[:gj]રૂ. 800 કરોડના પ્રોજેક્ટમાં ગૌચર અને સરકારી જમીન, વન મંજૂરીઓ અને ટ્રાન્સમિશન લાઇન અંગે ગંભીર વહીવટી પ્રશ્નો; ACB કેસ બાદ CEI મંજૂરીઓ પણ ચર્ચામાં
દિલીપ પટેલ
અમદાવાદ/સુરેન્દ્રનગર
ગુજરાતમાં સૂર્ય ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મોટા પાયે સોલાર પ્રોજેક્ટો ઉભા થઈ રહ્યા છે. પરંતુ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના ધ્રાંગધ્રા તાલુકાના માલવણ ગામ નજીક સ્થાપિત 200 મેગાવોટના સોલાર પ્રોજેક્ટે હવે વહીવટી મંજૂરીઓ, ગૌચર જમીન, સરકારી જમીન, વન મંજૂરીઓ અને અભયારણ્ય વિસ્તાર નજીકના વિકાસને લઈને અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.
તાજેતરમાં ગુજરાત સરકારના મુખ્ય ઇલેક્ટ્રિકલ ઇન્સ્પેક્ટર (Chief Electrical Inspector – CEI) સામે ACB દ્વારા નોંધાયેલા ભ્રષ્ટાચાર કેસ બાદ સોલાર પ્રોજેક્ટોને આપવામાં આવેલી મંજૂરીઓ અને પ્રક્રિયાઓ પર પણ નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
ACB કાર્યવાહી બાદ મંજૂરીઓ પર સવાલ
31 મે 2026ના રોજ ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી બ્યુરો (ACB) દ્વારા ઊર્જા વિભાગના મુખ્ય ઇલેક્ટ્રિકલ ઇન્સ્પેક્ટર સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. ACB મુજબ તેમની સરકારી કારમાંથી રૂ. 5.51 લાખ રોકડ અને ગિફ્ટ વાઉચર્સ મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ગાંધીનગર અને સુરત સ્થિત રહેણાંક સ્થળોએ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા.
ACBના જણાવ્યા અનુસાર રોકડ, સોનું, ચાંદી અને અન્ય કિંમતી મિલકતો સહિત આશરે રૂ. 2.64 કરોડની સંપત્તિ મળી આવી હતી. તેમના વિરુદ્ધ ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે.
તપાસ દરમિયાન એવો આક્ષેપ સામે આવ્યો હતો કે સોલાર પ્રોજેક્ટોને NOC અને સેફ્ટી સર્ટિફિકેટ આપવા બદલ લાંચ લેવામાં આવતી હતી અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ફરજિયાત સાઇટ નિરીક્ષણ કર્યા વગર મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
200 મેગાવોટનો માલવણ સોલાર પ્રોજેક્ટ
હરિયાણાના ગુરુગ્રામ સ્થિત Annecy Solar Private Limited (ASPL) દ્વારા ધ્રાંગધ્રાના માલવણ ગામ ખાતે 200 મેગાવોટ ક્ષમતાનો સોલાર પાવર પ્રોજેક્ટ ઉભો કરવામાં આવ્યો છે.
આ પ્રોજેક્ટની વીજળી GETCOના 220 kV ધ્રાંગધ્રા GIS સબસ્ટેશન સુધી પહોંચાડવા માટે 16.875 કિલોમીટર લાંબી ટ્રાન્સમિશન લાઇન ઉભી કરવામાં આવી છે.
ગુજરાત સરકારના ઊર્જા અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગે વીજળી અધિનિયમ, 2003ની કલમ 68(1) અને 164 હેઠળ મંજૂરી આપી હતી.
6 સપ્ટેમ્બર 2024ના રોજ રાજ્ય સરકાર દ્વારા કલમ 164 હેઠળ કંપનીને ટેલિગ્રાફ ઓથોરિટી જેવી સત્તાઓ આપવામાં આવી હતી. જેના આધારે કંપનીને ખાનગી અને સરકારી જમીન ઉપરથી ટ્રાન્સમિશન લાઇન પસાર કરવાની સત્તા મળી હતી.
ઘુડખર અભયારણ્યની નજીક પ્રોજેક્ટ
આ સમગ્ર વિવાદનો સૌથી મહત્વનો મુદ્દો ઘુડખર અભયારણ્યની નજીક પ્રોજેક્ટ અને તેની વીજ લાઇન છે.
સ્થાનિક રજૂઆતો અનુસાર પ્રોજેક્ટ વિસ્તાર અને ટ્રાન્સમિશન લાઇનનો ભાગ અભયારણ્યથી ખૂબ નજીક આવેલો છે. કેટલાક દસ્તાવેજોમાં એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે અભયારણ્ય વિસ્તાર નજીકની કામગીરી માટે જરૂરી મંજૂરીઓ અને વાઇલ્ડલાઇફ મોનિટરિંગ સંબંધિત પ્રક્રિયાઓ પૂરતી રીતે અનુસરાઈ નથી.
વિરોધીઓનો દાવો છે કે વીજ લાઇન માટેના કેટલાક માળખાં એવા વિસ્તારમાં ઉભા કરાયા જ્યાં વન્યજીવોની હાજરી છે. જોકે સંબંધિત વિભાગોએ અગાઉ એવી નોંધ કરી હતી કે વિસ્તારમાં પ્રાણીઓની હાજરી મર્યાદિત છે.
પરંતુ ઘુડખર અભયારણ્ય આજે વીજ લાઇનો અને ઔદ્યોગિક વિકાસ વચ્ચે ઘેરાઈ રહ્યું હોવાનું પર્યાવરણપ્રેમીઓ માને છે.
ગૌચર અને સરકારી જમીનનો મુદ્દો
નાયબ કલેક્ટર, ધ્રાંગધ્રા દ્વારા કલેક્ટરને મોકલાયેલા અહેવાલમાં ગંભીર વહીવટી મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.
અહેવાલ મુજબ:
- 73 પોલ અને ટાવરના સ્થળો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.
- અનેક ટાવરો સરકારી જમીન પર દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.
- કેટલાક સ્થળોએ મંજૂરીના દસ્તાવેજ ઉપલબ્ધ નહોતા.
- કેટલાક સર્વે નંબરોમાં માત્ર વ્યક્તિગત સંમતિ દર્શાવવામાં આવી હતી.
- કેટલાક સ્થળોએ કોઈ સંમતિ કે સત્તાવાર મંજૂરી ઉપલબ્ધ નહોતી.
અહેવાલમાં ગૌચર જમીન પર ઉભા કરાયેલા વીજ ટાવરો અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.
ગામ પંચાયત તથા અન્ય સત્તાધિકારીઓની મંજૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ હતી કે નહીં તે અંગે સ્પષ્ટતા ન હોવાનું નોંધવામાં આવ્યું હતું.
રોડ, રેલવે અને નહેર ક્રોસિંગ
ટ્રાન્સમિશન લાઇન અનેક સ્થળોએ રસ્તા, નહેરો અને અન્ય જાહેર માળખાઓને ક્રોસ કરે છે.
નાયબ કલેક્ટરના અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું હતું કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં સંબંધિત વિભાગોની મંજૂરીના દસ્તાવેજ ઉપલબ્ધ નહોતા.
મંજૂરીની મૂળ શરતોમાં રેલવે, નેશનલ હાઇવે, ફોરેસ્ટ જમીન અને અન્ય ક્રોસિંગ માટે અલગ મંજૂરી લેવાની સ્પષ્ટ જોગવાઈ હતી.
CEIનું નિરીક્ષણ
19 એપ્રિલ 2025ના રોજ મુખ્ય ઇલેક્ટ્રિકલ ઇન્સ્પેક્ટર દ્વારા 220 kV લાઇનનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
અહેવાલ મુજબ:
- Annecy Solar Pooling Station થી GETCO ધ્રાંગધ્રા GIS સબસ્ટેશન સુધીના રૂટનું નિરીક્ષણ થયું.
- કુલ લંબાઈ 16.875 કિમી હોવાનું નોંધાયું.
- પ્રોજેક્ટ મંજૂર ડ્રોઇંગ મુજબ હોવાનું જણાવાયું.
આ જ CEI કચેરી હવે ACBની તપાસના કેન્દ્રમાં હોવાથી તે સમયની મંજૂરીઓ અને નિરીક્ષણો પણ ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે.
પ્રોજેક્ટનું અર્થશાસ્ત્ર
200 મેગાવોટનો સોલાર પ્રોજેક્ટ ગુજરાતના મોટા ખાનગી ઊર્જા પ્રોજેક્ટોમાંનો એક ગણાય છે.
અંદાજ મુજબ:
| મુદ્દો | અંદાજ |
|---|---|
| કુલ રોકાણ | ₹725–875 કરોડ |
| વાર્ષિક ઉત્પાદન | 45.5 કરોડ યુનિટ |
| વાર્ષિક આવક | ₹120–130 કરોડ |
| 25 વર્ષની આવક | ₹2,730–3,410 કરોડ |
| વાર્ષિક CO₂ ઘટાડો | 3.7–4 લાખ ટન |
પ્રોજેક્ટમાંથી સરેરાશ 7 થી 8 વર્ષમાં મૂડી વસૂલ થઈ શકે છે.
50 ટાવર અને 59 હેક્ટર કોરિડોર
16.875 કિમી લાંબી 220 kV ટ્રાન્સમિશન લાઇન માટે અંદાજે 48 થી 50 ટાવરો ઉભા કરવામાં આવ્યા છે.
ટાવરો માટે સીધી જમીન જરૂરિયાત માત્ર 1.5 થી 2 હેક્ટર જેટલી હોવા છતાં Right of Way (RoW) કોરિડોરનો વિસ્તાર આશરે 59 હેક્ટર જેટલો થાય છે.
તેમાં:
- 35–40 હેક્ટર ખાનગી ખેતી જમીન
- 8–12 હેક્ટર સરકારી જમીન
- 6–10 હેક્ટર ગૌચર જમીન
પ્રભાવિત વિસ્તાર તરીકે માલવણ, સુજનપુર, વાવડી, જેસડા અને ધ્રાંગધ્રા વિસ્તારના ગામો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
કંપનીનો પક્ષ
કંપનીએ રજૂઆતમાં જણાવ્યું હતું કે:
- તમામ મુખ્ય મંજૂરીઓ રાજ્ય સરકાર અને સંબંધિત વિભાગો પાસેથી મેળવવામાં આવી છે.
- વાઇલ્ડલાઇફ અને વન વિભાગની જરૂરી મંજૂરીઓ લેવામાં આવી હતી.
- પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ થવાથી ભારે નાણાકીય નુકસાન થતું હતું.
- પ્રોજેક્ટ સફળતાપૂર્વક એપ્રિલ 2025માં કમિશન કરવામાં આવ્યો હતો.
જુલાઈ 2025ના બેંક લોન રેટિંગ દસ્તાવેજોમાં પણ પ્રોજેક્ટ કાર્યરત હોવાનું નોંધાયું હતું.
હવે શું?
માલવણ સોલાર પ્રોજેક્ટ માત્ર ઊર્જા ઉત્પાદનનો મુદ્દો રહ્યો નથી. તે હવે વહીવટી પારદર્શિતા, સરકારી જમીનના ઉપયોગ, ગૌચર સંરક્ષણ, વન્યજીવ વિસ્તારની સુરક્ષા અને મંજૂરી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતાનો પ્રશ્ન બની ગયો છે.
ACBની કાર્યવાહી પછી ઊર્જા વિભાગના અનેક નિર્ણયો અને મંજૂરીઓની તપાસ થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જો સરકારી અથવા ગૌચર જમીન પર નિયમો વિના ટાવરો ઉભા કરાયા હોવાનું સાબિત થાય તો સંબંધિત અધિકારીઓ સામે પણ કાર્યવાહીનો માર્ગ ખુલ્લો થઈ શકે છે.
એક તરફ રાજ્ય હરિત ઊર્જા ઉત્પાદન વધારવાનો દાવો કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ પ્રશ્ન એ ઊભો થયો છે કે શું હરિત ઊર્જાના નામે વહીવટી અને પર્યાવરણીય નિયમોનું પાલન પૂરતું થયું હતું કે નહીં. આ સવાલનો જવાબ હવે તપાસ અને સરકારી નિર્ણયોથી જ મળશે.[:en]200 MW Solar Project Near Wild Ass Sanctuary Raises Questions Over Approvals, Land Use and Transmission Line Permissions
Administrative concerns emerge over government and grazing land use, forest clearances and transmission line approvals in an ₹800-crore project; CEI approvals under scrutiny after ACB corruption case
Dilip Patel
Ahmedabad/Surendranagar
As Gujarat accelerates its transition toward renewable energy, a 200 MW solar power project near Malvan village in Surendranagar district has come under scrutiny over administrative approvals, grazing land use, government land occupation, forest clearances and infrastructure development close to the Wild Ass Sanctuary.
The controversy has gained further attention following the Anti-Corruption Bureau (ACB) case against Gujarat’s Chief Electrical Inspector (CEI), raising questions about approval processes for large solar projects.
ACB Case Puts Approvals Under Spotlight
On May 31, 2026, the ACB initiated action against the Chief Electrical Inspector of Gujarat’s Energy Department.
According to the ACB, approximately ₹5.51 lakh in cash and gift vouchers were recovered from his official vehicle. Subsequent searches at residences in Gandhinagar and Surat reportedly led to the recovery of assets worth about ₹2.64 crore, including cash, gold, silver and other valuables.
A case has been registered under the Prevention of Corruption Act.
Investigators alleged that bribes were sought for issuing NOCs and safety certificates for solar projects and that, in certain cases, approvals were granted without mandatory site inspections.
The 200 MW Malvan Solar Project
Annecy Solar Private Limited (ASPL), based in Gurugram, Haryana, has established a 200 MW solar power project near Malvan village in Dhrangadhra taluka.
Electricity generated by the project is transmitted to GETCO’s 220 kV Dhrangadhra GIS substation through a 16.875-kilometre transmission line.
The project received approval under Sections 68(1) and 164 of the Electricity Act, 2003.
On September 6, 2024, the Gujarat government granted powers under Section 164, allowing the company to exercise rights similar to those of a telegraph authority for laying transmission lines across private and government land.
Close to the Wild Ass Sanctuary
One of the most significant concerns relates to the project’s proximity to the Wild Ass Sanctuary.
Local representations have alleged that portions of the project and transmission infrastructure are located very close to sanctuary boundaries and that questions remain regarding compliance with wildlife-related approval requirements.
Environmental groups argue that the sanctuary is increasingly facing pressure from transmission infrastructure and industrial expansion.
Government and Grazing Land Concerns
A detailed report submitted by the Deputy Collector of Dhrangadhra highlighted several administrative and legal concerns.
According to the report:
- 73 tower and pole locations were identified.
- Several towers were reportedly located on government land.
- Approval records were unavailable for multiple locations.
- Some locations relied only on individual consent documents.
- Certain survey numbers lacked evidence of official permission.
The report also raised concerns regarding the use of grazing (gauchar) land for transmission infrastructure.
Project Economics
- Total investment: ₹725–875 crore
- Annual generation: 455 million units
- Annual revenue: ₹120–130 crore
- Estimated 25-year revenue: ₹2,730–3,410 crore
- Annual CO₂ reduction: 370,000–400,000 tonnes
What Happens Next?
The Malvan solar project is no longer merely an energy-generation project. It has become a test case for administrative transparency, public land management, grazing land protection, wildlife conservation and regulatory compliance.
Following the ACB action, scrutiny of approvals granted by the Energy Department is expected to intensify. If investigations establish that towers were erected on government or grazing land without due process, action against responsible officials could follow.
The broader question now is whether Gujarat’s push for green energy has been accompanied by adequate compliance with environmental and administrative safeguards. The answer is likely to emerge through ongoing investigations and government reviews.[:hn]घुड़खर अभयारण्य के पास 200 मेगावाट सोलर परियोजना: मंजूरियों, जमीन और ट्रांसमिशन लाइन विवाद में अधिकारियों पर सवाल
800 करोड़ रुपये की परियोजना में गौचर और सरकारी भूमि, वन स्वीकृतियों तथा ट्रांसमिशन लाइन को लेकर गंभीर प्रशासनिक सवाल; ACB कार्रवाई के बाद CEI की मंजूरियां भी चर्चा में
दिलीप पटेल
अहमदाबाद/सुरेंद्रनगर
गुजरात में सौर ऊर्जा को बढ़ावा देने के लिए बड़े पैमाने पर सोलर परियोजनाएं स्थापित की जा रही हैं। लेकिन सुरेंद्रनगर जिले के ध्रांगध्रा तालुका के मालवण गांव के पास स्थापित 200 मेगावाट की सौर ऊर्जा परियोजना अब प्रशासनिक मंजूरियों, गौचर भूमि, सरकारी जमीन, वन स्वीकृतियों और अभयारण्य क्षेत्र के निकट विकास गतिविधियों को लेकर कई सवालों के केंद्र में आ गई है।
हाल ही में गुजरात सरकार के मुख्य विद्युत निरीक्षक (Chief Electrical Inspector – CEI) के खिलाफ भ्रष्टाचार निरोधक ब्यूरो (ACB) द्वारा दर्ज मामले के बाद सोलर परियोजनाओं को दी गई मंजूरियों और प्रक्रियाओं की भी नए सिरे से जांच की मांग उठ रही है।
ACB कार्रवाई के बाद मंजूरियों पर सवाल
31 मई 2026 को ACB ने ऊर्जा विभाग के मुख्य विद्युत निरीक्षक के खिलाफ कार्रवाई की। एजेंसी के अनुसार उनकी सरकारी कार से लगभग 5.51 लाख रुपये नकद और गिफ्ट वाउचर बरामद हुए। इसके बाद गांधीनगर और सूरत स्थित आवासों पर छापे मारे गए।
ACB के अनुसार नकदी, सोना, चांदी और अन्य मूल्यवान संपत्तियों सहित लगभग 2.64 करोड़ रुपये की संपत्ति मिली। उनके खिलाफ भ्रष्टाचार निवारण अधिनियम के तहत मामला दर्ज किया गया है।
जांच में आरोप सामने आया कि सोलर परियोजनाओं को NOC और सुरक्षा प्रमाणपत्र जारी करने के बदले रिश्वत ली जाती थी तथा कुछ मामलों में अनिवार्य साइट निरीक्षण के बिना ही स्वीकृतियां दी गई थीं।
200 मेगावाट मालवण सोलर परियोजना
हरियाणा के गुरुग्राम स्थित Annecy Solar Private Limited (ASPL) ने ध्रांगध्रा के मालवण गांव में 200 मेगावाट क्षमता की सौर परियोजना स्थापित की है।
परियोजना की बिजली GETCO के 220 केवी ध्रांगध्रा GIS सब-स्टेशन तक पहुंचाने के लिए 16.875 किलोमीटर लंबी ट्रांसमिशन लाइन बनाई गई है।
गुजरात सरकार के ऊर्जा एवं पेट्रोकेमिकल्स विभाग ने विद्युत अधिनियम, 2003 की धारा 68(1) और 164 के तहत अनुमति प्रदान की थी।
6 सितंबर 2024 को राज्य सरकार ने धारा 164 के अंतर्गत कंपनी को टेलीग्राफ प्राधिकरण जैसी शक्तियां प्रदान की थीं, जिसके आधार पर कंपनी को निजी और सरकारी भूमि से ट्रांसमिशन लाइन ले जाने का अधिकार मिला।
घुड़खर अभयारण्य के निकट परियोजना
विवाद का सबसे महत्वपूर्ण पहलू यह है कि परियोजना और इसकी ट्रांसमिशन लाइन घुड़खर अभयारण्य के निकट स्थित है।
स्थानीय प्रस्तुतियों के अनुसार परियोजना क्षेत्र और ट्रांसमिशन लाइन का हिस्सा अभयारण्य के बेहद करीब है। आरोप है कि वन्यजीव क्षेत्र से संबंधित कुछ अनिवार्य स्वीकृतियों और निगरानी प्रक्रियाओं का पूर्ण पालन नहीं किया गया।
पर्यावरण कार्यकर्ताओं का कहना है कि घुड़खर अभयारण्य लगातार बिजली लाइनों और औद्योगिक विकास के दबाव में आ रहा है।
गौचर और सरकारी भूमि का मुद्दा
ध्रांगध्रा के नायब कलेक्टर द्वारा भेजी गई रिपोर्ट में कई गंभीर प्रशासनिक प्रश्न उठाए गए।
रिपोर्ट के अनुसार:
- 73 पोल और टावर स्थान चिन्हित किए गए।
- कई टावर सरकारी भूमि पर स्थित पाए गए।
- कुछ स्थानों पर मंजूरी के दस्तावेज उपलब्ध नहीं थे।
- कई मामलों में केवल निजी सहमति दिखाई गई।
- कुछ सर्वे नंबरों में कोई स्वीकृति उपलब्ध नहीं थी।
रिपोर्ट में गौचर भूमि पर स्थापित बिजली टावरों को लेकर भी प्रश्न उठाए गए।
परियोजना का अर्थशास्त्र
- कुल निवेश: ₹725–875 करोड़
- वार्षिक उत्पादन: 45.5 करोड़ यूनिट
- वार्षिक आय: ₹120–130 करोड़
- 25 वर्षों की संभावित आय: ₹2,730–3,410 करोड़
- CO₂ उत्सर्जन में वार्षिक कमी: 3.7–4 लाख टन
आगे क्या?
मालवण सोलर परियोजना अब केवल बिजली उत्पादन का मामला नहीं रह गई है। यह प्रशासनिक पारदर्शिता, सार्वजनिक भूमि के उपयोग, गौचर संरक्षण, वन्यजीव सुरक्षा और स्वीकृति प्रक्रियाओं की विश्वसनीयता का प्रश्न बन चुकी है।
यदि जांच में यह साबित होता है कि सरकारी या गौचर भूमि पर नियमों के उल्लंघन के साथ टावर स्थापित किए गए, तो संबंधित अधिकारियों के खिलाफ भी कार्रवाई हो सकती है।[:]
