया है।
पर्यावरण-अनुकूल नैपकिन के लिए कीमत भी महत्वपूर्ण है। पर्यावरण-अनुकूल सैनिटरी नैपकिन की कीमत 4 से 7 रुपये के बीच रखी जा सकती है। जो बाजार में उपलब्ध गैर-बायोडिग्रेडेबल सैनिटरी नैपकिन के बराबर है। इसके अलावा, यह नैपकिन 150 दिनों में अपने आप विघटित हो जाता है। जिससे प्रदूषण की कोई समस्या नहीं होती है। उत्पाद के लिए पेटेंट लेने की प्रक्रिया शुरू हो गई है।
बाजार में उपलब्ध अधिकांश सैनिटरी नैपकिन तीन परतों वाले होते हैं। पहली परत को ऊपरी शीट कहते हैं। इसमें पॉलीप्रोपाइलीन नामक प्लास्टिक पदार्थ का उपयोग किया जाता है और पीछे यानी निचली परत में पॉलीएथिलीन का उपयोग किया जाता है। दोनों ही पदार्थ जैवनिम्नीकरणीय नहीं हैं। इन्हें 500 से 600 वर्षों में मिट्टी में नष्ट किया जा सकता है। बीच की परत में पाइनवुड पल्प का उपयोग किया जाता है। यह पदार्थ जैवनिम्नीकरणीय है और इसे अमेरिका से मंगवाना पड़ता है।
गैर-जैवनिम्नीकरणीय नैपकिन और डायपर में प्लास्टिक की मात्रा 70 प्रतिशत होती है। प्लास्टिक पैकेजिंग उत्पादों के कारण दुनिया में हर साल 78 मिलियन टन कचरा उत्पन्न होता है। इसमें से 32 प्रतिशत प्लास्टिक कचरा समुद्र में बह जाता है। यह आँकड़ा 2023 तक दोगुना और 2060 तक तिगुना होने की संभावना है।
वर्तमान में बाजार में उपलब्ध जैवनिम्नीकरणीय सैनिटरी नैपकिन भारत के बाहर निर्मित होते हैं। इसलिए इनकी कीमत भी अधिक होती है।
भारत में सैनिटरी नैपकिन का उपयोग
एक दशक पहले, भारत में सैनिटरी नैपकिन का उपयोग करने वाली महिलाओं का अनुपात 11 प्रतिशत था। 2025 में, 32 प्रतिशत महिलाएँ इनका उपयोग करेंगी। यदि एक महिला मासिक चक्र में 7 नैपकिन का भी उपयोग करती है, तो वह एक वर्ष में लगभग 70 नैपकिन का उपयोग करती है।
अधिकांश सैनिटरी नैपकिन कचरे में फेंक दिए जाते हैं। इससे प्लास्टिक प्रदूषण की समस्या और बढ़ जाती है।[:]
