[:gj]ગુજરાત મેડિકલ ટૂરિઝમ હબ નથી, 25 લાખ દર્દીઓમાં વિદેશના 10 હજાર [:en]Gujarat is not a medical truism hub, out of 25 lakh patients in Gujarat, 10,000 pesante are from abroad [:hn]गुजरात मेडिकल टूरिझम हब नहीं है, 25 लाख मरीजों में से 10 हजार विदेश से [:]

[:gj]મેડિકલને લગતા  ચોંકાવનારા 13 સમાચારો ચીને લીંકમાં વાંચો 

Gujarat is not a medical truism hub, out of 25 lakh patients in Gujarat, 10,000 pesante are from abroad, गुजरात मेडिकल हब नहीं है, गुजरात के 25 लाख मरीजों में से 10 हजार विदेश से हैं

દિલીપ પટેલ

ગાંધીનગર, 26 જુન 2023

ઈન્ડિયન મેડિકલ એસોસિએશનની ગુજરાત બ્રાન્ચના ચાલો ગામમાં જઈએ, કાર્યક્રમમાં મુખ્ય પ્રધાને ફરી એક વખત દાવો કર્યો કે ગુજરાત મેડિકલ ટૂરીઝમ માટે હૂ બનવા જઈ રહ્યું છે. જ્યારથી મોદી મુખ્ય પ્રધાન બન્યા હતા ત્યારથી આજ સુધીના 22 વર્ષમાં ગુજરાત મેડિકલ ટૂરીઝમમાં આગળ વધી શક્યું નથી. ડિસેમ્બર 2006માં બહાર પાડવામાં આવેલી ગુજરાતની ચિકિત્સા મુસાફરી નીતિ બનાવી હતી. દેશમાં 20 ટકાની વૃદ્ધિની સામે તબીબી પ્રવાસીઓમાં 33 ટકાનો વધારો કરવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. તે નીતિ સદંતર નિષ્ફળ ગઈ છે.  ગુજરાત મેડિકલ હબ નથી, ગુજરાતના પોતાના 25 લાખ દર્દીઓ સારવાર લે છે. વિદેશના 10 હજાર આવતાં હોવાનું અનુમાન છે. વિદેશથી 10 લાખ પ્રવાસીઓ સરેરાશ હોય છે તેના 1 ટકો માંડ મેડિકલ સારવાર માટે આવે છે. તેમાં મોટા ભાગના તો પણ મૂળ ગુજરાતના વતની જે વિદેશી છે, તે હોય છે.

medical truism

અમદાવાદની ટોચની 5 હોસ્પિટલોના આંકડા

1 – ઝાયડસ હોસ્પિટલે 2019-20માં 418 વિદેશી દર્દીઓની સારવાર કરી હતી. 2021-22માં 193 થઈ હતી. 2022-23માં 359 દર્દીઓની સારવાર આપી હતી. ઓપીડીમાં સારવાર લેવા માંગતા આંતરરાષ્ટ્રીય દર્દીઓની સંખ્યા ઇન્ડોર દર્દીઓ કરતા લગભગ બમણી છે. તેઓ સામાન્ય રીતે જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ, કેન્સર અને કાર્ડિયાક સમસ્યાઓ માટે આવે છે.

2 – સ્ટર્લિંગ હોસ્પિટલમાં કોવિડ પહેલા,  વાર્ષિક 300-350 દર્દી હતા. 2022-23માં 250 દર્દીઓ હતા. કેન્સર, કાર્ડિયાક સમસ્યાઓ, ઘૂંટણ અને હિપ રિપ્લેસમેન્ટ, ન્યુરો અને સ્પાઇન સર્જરી અને કોસ્મેટિક અને પ્લાસ્ટિક સર્જરીની સારવાર અને આરોગ્ય તપાસ માટે આવે છે.

3 – એપોલો હોસ્પિટલ્સમાં 2019-20માં ઇન્ડોર સારવાર માટે 265 આંતરરાષ્ટ્રીય દર્દીઓ અને OPDમાં 785 દર્દીઓ આવ્યા હતા. 2021-22 દરમિયાન 192 વિદેશી દર્દીઓ ઈન્ડોર અને 553 ઓપીડી માટે આવ્યા હતા. 2022-23માં સંખ્યા વધીને 326 ઇન્ડોર દર્દીઓ અને 1002 OPD દર્દીઓ થયા હતા.

4 – HCG હોસ્પિટલ્સ 2022-23માં લગભગ 500 દર્દીઓની સારવાર કરી હતી. 2021-22માં 200 હતા. કોરોના પહેલા 600 દર્દી આવતાં હતા.

5 – KD હોસ્પિટલમાં 2021માં 90 વિદેશી દર્દી, 2022-2023માં 280 હતા. આંતરરાષ્ટ્રીય દર્દીઓ મોટે ભાગે કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ, લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ, ઓર્થોપેડિક, સ્પાઇન, ન્યુરોસર્જરી અને કેન્સરની સારવાર માટે આવે છે.

તેના પરથી અનુમાન મૂકી શકાય છે કે ગુજરાતના અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, જામનગર, ભાવનગર, રાજકોટ સાથેની 50 હોસ્પિટલોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દર્દીઓ જતાં હોવા જોઈએ. એક હોસ્ટપાટલમાં સરેરાશ 200 દર્દી વર્ષે ગણવામાં આવે તો 10 હજાર દર્દીઓથી વધારે દર્દીઓ ગુજરાતમાં આવતા નહીં હોય.

વિદેશી દર્દીઓ સામાન્ય રીતે તાંઝાનિયા, કેન્યા, યુગાન્ડા, દક્ષિણ સુદાન, ઇથોપિયા અને મેડાગાસ્કર જેવા આફ્રિકન દેશોમાંથી આવે છે. યુએસએ, યુકે (મોટેભાગે એનઆરઆઈ અને એનઆરજી), મધ્ય પૂર્વ, નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને સાર્ક દેશોના દર્દીઓ પણ સારવાર માટે અમદાવાદ આવે છે.

વડોદરા

વડોદરાની વેલકેર હોસ્પિટલમાં ઓર્થોપેડિકને લગતા તમામ દર્દોની સારવારમાં હિપ, સ્પાઇન સર્જરી, ફેક્ચર સર્જરી, આથ્રોસ્કોપી, જનરલ સર્જરી, ન્યૂરો સર્જરી, યુરોલોજી, પ્લાસ્ટિક સર્જરી,ગસ્ટ્રોલોજી,ઈએનટી,અને ફિઝિયોથેરાપી જેવી ટ્રીટમેન્ટ છે. અત્યાર સુધીમાં અહીં સ્પેશ્યલ ઓર્થોપેડિક ટ્રીટમેન્ટ માટે આવનાર પેશન્ટસમાં યુકે, યુએસએ, કેનેડા, ન્યુઝીલેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયા સહિત ગલ્ફકન્ટ્રીના કુવૈત, ઈરાન, ઈરાક, બેહરીન, દુબઈ, યુએઇ, તથા આફ્રિકન કન્ટ્રીના કેન્યા, યુગાન્ડા, નાઇઝીરિયા, તાન્ઝાનિયા, ઝામ્બિયા છે.

ફિજી દેશના માજી વડાપ્રધાન સીતીવેની રાંબુકા ડો.ભરત મોદીનું નામ સાંભળી તેમની પાસે બન્ને ઘુંટણની સર્જરી કરાવવા વેલકેર હોસ્પિટલમાં આવ્યા હતા. ફિજીના રાજકારણમાં ઓપોજીશનના નેતા તરીકે સક્રિય ભાગ ભજવી રહ્યા છે. વિદેશી પેશન્ટસ સાથે સમગ્ર ભારત દેશમાંથી આવેલા દર્દીઓ મળી ડો. ભરત મોદી અત્યાર સુધીમાં કુલ 40 હજાર સર્જરી કરી ચૂક્યા છે.

સુરત – હાર્ટ સ્પેશીયલ

અઠવાગેટ ખાતે આવેલી મહાવીર હોસ્પિટલમાં 2021થી હ્રદય અને ફેફસાના ટ્રાન્સ્પલાન્ટ કરવાની સરકારે મંજૂરી આપી હતી. બન્ને સાથે સર્જરી થતી હોય એવી રાજ્યની પહેલી હોસ્પિટલ છે. મુંબઈની રીલાયન્સ ફાઉન્ડેશનના સહયોગથી સુરતમાં કામ થવાનું હતું. મુંબઈમાં સેંકડો હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરનારા ડો. મૂળે સહિતની ટીમ સુરતમાં આવીને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવાના હતા. તેનો સીધો મતલબ કે ગુજરાત પાસે આવા કોઈ નિષ્ણાંત અને અનુભવી તબિત ન હોવાથી મુંબઈના મેડિકલ ટૂરીઝમની મદદ લેવી પડી હતી.

10 હાર્ટનું સફળતાપૂર્વક પ્રત્યારોપણ થયા બાદ લંગ્સ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવશે. સુરતથી સૌથી વધુ ઓર્ગન ડોનેશન થઈ રહ્યું છે, એટલે સુરતમાં આગામી દિવસોમાં મેડિકલ ટુરિઝમ વધે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે. સુરતમાં હવે ફેફસા અને હ્રદયના દાવ વધારે મળે છે. હાથના અંગૂઠા પાસેની નસમાંથી સીધા હાર્ટ સુધી સ્ટેન્ટ પહોંચાડી એન્જિયોપ્લાસ્ટી સુરતમાં કરાઈ હતી.

ભાવનગર પંચકર્મ

કેન્યાનું એક વૃદ્ધ દંપતિ આયુર્વેદના પંચકર્મની સારવાર માટે ભાવનગર આવેલું હતું. 60 વર્ષના મી.કેવીન ગન, 64 વર્ષના મીસીસી કની યોનસેન શાસ્ત્રીનગર ખાતે આવેલ પંચકર્મ હોસ્પિટલમાં સારવાર લીધી હતી.

ગુજરાતમાં મેડિકલ ટુરિઝમ 2015માં પ્રારંભિક તબક્કામાં હતું. દવા ઉદ્યોગની આવકના 25-31% કરવાની અપેક્ષા હતી.  તેમ થઈ શક્યું નથી.

સીઆઈઆઈના અહેવાલ મુજબ તબીબી સારવારનો ખર્ચ ભારતમાં યુરોપિયન અને યુએસના ત્રીજા ભાગ કરતાં ઓછું છે.

વિઝા પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત કરવાની પણ જરૂર છે.

સરકાર 22 વર્ષથી દાવો કરી રહી છે કે, ગુજરાત પાસે આરોગ્‍ય પ્રવાસનના વિકાસ માટે આગવી સૂઝ છે. ગુજરાતનું મુખ્‍ય શહેર અમદાવાદ આરોગ્‍ય પ્રવાસન કે ચિકિત્‍સા માટે ભારતનું એક અદ્દભુત શહેર છે. અમદાવાદ દુનિયાભરના તમામ આરોગ્‍ય પ્રવાસનની હરિફાઇ કરી શકે તેમ છે. વૈશ્વિક સ્તરની શ્રેષ્ઠ આરોગ્‍ય સેવા, પ્રતિક્ષા વગરની સારવાર સેવા અને વાજબી કિંમત દ્વારા અમદાવાદ ભારતનું સૌથી શ્રેષ્‍ઠ આરોગ્‍ય પ્રવાસન ક્ષેત્ર બનવા જઇ રહ્યું છે.

વિશ્વસ્તરીય સુવિધાઓ, સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલો, ઉત્તમ ડોકટરો, પોષણક્ષમ ભાવો અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓ છે.

ડિસેમ્બર 2006માં બહાર પાડવામાં આવેલી ગુજરાતની ચિકિત્સા મુસાફરી નીતિ બનાવી હતી. દેશમાં 20 ટકાની વૃદ્ધિની સામે તબીબી પ્રવાસીઓમાં 33 ટકાનો વધારો થયો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. પણ તે કરવામાં નરેન્દ્ર મોદી નિષ્ફળ રહ્યાં છે.

વૈકલ્પિક સારવાર નહીં

આધુનિક એલોપેથી જ નહીં પરંતુ યોગ, આયુર્વેદ, હોમિયોપેથી, નેચરોપેથી, એરોમાથેરાપી અને રેકી જેવી વિવિધ યુગો જૂની તબીબી તકનીકો પણ ગુજરાતમાં ખૂબ પ્રખ્યાત અને પ્રેક્ટિસ છે. ગુજરાતમાં આયુર્વેદિક સારવારનું ઘર છે જે એક પ્રાચીન તબીબી વિજ્ઞાન છે જે હજારો વર્ષો પહેલા ભારતમાં વિકસિત થયું હતું. આયુર્વેદિક પદ્ધતિઓમાં મસાજ દ્વારા કુદરતી હર્બલ દવાઓ, ખનિજો, સર્જિકલ તકનીકો,  તેલનો ઉપયોગ શામેલ છે. દુનિયાના વિવિધ દેશોમાં કુલ 178 જાતની સારવાર પદ્ધતિ છે. તેમાં એક પણમાં ગુજરાતની માસ્ટરી નથી. તબીબી સારવાર મેળવવા માટે મુસાફરી કરતા લોકોના ઇતિહાસમાં સૌપ્રથમ નોંધપાત્ર ઘટના ગ્રીક યાત્રાળુઓ ભૂમધ્ય સમુદ્ર પાર કરીને સારોનિક ગલ્ફ પર એપિડૌરિયા ગયા હતા, જે એસ્ક્લેપિયોસના નિવાસસ્થાન, ઉપચારના દેવ છે.

ગુજરાત પાસે જામનગરમાં ભારતની શ્રેષ્ઠ આયુર્વેદિક હોસ્પિટલોમાંની એક છે જે રોગોના ઉપચાર માટે પંચકર્મ અને નિસર્ગોપચારમાં નિષ્ણાત છે. પણ કેરાલા આયુર્વેદિક ટૂરીઝમમાં આગળ છે, ગુજરાતના દર્દીઓ ત્યાં જાય છે. આજકાલ લોકો એરોમાથેરાપી અને નેચરોથેરાપી જેવા કુદરતી ઉપચારો તરફ પણ વધુ ઝુકાવ ધરાવે છે જે ફક્ત ભારત માટે જ છે.

કયા દર્દીઓ આવે છે

કાર્ડિયોલોજી, ઘૂંટણ બદલવા અથવા આર્થ્રોપ્લાસ્ટી, ન્યુરો-સર્જરી, વંધ્યત્વ સારવાર, ઓર્થોપેડિક્સ, આંખની સર્જરી, દાંતની સારવાર અને કોસ્મેટિક સર્જરીમાં વિશેષતા ધરાવતી હોસ્પિટલો છે જે  મેડિકલ હબ મોટાભાગે અમદાવાદ, વડોદરા અને સુરતમાં કેન્દ્રિત થઈ શકે છે.

અમદાવાદ એશિયાની સૌથી મોટી સિવિલ હોસ્પિટલ ધરાવવાનું ગૌરવ પણ ધરાવે છે. સારી ડેન્ટલ હોસ્પિટલ અને કોલેજ પણ છે.

મેડિકલ ટુરિઝમના ક્ષેત્રમાં પણ ડેન્ટલ ટુરિઝમ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. વિદેશમાં દાંતની સારવાર અન્ય તબીબી સારવાર કરતાં વધુ ખર્ચાળ છે. ડેન્ટલ ઈન્સ્યોરન્સ કવરેજ પણ ઘણી જગ્યાએ ઉપલબ્ધ નથી.  ખૂબ ખર્ચાળ બાબત બની જાય છે. એટલા માટે લોકો તેમની સારવાર કરાવવા માટે આપણા દેશમાં આવવાનું પસંદ કરે છે.

2006ની નીતિ નિષ્ફળ

ગુજરાતની પોતાની 2006માં નીતિ બનાવવામાં આવી ત્યારે અમલીકરણ માટે ગુજરાત મેડિકલ ટુરિઝમ કાઉન્સિલની રચના કરવાની હતી. ગુજરાતમાં મેડિસિટી વિકસાવી 2000 બેડની હોસ્પિટલ અને મેડિસિન સ્કૂલ બનવાની હતી. ન બની.

દવા વિશે વધુ વિગતો જાહેર કરવામાં આવી ન હતી. ગુજરાતમાં તબીબી સુવિધાઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની મળે એવી મદદ કરી નથી.

આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરી આયોજનને અનુકૂળ અને ખર્ચ-અસરકારક બનાવવાનું હતું. કોઈ આયોજન નથી. સરકાર વીમા કંપનીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણના પેકેજો વિકસાવવામાં મદદ કરવાની હતી તે માટે કંઈ ન થયું. જાહેર ભાગીદારી સાથે વિશ્વ કક્ષાની તબીબી સુવિધા આપવાની હતી. મેડિકલ ટુરિઝમ ક્ષેત્રે હોસ્પિટલની માન્યતા અને સાહસિકો માટે પણ ધોરણો નક્કી કરવાના હતા.

તબીબી સુવિધાઓ જેવી કે, અત્યાધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કોર્પોરેટ સેટઅપ, મેડિક્લેમ અને કેશલેસ સુવિધાઓ, સારી રીતે પ્રશિક્ષિત અને શિક્ષિત સ્ટાફ, નવીનતમ અને સૌથી આધુનિક તકનીકી લિંક-અપ્સ અને લિંક-અપ્સ સાથે સંચારની સરળ અને ઝડપી રીત સહિત અનેક પરિબળોનું સંયોજન કરવાનું હતું.

આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે મલ્ટી-સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલો તૈયાર કરવાની હતી.

ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાય વર્ષોથી મેડિકલ ટુરિઝમની વાતો થઈ રહી છે. ગુજરાતમાં બનવાના બદલે અમદાવાદ કંઈખ અંશે મેડિકલ ટૂરિઝમ થઈ રહ્યું છે. તે પણ સરકારની મદદ વગર થઈ રહ્યું છે.

મેડિકલ ટૂરીઝમ ન બની હવે ટેમ્પલ ટૂરિઝમ

ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી 2022માં ભાજપે સંકલ્પ પત્ર – ચૂંટણી ઢંઢેરામાં મેડિકલ ટૂરિઝમ માટે ગરવી ગુજરાત ટૂરિઝમ યુનિવર્સિટી બનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.  100 કરોડના બજેટ સાથે ગુજરાત ટૂરિઝમ માટે ગ્લોબલ માર્કેટિંગ કેમ્પેઇન કરવાનું હતું.

તે તો ન થયું પણ મંદિરોનું ટૂરિઝમ કોરીડોર વિકસાવવા રૂ.1 હજાર કરોડ નાણાં આપી દેવાયા છે.

કેન્દ્રની નીતિનો કોઈ ફાયદો નહીં

કેન્દ્રની મોદી સરકારે 2022માં નીતિનો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો હતો. જેનો અમલ થયો નથી. જેમાં યુરોપનાં 11 દેશો, આફ્રિકાના 8 દેશ, ગલ્ફનાં 8 દેશ અને લેટિન અમેરિકાનાં 19 દેશો, સાઉથ ઇસ્ટ એશિયા અને ઇસ્ટ વેસ્ટ એશિયાનાં દેશ, અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા, કઝાકિસ્તાન, રશિયા, ઉઝબેકિસ્તાન, તુર્કમેનિસ્તાન, આર્મેનિયા દેશો સામેલ છે.

સુપર-સ્પેશિયાલિટીની માંગ:

કાર્ડિયોલોજી, ન્યુરો-સર્જરી, વંધ્યત્વ સારવાર, ઓર્થોપેડિક્સ, આંખની સર્જરી, દાંતની સારવાર અને કોસ્મેટિક સર્જરી છે.

તબીબી સુવિધાઓમાં કાર્ડિયાક સર્જરી, બાળરોગની સર્જરી, મગજ અને કરોડરજ્જુની સર્જરી, જઠરાંત્રિય શસ્ત્રક્રિયા, કેન્સરગ્રસ્ત ગાંઠો કાપવા માટેની સર્જરી અને ઘૂંટણ અને હિપ રિપ્લેસમેન્ટ જેવી વૈકલ્પિક શસ્ત્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે.

ઓછો ખર્ચ

ભારતમાં બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટ, બાયપાસ સર્જરી, ઘૂંટણની સર્જરી અને લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ જેવી સર્જરીનો ખર્ચ પશ્ચિમી દેશો કરતાં ઘણો ઓછો છે. 156 દેશોના નાગરિકોને ઈ-મેડિકલ વિઝા આપવામાં આવે છે.

ભારતમાં વંધ્યત્વની સારવારનો ખર્ચ વિકસિત દેશોની સરખામણીએ એક ચતુર્થાંશ જેટલો છે. ઇન-વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન (IVF) અને આસિસ્ટેડ રિપ્રોડક્ટિવ ટેક્નોલોજી (ART) સેવાઓ જેવી આધુનિક પ્રજનન તકનીકોએ વંધ્યત્વની સારવાર માટે ભારતને પ્રથમ પસંદગી બનાવી છે.

પ્રચાર માટે 25 લાખ રૂપિયા રાજ્ય સરકારો/ચેમ્બર્સ ઓફ કોમર્સ/નેશનલ વેલનેસ અને મેડિકલ એસોસિએશનને આપવામાં આવે છે.

વિદેશ કરતાં સારવાર ખૂબ સસ્તી

જૂલાઈ 2013માં અમદાવાદ ઉપર થયેલા અભ્યાસમાં ગુજરાત પ્રદેશમાં મેડિકલ ટુરિઝમ સુવિધાનો લાભ લેનારા NRI દર્દીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો. ગુજરાતમાં મોટાભાગના દર્દીઓ યુએસએ અને યુકેથી આવે છે. ઉપલબ્ધ ડેટા મુજબ ગુજરાતમાં દર વર્ષે 1200થી વધુ દર્દીઓ આવે છે.  તેમાં લગભગ 2% નો વધારો થાય છે. અન્ય દેશોની સરખામણીએ અમદાવાદમાં સરેરાશ ખર્ચ 60% ઓછો છે. કુશળ અને અકુશળ અને ઓછી માળખાકીય સુવિધા ખર્ચ. આ ખર્ચ લાભના પરિણામે સમાન આરોગ્ય સંભાળ સારવાર માટે યુએસ અને વિકાસશીલ દેશોના ખર્ચ કરતાં 90% સુધીનો તફાવત હોય છે. કારણ કે અહીં કર્મચારીઓને સૌથી ઓછો પગાર આપવો પડે છે. માળખાકિય ખર્ચ ઓછો છે.

અમેરિકામાં ખર્ચ

મુંબઈ અને દિલ્હીની સરખામણીમાં શસ્ત્રક્રિયા પછી શ્રેષ્ઠ તબીબી સારવાર અને સસ્તું રહેઠાણ છે.  ભોજન અને મુસાફરીનો ખર્ચ પણ વાજબી છે. છતાં પાછળ છે.

અમેરિકાના લોકો 2019માં પોતાની આવકના 19.3% ખર્ચ આરોય પાછળ કરે છે. આરોગ્ય વીમા કવરેજ વિનાની વ્યક્તિઓની સંખ્યા 2007માં 45.7 મિલિયનથી વધીને 2008માં 46.3 મિલિયન થઈ હતી. 120 મિલિયન લોકો પાસે દાંત વીમો નથી.

અમદાવાદમાં કેટલાક નામાંકિત ડોકટરો છે. ગુજરાત તાજેતરમાં ભારતનું સૌથી ઊભરતું આરોગ્યસંભાળ સ્થળ બન્યું છે. આ ડોકટરો પાસે જટિલ શસ્ત્રક્રિયાઓ કરવાની કુશળતા છે.  મુસાફરીનું અંતર, આવાસની ઓછી કિંમત છે.

ગુજરાતની હોસ્પિટલોમાં શ્રેષ્ઠ સુવિધાઓ હોવાથી ગુજરાતના પડોશી શહેરો અને રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્યપ્રદેશ જેવા પડોશી રાજ્યોના દર્દીઓ માટે તે ખૂબ જ પ્રખ્યાત સ્થળ છે.

કેટલાક નોંધપાત્ર નામોમાં એપોલો હોસ્પિટલ્સ, ઝાયડસ હોસ્પિટલ, એચસીજી હોસ્પિટલ કે જે કેન્સર કેર માટે પ્રખ્યાત છે, એપેક્સ હાર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, એપિક હોસ્પિટલ્સ અને અન્ય ઘણી સેમી-સ્પેશિયાલિટી અને સિંગલ-સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલોનો સમાવેશ થાય છે. સારી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ધરાવતી ઘણી ઓછી કિંમતની પોસાય તેવી હોસ્પિટલો આવી છે.

આફ્રિકન ખંડના તબીબી પ્રવાસીઓ ગુજરાત અને ખાસ કરીને અમદાવાદને પસંદ કરી રહ્યા છે. આ દર્દીઓ સામાન્ય રીતે કેન્યા, તાંઝાનિયા, મોઝામ્બિક, દક્ષિણ આફ્રિકા, યુગાન્ડા અને ઇથોપિયાના છે. મધ્ય પૂર્વ અને અન્ય CIS દેશોના દર્દીઓ પણ તેમની તબીબી જરૂરિયાતો માટે ગુજરાત તરફ વળ્યા છે. ઘણા દર્દીઓ હવે વ્યાપક કેન્સર કેર માટે ગુજરાતની પસંદગી કરી રહ્યા છે. કીમોથેરાપી, રેડિયેશન થેરાપી અને સર્જરી સહિત વિવિધ પ્રકારની સારવાર માટે અદ્યતન સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે.

ગુજરાતને ભારતની ફાર્મસી કેપિટલ તરીકે ગણવામાં આવે છે. તેથી, દવાઓ સરળતાથી પૂરી થાય છે. જે કંપનીઓનું મુખ્ય મથક ગુજરાતમાં છે તેમાં ભારતની સૌથી મોટી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની સન ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, ઝાયડસ કેડિલા હેલ્થકેર લિમિટેડ, ઇન્ટાસ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેડિલા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, એમનીલ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, એલેમ્બિક ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

વિશ્વ અને ભારત

મેડિકલ ટુરિઝમના મામલે ભારત વિશ્વમાં 10 સ્થાને છે. પછાત  દેશોના દર્દીઓ પણ ભારતમાં સસ્તી અને ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર માટે આવે છે. ભારતમાં સારવારનો ખર્ચ પશ્ચિમી દેશોની તુલનામાં લગભગ 30 ટકા ઓછો છે. ભારત સરકારના ડેટા અનુસાર, થાઈલેન્ડ, મેક્સિકો, યુએસએ, સિંગાપોર, ભારત, બ્રાઝિલ, તુર્કી અને તાઈવાન તબીબી સારવાર માટે દર્દીઓની સંખ્યાના સંદર્ભમાં પ્રથમ પસંદગી છે. ભારતમાં હાર્ટ સર્જરીનો ખર્ચ લગભગ 4 લાખ રૂપિયા છે. જ્યારે થાઈલેન્ડમાં તે 15 લાખ રૂપિયાની આસપાસ છે. અમેરિકામાં તે 80 લાખ રૂપિયાની આસપાસ છે. 2017 અને 2020ની વચ્ચે, બાંગ્લાદેશમાંથી સૌથી વધુ દર્દીઓ સારવાર માટે ભારત આવ્યા હતા. તાજેતરના સરકારી ડેટા અનુસાર, ઈરાક, અફઘાનિસ્તાન અને માલદીવ બીજા સ્થાને છે. ઓમાન, કેન્યા, મ્યાનમાર અને શ્રીલંકાથી આવતા દર્દીઓની સંખ્યા પણ ઘણી વધારે છે.

વિશ્વની 10 સૌથી મોટી મેડિકલ ટુરિઝમ કંપની

આદિત્ય બિરલા હેલ્થ સર્વિસ લિમિટેડ

એપોલો હોસ્પિટલ્સ એન્ટરપ્રાઇઝ લિમિટેડ

એશિયન હાર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર પ્રા. લિ.

બાર્બાડોસ ફર્ટિલિટી સેન્ટર

બીબી હેલ્થકેર સોલ્યુશન્સ લિ.

ફોર્ટિસ હેલ્થકેર લિમિટેડ.

હેલ્થબેઝ.

કેપીજે હેલ્થકેર બર્હાદ હોસ્પિટલો છે. જેમાં ગુજરાતની એક પણ નથી.

મેડિકલ ટુરિઝમમાં કયો દેશ નંબર 1 છે?

વર્ષ 2020-2021માં 46 દેશોમાં પ્રથમ ક્રમે કેનેડા હતો, ગ્લોબલ ટૂરિઝમ રેન્કિંગ જેનો ઇન્ડેક્સ સ્કોર 76, 47 હતો.

જેમાંથી માત્ર 14 મિલિયન યુએસ નાગરિકો હોય છે. કેનેડા તેની આધુનિક ટેક્નોલોજી અને ગુણવત્તાને કારણે મેડિકલ અને હેલ્થકેર સુવિધાઓના સંદર્ભમાં ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી છે અને અમેરિકા જેવો વિશાળ દેશ કેનેડાને અડીને આવેલો હોવાથી તેના કારણે મેડિકલ ટુરિઝમને પણ વેગ મળે છે.

દેશો મોખરે

કેનેડા, સિંગાપુર, જાપાન, સ્પેન, યુકે, દુબઈ, કોસ્ટા રિકા, ઈઝરાયેલ, અબુ ધાબી, ભારત આગળ છે.

ભારતના 10 પ્રખ્યાત મેડિકલ ટુરિઝમ સ્પોટ

ચેન્નાઈ, મુંબઈ, નવી દિલ્હી, ગોવા, બેંગલુરુ, અમદાવાદ, કોઈમ્બતુર, વેલ્લોર, એલેપ્પી, હૈદરાબાદ

સરકારી હોસ્પિટલ

ગુજરાતમાં યુ.એન. મહેતા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કાર્ડિયોલોજી એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર, ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કિડની ડીસિઝ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર, ગુજરાત કેન્સર રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અને એમ એન્ડ જે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઓપ્થેલ્મોલોજી જેવી પ્રસિદ્ધ હોસ્પિટલોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે, જેના થકી રાજ્યના તેમજ દેશના અન્ય રાજ્યના નાગરિકોને વૈશ્વિક કક્ષાની આરોગ્ય સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ થઈ રહી છે. હવે, ગુજરાતના રાજકોટમાં AIIMS જેવી અદ્યતન હોસ્પિટલનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે, જ્યાં નાગરિકોને 750 બેડ સાથે અત્યાધુનિક આરોગ્ય સુવિધાઓનો લાભ મળશે.

રાજ્યમાં એમબીબીએસની બેઠકોમાં 2770 અને પીજીની બેઠકોમાં 590 બેઠકોનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. છેલ્લા 8 વર્ષોમાં રાજ્યમાં 12 નવી મેડિકલ કોલેજોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

આ ઉપરાંત, રાજયમાં તબીબી શિક્ષણ હસ્તક 6 સરકારી મેડીકલ કોલેજો, 6 શૈક્ષણિક હોસ્પિટલો, 2 સરકારી ડેન્ટલ કોલેજો અને સલંગ્ન હોસ્પિટલો, 1 એમ એન્ડ જે ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ ઓપ્થોલ્મોલોજી, 1 ગવર્મેન્ટ સ્પાઇન ઇન્સ્ટીટયુટ, 5 સરકારી ફીઝીયોથેરાપી કોલેજો, 8 જીએમઇઆરએસ મેડીકલ કોલેજો, 8 જીએમઇઆરએસ હોસ્પિટલો, 3 ગ્રાન્ટ ઇન એઇડ -સુપરસ્પેશ્યાલીટી હોસ્પિટલો (ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ કીડની ડીસીઝ એન્ડ રીસર્ચ સેન્ટર, યુ.એન.મહેતા ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ કાર્ડીયોલોજી અને ગુજરાત કેન્સર અને રીસર્ચ ઇન્સ્ટીટયુટ) તેમજ 8 સરકારી નર્સીંગ કોલેજો કાર્યરત છે.

આમ, રાજ્યમાં કુલ 48 સરકારી સંસ્થાઓ છે. હોસ્પિટલમાં પ્રસૂતિની ટકાવારી આજે 99.5 ટકા પર પહોંચી છે, જેના કારણે માતા-બાળ મૃત્યુ દરમાં ધરખમ ઘટાડો થવા પામ્યો છે. 270 નિઃશુલ્ક ડાયાલિસિસ સેન્ટર છે.

ગુજરાતના દર્દીઓ કેટલાં

2018માં ગુજરાતમાં

72,169 દર્દી કૉમન કૅન્સરના

10,107 હૃદય રોગ

10,601 ચિકનગુનિયા

7,579 ડેન્ગ્યુ

7,29,132 ડાયરિયા

56,390 ટાઇફૉઇડ

22,10,656 શ્વાસોચ્છવાસ

7,325 હિપેટાઇટિસના

5,159  ન્યૂમોનિયા

1,15,802  ટી.બી.

21,327  મલેરિયા

આમ ગુજરાતના 25 લાખ દર્દીઓ છે.

ગુજરાત સરકાર પોતે મેડિકલ સુવિધા આપવામાં નિષ્ફળ છે.

સરકાર

ગુજરાતના 13 જિલ્લામાં સરકારી બ્લડ બેન્કો નથી. અમરેલી, આણંદ, બોટાદ, અરવલ્લી, છોટા ઉદેપુર, દાહોદ, ડાંગ, ગીર, ખેડા, મહીસાગર, નર્મદા, નવસારી, તાપી જિલ્લા છે. ખાનગી બ્લડ બેંક છે. કોલવડામાં 500 કરોડના બજેટથી બનેલા મોડલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ આયુર્વેદિક સાયન્સ હેલ્થ કેર સેન્ટરમાં 400 બેડ છે.

સરકારનું ઓછું આરોગ્ય બજેટ, ઓછી અને ખાલી મેડિકલ પોસ્ટ્સ, પીજી સીટો ભરેલી નથી, અત્યંત મોંઘું તબીબી શિક્ષણ, બિનઆરોગ્યપ્રદ સ્પર્ધા, ડોકટરો સામેની હિંસાથી ભયભીત કામનું વાતાવરણ, અપૂરતા કાયદો અને કાનૂની રક્ષણ.

ભારત દર વર્ષે  67000 MBBS સ્નાતકો પેદા કરે છે. 20 હજાર ભારતીય તબીબી વિદ્યાર્થીઓ રશિયા, ચીન, ફિલિપાઇન્સ અને અન્ય દેશોમાંથી વિદેશમાં તેમનું તબીબી શિક્ષણ પૂર્ણ કરીને ભારત પાછા ફરે છે. તેમ છતાં, માત્ર 15% વિદેશી મેડિકલ ગ્રેજ્યુએટ પરીક્ષા પાસ કરે છે, MBBS ડોકટરોની લાયકાત ધરાવતા અને લાઇસન્સ ધરાવતા વાર્ષિક 70 હજાર તબિબો છે.

બ્રુકિંગ્સ ઇન્ડિયાના વિશ્લેષણ અનુસાર ગુજરાતમાં મોટા ભાગના લોકો ખાનગી સ્વાસ્થ્ય સેવા લે છે, સરકારી નહીં. વિશ્લેષણ પ્રમાણે આઉટ-પેશન્ટ કેસમાં કુલ દર્દીઓના 84.9% દર્દીઓ ખાનગી સ્વાસ્થ્ય સેવાનો લાભ લે છે. જ્યારે ઇન-પેશન્ટ કેસમાં કુલ દર્દીઓના 73.8% દર્દીઓ ખાનગી સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ લે છે.

વર્લ્ડ હેલ્થ ઑર્ગેનાઇઝેનશનના દિશાનિર્દેશ પ્રમાણે દર હજારની વસતિએ 1 ડૉક્ટર હોય એ સ્વાસ્થ્ય સેવા ક્ષેત્રે ઇચ્છનીય છે ,ડાઉન ટુ અર્થ મેગેઝિનના આંકડા પ્રમાણે ગુજરાતમાં 11,475 લોકો સામે 1 સરકારી એલોપેથિક ડૉક્ટર છે. ગુજરાત આ યાદીમાં 28મા ક્રમે છે. નોંધનીય છે કે આ બાબતે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ દર 11,097 લોકોની સામે 1 સરકારી એલોપેથિક ડૉક્ટરનો છે. દેશના કુલ ડૉક્ટરોની સંખ્યામાંથી માત્ર 5.77% ડૉક્ટરો જ ગુજરાતમાં છે. આ અહેવાલ મુજબ દેશમાં કુલ 11 લાખ નોંધાયેલા ડૉક્ટરો પ્રેક્ટિસ કરી રહ્યા છે. જે પૈકી ગુજરાતમાં માત્ર 66,994 ડૉક્ટરો જ છે. 20 રાજ્યોની યાદીમાં ગુજરાત પ્રતિ વ્યક્તિ 1239 રૂ.ના ખર્ચ સાથે 7મા ક્રમે છે. ગુજરાતમાં માત્ર ડૉક્ટરોની જ અછત છે એવું નથી, પરંતુ રાજ્યમાં હેલ્થ વર્કર અને હેલ્થ આસિસ્ટન્ટની સંખ્યા પણ ઘણી ઓછી છે.

ગુજરા ત સરકાર પોતે નિષ્ફળ હોય તેમ મેડિકલ એસોસિએશને ગામાં તબિબોને લઈ જવાનું કામ શરૂ કરવું પડ્યું છે.  કોરોનામાં દેશનાં 23% મોત ગુજરાતમાં થયા હતા. ગુજરાતનાં 75% અમદાવાદ, સૌરાષ્ટ્ર ને સુરતમાં  બીજા તબક્કાની શરૂઆતમાં થયા હતા.

ઈન્ડિયન મેડિકલ એસોસિએશનની ગુજરાત બ્રાન્ચ દ્વારા રાજ્યના 90થી વધુ ગામોના નાગરિકોની આરોગ્ય સુખાકારી માટેના “આઓ ગાઁવ ચલે” પ્રોજેક્ટ ગાંધીનગર જિલ્લાના સરઢવથી સરઢવ ગામ ખાતે રેવાબાઇ હોસ્પિટલથી રિ-લોન્ચ કરાયો હતો. ગામડામાં ર્ડાકટર જતાં નથી, તેવી ફરિયાદના કારણે એસોશિએશન દ્વારા ’ ચલો ગાવ ચલે ’ કાર્યક્રમ અમલી બનાવવામાં આવ્યો છે.

મેડિકલ ટુરિઝમમાં ગુજરાત દેશનું હબ બની રહ્યું છે. આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં ગુજરાત દેશનું મોડલ સ્ટેટ ગણાય છે. એવું વારંવાર કહેવામાં આવે છે. તે સાવ સાચું થી.

ગુજરાતમાં આજે પ્રતિ વર્ષ 6350 ડોક્ટર્સ તૈયાર થઈ રહ્યા છે. નજીકના ભવિષ્યમાં નવી મેડિકલ કોલેજોનું નિર્માણ થતા આ આંકડો પ્રતિવર્ષ 7 હજાર પર પહોંચશે.

આઇ.એમ.એના પૂર્વ પ્રમુખ ર્ડા. કેતન દેસાઇએ જણાવ્યું હતું કે, ર્ડાકટરો ગામડે જતાં નથી અને 90 ટકા જેટલી મેડિકલ કોલેજો શહેરોમાં હતી. 300 મેડિકલ કોલેજો ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં છે.

ઇન્ડિયન મેડિકલ એસોશિએશનના મંત્રી ર્ડા. અનિલ નાયકે જણાવ્યું હતું કે, એસોશિએશનમાં સમગ્ર દેશના 4 લાખ 50 હજાર ર્ડાકટરો સભ્ય છે.

વર્ષ 2003થી 2022 સુધી વિદેશી પ્રવાસીઓની સંખ્યા લાખમાં છે.

વર્ષ            વિદેશી પ્રવાસી

2003-04      – 0.65

2004-05      – 0.60

2005-06      –       1.74

2006-07      –       2.07

2007-08      –       2.29

2008-09      –       2.95

2009-10       –       3.10

2010-11        –       3.95

2011-12        –       4.60

2012-13       –       5.17

2013-14       –       5.66

2014-15       –       6.33

2015-16       –       7.33

2016-17       –       9.24

2017-18       –       10.61

2018-19       –       12.35

2019-20       –       13.19

2020-21       –       0.05

2021-22       –       2.17

કુલ     16.35 લાખ

કેરલમાં ગુજરાત પહેલા મેડિકલ પાર્ક બની જશે,
https://allgujaratnews.in/gj/government-to-set-up-medical-devices-park-in-kerala/

રાજ્યમાં નવી મેડિકલ યુનિવર્સિટીની રચના કરવાની આખરે સરકારની તૈયારી
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%b0%e0%aa%be%e0%aa%9c%e0%ab%8d%e0%aa%af%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%82-%e0%aa%a8%e0%aa%b5%e0%ab%80-%e0%aa%ae%e0%ab%87%e0%aa%a1%e0%aa%bf%e0%aa%95%e0%aa%b2-%e0%aa%af%e0%ab%81%e0%aa%a8%e0%aa%bf/

6300 બેઠક ગુજરાતમાં 37 મેડિકલ કોલેજ થઈ જશે, વધું મંજૂરી આપી
https://allgujaratnews.in/gj/6300-%e0%aa%ac%e0%ab%87%e0%aa%a0%e0%aa%95-%e0%aa%97%e0%ab%81%e0%aa%9c%e0%aa%b0%e0%aa%be%e0%aa%a4%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%82-37-%e0%aa%ae%e0%ab%87%e0%aa%a1%e0%aa%bf%e0%aa%95%e0%aa%b2-%e0%aa%95%e0%ab%8b/

શંકર ચૌધરીની મેડિકલ કોલેજ ગૌચરની જમીન પર કેમ બની? હાઈકોર્ટ સમક્ષ હાજર થવા આદેશ
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%b6%e0%aa%82%e0%aa%95%e0%aa%b0-%e0%aa%9a%e0%ab%8c%e0%aa%a7%e0%aa%b0%e0%ab%80%e0%aa%a8%e0%ab%80-%e0%aa%ae%e0%ab%87%e0%aa%a1%e0%aa%bf%e0%aa%95%e0%aa%b2-%e0%aa%95%e0%ab%8b%e0%aa%b2%e0%ab%87/

ગુજરાતને 5 સરકારી મેડિકલ કોલેજો ન મળી, ડોનેસન લેતી કોલેજ મળી
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%97%e0%ab%81%e0%aa%9c%e0%aa%b0%e0%aa%be%e0%aa%a4%e0%aa%a8%e0%ab%87-5-%e0%aa%b8%e0%aa%b0%e0%aa%95%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%ab%80-%e0%aa%ae%e0%ab%87%e0%aa%a1%e0%aa%bf%e0%aa%95%e0%aa%b2-%e0%aa%95/

300 બેઠકો સાથે 3 મેડિકલ કોલેજોને મંજૂરી, 975 કરોડનું ખર્ચ કરાશે
https://allgujaratnews.in/gj/approval-of-3-medical-colleges-with-300-seats-will-cost-rs-975-crore/

રાજ્યમાં વધુ નવી મેડિકલ કોલેજોની દરખાસ્ત પણ 40 ટકા પ્રોફેસરો નથી
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%b0%e0%aa%be%e0%aa%9c%e0%ab%8d%e0%aa%af%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%82-%e0%aa%b5%e0%aa%a7%e0%ab%81-%e0%aa%a8%e0%aa%b5%e0%ab%80-%e0%aa%ae%e0%ab%87%e0%aa%a1%e0%aa%bf%e0%aa%95%e0%aa%b2-%e0%aa%95/

મેડિકલ સ્ટોરને લાયસન્સ ભાડે આપી અન્ય નોકરી કરતા 3000 ફાર્માસીસ્ટ્સને ચેતવણી
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%ae%e0%ab%87%e0%aa%a1%e0%aa%bf%e0%aa%95%e0%aa%b2-%e0%aa%b8%e0%ab%8d%e0%aa%9f%e0%ab%8b%e0%aa%b0%e0%aa%a8%e0%ab%87-%e0%aa%b2%e0%aa%be%e0%aa%af%e0%aa%b8%e0%aa%a8%e0%ab%8d%e0%aa%b8-%e0%aa%ad/

બી જે મેડિકલ કોલેજ પાસે મચ્છરોનો ઉપદ્રવ દૂર કરવા જંતુનાશક દવાઓ અને ફોગીંગ મશીન જ નથી!
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%ac%e0%ab%80-%e0%aa%9c%e0%ab%87-%e0%aa%ae%e0%ab%87%e0%aa%a1%e0%aa%bf%e0%aa%95%e0%aa%b2-%e0%aa%95%e0%ab%8b%e0%aa%b2%e0%ab%87%e0%aa%9c-%e0%aa%aa%e0%aa%be%e0%aa%b8%e0%ab%87-%e0%aa%ae%e0%aa%9a/

ગુજરાતમાં 4 વર્ષમાં 1050 અંગોનું દાન, 3409ને નવજીવન, અંગદાન ન મળતાં 30 હજારના મોત
https://allgujaratnews.in/gj/1050-organs-donated-in-4-years-in-gujarat-3409-got-new-life-30-thousand-people-died-due-to-non-donation/

કેન્સરના કારણે 22 વર્ષથી ગુજરાતના બાદરપુરા ગામે તમાકુ છોડ્યું, ખેતી અને વેપાર છોડ્યા
https://allgujaratnews.in/gj/for-22-years-due-to-cancer-badarpura-village-in-gujarat-banned-tobacco-farming-and-trade/

મોદીની બોદી વાણી : મોદીની મોટી વાતો અને ગુજરાતની વાસ્તવિકતા અલગ
https://allgujaratnews.in/gj/modis-hollow-speech-modis-big-talk-and-gujarats-reality-are-different/

ખીરસરા પાસે જીઆઈડીસી બની, મેડિકલ ડિવાઈ માટે પાર્ક બનશે
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%96%e0%ab%80%e0%aa%b0%e0%aa%b8%e0%aa%b0%e0%aa%be-%e0%aa%aa%e0%aa%be%e0%aa%b8%e0%ab%87-%e0%aa%9c%e0%ab%80%e0%aa%86%e0%aa%88%e0%aa%a1%e0%ab%80%e0%aa%b8%e0%ab%80-%e0%aa%ac%e0%aa%a8%e0%ab%80/[:en]DILIP PATEL

Gandhinagar, 26 June 2023
The Gujarat branch of the Indian Medical Association has started a program – Chalo Gaon Mein. In which Chief Minister Bhupendra Patel once again claimed that Gujarat is going to become a leader in medical tourism. There is a claim of the Chief Minister, but the situation is different. Ever since Modi became the Chief Minister till today, Gujarat has not been able to move forward in medical tourism in 22 years. The Medical Travel Policy of Gujarat was formulated in December 2006. A 33 per cent increase in medical tourists was claimed against the country’s 20 per cent growth. That policy has failed miserably. Gujarat is not a medical hub, Gujarat’s own 25 lakh patients want treatment. Compared to Eon, it is estimated that 10,000 people are coming from abroad. On an average, out of 10 lakh foreign tourists, barely 1 per cent come for treatment. Most of these are natives of Gujarat who are foreigners.

medical truism

Statistics of top 5 hospitals in Ahmedabad
1- Zydus Hospital treated 418 foreign patients in 2019-20. It was 193 in 2021-22. In 2022-23, 359 patients were treated. The number of international patients seeking treatment in the OPD is almost double that of indoor patients.

2 – Before covid at Stirling Hospital, there were 300-350 patients per year. There were 250 patients in 2022-23.

3 – Apollo Hospitals received 265 international patients for indoor treatment and 785 patients for OPD in 2019-20. During 2021-22, 192 foreign patients came in Indore and 553 in OPD. This number has increased to 326 indoor patients and 1002 OPD patients in 2022-23.

4 – HCG Hospitals to treat around 500 patients in 2022-23. 200 in 2021-22. Before Corona, 600 patients were coming.

5 – KD Hospital had 90 foreign patients in 2021, 280 in 2022-2023.

It can be inferred from this that international patients would visit 50 hospitals in Gujarat including Ahmedabad, Vadodara, Surat, Jamnagar, Bhavnagar, Rajkot. If an average of 200 patients per year is considered in a hospital, then not more than 10,000 patients will come to Gujarat.

Where come from
Foreign patients usually come from African countries such as Tanzania, Kenya, Uganda, South Sudan, Ethiopia and Madagascar. Patients from USA, UK (mostly NRIs and NRGs), Middle East, Nepal, Bangladesh and SAARC countries also come to Ahmedabad for treatment.

Vadodara
Wellcare Hospital Vadodara provides treatment for all orthopedic related diseases like hip, spine surgery, fracture surgery, arthroscopy, general surgery, neuro surgery, urology, plastic surgery, gastrology, ENT and physiotherapy. The patients who have come here for specialized orthopedic treatment so far are from Gulf countries including UK, USA, Canada, New Zealand, Australia, Kuwait, Iran, Iraq, Bahrain, Dubai, UAE and African countries like Kenya, Uganda, Nigeria, Tanzania . , Zambia.
Hearing the name of Fiji’s former Prime Minister Sitiveni Rambuka, Dr. Bharat Modi came to Wellcare Hospital to undergo surgery on both his knees. He has been playing an active role in Fijian politics as the Leader of the Opposition. Dr. met foreign patients as well as patients from all over India. Bharat Modi has done a total of 40 thousand surgeries till now.

Appearance – Heart Special
The government has approved heart and lung transplants from 2021 at Mahavir Hospital, Athwagate. This is the first hospital in the state to perform both the surgeries simultaneously. This work was to be done in Surat in collaboration with Reliance Foundation of Mumbai. The team, including Dr. Mule, who has done hundreds of heart transplants in Mumbai, had to come to Surat to do the transplant. This simply means that since Gujarat does not have such expert and experienced medical staff, the help of Mumbai’s medical tourism had to be taken.
After successful heart transplant, 10 lungs will be transplanted. Maximum organ donations are happening in Surat, so it is quite possible that medical tourism will increase in Surat in the coming days. Lung and heart related diseases are now more common in Surat. In Surat, angioplasty was performed by passing a stent directly to the heart through a vein near the thumb.

Bhavnagar Panchakarma
An elderly couple from Kenya came to Bhavnagar for Ayurvedic Panchakarma treatment. Mr. Kevin Gunn, 60 years old, M.C. Yonsen was treated at Panchakarma Hospital in Shastri Nagar.

Medical tourism in Gujarat was in its infancy in 2015. It was expected to make up 25–31% of the drug industry’s revenue. This could not happen.

According to a CII report, the cost of medical treatment in India is less than a third of the European and American costs.

The visa process also needs to be streamlined.

The government has been claiming for 22 years that Gujarat has a unique approach to the development of health tourism. Ahmedabad, the main city of Gujarat, is one of the best cities in India for medical tourism. Ahmedabad can compete with all the health tourism around the world. Ahmedabad continues to be the best medical tourism destination in India with world-class healthcare services, no waiting time treatment services and reasonable prices.

It has world class facilities, super specialty hospitals, excellent doctors, affordable prices and other infrastructure.

The Medical Travel Policy of Gujarat, released in December 2006, was formulated. 33 percent growth in medical tourists as against country’s 20 percent growth

But Narendra Modi is failing to do so.

No alternative treatment
Not only modern allopathy but various age-old healing techniques like Yoga, Ayurveda, Homeopathy, Naturopathy, Aromatherapy and Reiki are also popular and practiced in Gujarat. Gujarat is home to Ayurvedic treatment which is an ancient medical science that was developed thousands of years ago in India. Ayurvedic methods include the use of natural herbal medicines, minerals, surgical techniques, oils through massage. There are a total of 178 types of treatment methods in different countries of the world. Gujarat is not dominant in any of them. The first significant event in the history of people traveling in search of medical treatment was the crossing of the Mediterranean Sea by Greek pilgrims to Epidauria on the Saronic Gulf, home of Asklepios, the god of healing.
Jamnagar near Gujarat has one of the best Ayurvedic hospitals in India that specializes in Panchakarma and Naturopathy for the treatment of ailments. But Kerala is at the forefront of Ayurvedic tourism, patients from Gujarat go there. Nowadays people are more inclined towards natural remedies like aromatherapy and naturopathy which are exclusive to India.

Which patients come
International patients mostly for kidney transplant, liver transplant, spine, cancer, cardiac problems, knee and hip replacement, spine surgery and cosmetic and plastic surgery treatment and health check-up, cardiology, knee replacement or arthroplasty, neuro-surgery, infertility treatment Hospitals specializing in orthopedics, eye surgery, dental treatment and cosmetic surgery are medical centers mostly concentrated in Ahmedabad, Vadodara and Surat. ,

Demand for Super-Speciality:
This includes cardiology, neuro-surgery, infertility treatment, orthopedics, eye surgery, dental treatment and cosmetic surgery.
Medical facilities include cardiac surgery, pediatric surgery, brain and spine surgery, gastrointestinal surgery, surgery to remove cancerous tumors and elective surgeries like knee and hip replacement.

Ahmedabad also boasts of having the largest civil hospital in Asia. There is also a good dental hospital and college here.

Dental tourism also plays an important role in the field of medical tourism. Dental treatment abroad is more expensive than other medical treatments. Dental insurance coverage is also not available in many places. becomes a very costly affair. That’s why people prefer to come to our country for their treatment.

There are some reputed doctors in Ahmedabad. Gujarat has recently emerged as one of the most emerging healthcare destination of India. These doctors have expertise in performing complex surgeries. The longer the travel distance, the lower the cost of accommodation. Hospitals in Gujarat have the best facilities which makes it a very popular destination for patients from neighboring cities of Gujarat and neighboring states like Rajasthan, Uttar Pradesh and Madhya Pradesh.

Some notable names include Apollo Hospitals, Zydus Hospital, HCG Hospital which is renowned for cancer care, Apex Heart Institute, Epic Hospitals and many more semi-specialty and single-specialty hospitals. There are many low cost affordable hospitals with good infrastructure.

Many patients are now choosing Gujarat for comprehensive cancer care. State-of-the-art facilities are available for a variety of treatments including chemotherapy, radiation therapy and surgery.

2006 policy failed
In 2006, when Gujarat formulated its own policy, the Gujarat Medical Tourism Council was to be constituted for implementation. The Medicity in Gujarat was to be developed into a 2000 bedded hospital and school of medicine. It did not happen
No further details about the drug were released. It didn’t help that the medical facilities in Gujarat are of international standards.
International travel planning was to be made convenient and cost-effective. There is no plan. The government was supposed to help insurance companies develop international standard packages but nothing happened. World class medical facilities were to be made available through public participation. Standards were also to be laid down for accreditation of hospitals and entrepreneurs in the field of medical tourism.
A combination of factors such as state-of-the-art infrastructure, corporate setup, mediclaim and cashless facilities, well trained and educated staff, latest and most modern technological link-ups and easy and fast way of communication with the link-ups. Had to add Multi-specialty hospitals with modern infrastructure were to be set up.
Medical tourism is being discussed in Gujarat for the last several years. Instead of being in Gujarat, Ahmedabad is becoming medical tourism to some extent. That too is being done without the help of the government.

Medical tourism now temple tourism
In Gujarat Assembly Elections 2022, BJP in its Sankalp Patra – Election Manifesto announced to make Garvi Gujarat Tourism University for Medical Tourism. A global marketing campaign was to be launched for Gujarat tourism with a budget of 100 crores.
This did not happen, but Rs 1,000 crore has been given to develop the tourism corridor of the temples.

The Modi government had prepared a draft of this policy in 2022. which has not been implemented. This includes 11 countries in Europe, 8 countries in Africa, 8 countries in the Gulf and 19 countries in Latin America, countries in Southeast Asia and East West Asia, America, Australia, Kazakhstan, Russia, Uzbekistan, Turkmenistan, Armenia.

Less cost
The cost of surgeries like bone marrow transplant, bypass surgery, knee surgery and liver transplant in India is very less as compared to western countries. E-Medical Visa is provided to citizens of 156 countries.
The cost of infertility treatment in India is about one-fourth that of developed countries. Modern reproductive technologies such as In-Vitro Fertilization (IVF) and Assisted Reproductive Technology (ART) services have made India the first choice for infertility treatment.
Rs 25 lakh is given to State Governments/Chambers of Commerce/National Wellness and Medical Association for publicity.
Treatment is much cheaper than abroad
A July 2013 study on Ahmedabad found an increase in the number of NRI patients availing medical tourism facilities in the Gujarat region. Most of the patients in Gujarat come from America and UK. According to available data, Gujarat receives more than 1200 patients every year. There is an increase of about 2% in this. Average cost of living in Ahmedabad is 60% lower than in other countries. skilled and unskilled and low infrastructure cost. This cost advantage results in a difference of up to 90% between the cost in the US and developing countries for the same health care treatment. Because here the employees have to pay the lowest salary. The infrastructure cost is low.

Spending in America
Better medical treatment and cheaper accommodation after surgery as compared to Mumbai and Delhi. Food and travel expenses are also reasonable. Still behind.
Americans spent 19.3% of their income on education in 2019. The number of individuals without health insurance coverage increased from 45.7 million in 2007 to 46.3 million in 2008. 120 million people do not have dental insurance.

Medical tourists from the African continent are choosing Gujarat and especially Ahmedabad. These patients are usually from Kenya, Tanzania, Mozambique, South Africa, Uganda and Ethiopia. Patients from the Middle East and other CIS countries are also turning to Gujarat for their medical needs.

Gujarat is considered as the pharmacy capital of India. Therefore, the drugs get distributed easily. Companies headquartered in Gujarat include Sun Pharmaceutical Industries, India’s largest pharmaceutical company, Zydus Cadila Healthcare Limited, Intas Pharmaceuticals, Cadila Pharmaceuticals, Amnil Pharmaceuticals, Alembic Pharmaceuticals, etc.

Government hospital
Gujarat has built renowned hospitals such as the United Nations Mehta Institute of Cardiology and Research Centre, Institute of Kidney Diseases and Research Centre, Gujarat Cancer Research Institute and M&J Institute of Ophthalmology, through which the state and other states in the country Citizens are getting world class healthcare. facilities. Now a state-of-the-art hospital like AIIMS is being built in Rajkot, Gujarat, where citizens will get the benefit of state-of-the-art health facilities with 750 beds.

2770 MBBS seats and 590 PG seats have been increased in the state. In the last 8 years, 12 new medical colleges have been sanctioned in the state.

In addition, medical education in the state includes 6 Government Medical Colleges, 6 Teaching Hospitals, 2 Government Dental Colleges and affiliated hospitals, 1 M&J Institute of Ophthalmology, 1 Government Spine Institute, 5 Government Physiotherapy Colleges, 8 GMERS Medical Colleges, 8 GMERS Hospitals included. , 3 Grant-in-aid – Superspeciality Hospitals (Kidney Disease Institute and Research Centre, UN Mehta Institute of Cardiology and Gujarat Cancer and Research Institute) and 8 Government Nursing Colleges are functioning.

Thus there are total 48 government institutions in the state. Today, the percentage of hospital deliveries has reached 99.5 percent, which has resulted in a drastic reduction in the maternal-infant mortality rate. There are 270 free dialysis centers.

How many patients in Gujarat
in Gujarat in 2018
72,169 patients of common cancer
10,107 Heart disease
10,601 Chikungunya
7,579 Dengue
7,29,132 diarrhea
56,390 typhoid
22,10,656 respiration
7,325 of hepatitis
5,159 pneumonia
1,15,802 TB
21,327 Malaria
In this way, there are 25 lakh patients in Gujarat.

The Gujarat government itself has failed to provide medical facilities.

GOVERNMENT
There are no government blood banks in 13 districts of Gujarat. The districts are Amreli, Anand, Botad, Aravali, Chhota Udepur, Dahod, Dang, Gir, Kheda, Mahisagar, Narmada, Navsari, Tapi. There is a private blood bank. The Model Institute of Ayurvedic Science Health Care Center in Kolvada built with a budget of Rs 500 crore has 400 beds.

Government’s low health budget, less and vacant medical posts, unfilled PG seats, exorbitantly expensive medical education, unhealthy competition, fearful work environment, violence against doctors, inadequate laws and legal protection.

India produces 67000 MBBS graduates every year. 20 thousand Indian medical students return to India after completing their medical education abroad from Russia, China, Philippines and other countries. Although only 15% of foreign medical graduates pass the exam, 70,000 doctors qualify as MBBS doctors annually and licenses are obtained.
According to a Brookings India analysis, most people in Gujarat seek private health care, not government. As per the analysis, 84.9% of the total patients in outpatient cases avail private health services. While in inpatient cases, 73.8% of the total patients seek private health services.

According to World Health Organisation’s guidelines, 1 doctor per thousand population is desirable in the healthcare sector, Gujarat has 1 government allopathic doctor per 11,475 people, according to Down To Earth magazine data. Gujarat is at 28th position in this list. Significantly, the national average rate in this regard is 1 government allopathic doctor per 11,097 people. Gujarat has only 5.77% of the total number of doctors in the country. According to this report, a total of 11 lakh registered doctors are practicing in the country. Out of which only Gujarat has 66,994 doctors. Gujarat ranks 7th in the list of 20 states with per capita expenditure of Rs 1239. Not only is there a shortage of doctors in Gujarat, but the number of health workers and health assistants in the state is also very less.

Since the Gujarat government itself failed, the Medical Association had to start the work of taking the doctors to the villages. 23% of the country’s deaths from Corona occurred in Gujarat. At the start of the second phase, 75% of Gujarat took place in Ahmedabad, Saurashtra and Surat.

The Gujarat branch of the Indian Medical Association restarted the “Aao Gaon Chale” project on 25 June 2023 for the health and well-being of citizens of more than 90 villages in the state from Revabai Hospital in Saradhavathi Saradhav village of Gandhinagar district. Due to the complaint of doctors not going to the villages, the association has implemented the ‘Chalo Gaon Chale’ programme.
Former President of IMA R.D. Ketan Desai said that doctors do not go to villages and 90 percent of medical colleges are in cities. 300 medical colleges are in rural areas.

Minister of the Indian Medical Association, R.D.A. Anil Nayak said that there are 4 lakh 50 thousand doctors in the association from all over the country.

Then the government said that Gujarat is becoming the hub of the country in medical tourism. In the field of health, Gujarat is considered as the model state of the country. This is often said. that is very true.

Today, 6350 doctors are being prepared every year in Gujarat. With the construction of new medical colleges in the near future, this figure will reach 7 thousand per year.

From the year 2003 to 2022, the number of foreign tourists is in lakhs.
foreign tourist of the year
2003-04 – 0.65
2004-05 – 0.60
2005–06 – 1.74
2006-07 – 2.07
2007-08 – 2.29
2008-09 – 2.95
2009-10 – 3.10
2010-11 – 3.95
2011-12 – 4.60
2012–13 – 5.17
2013–14 – 5.66
2014–15 – 6.33
2015-16 – 7.33
2016-17 – 9.24
2017-18 – 10.61
2018-19 – 12.35
2019-20 – 13.19
2020-21 – 0.05
2021-22 – 2.17
Total 16.35 Lakh

World and india
India ranks 10th in the world in terms of medical tourism. Patients from backward countries also come to India for cheap and quality treatment. The cost of treatment in India is about 30 percent less than in western countries. According to Indian government data, Thailand, Mexico, the US, Singapore, India, Brazil, Turkey and Taiwan are the first-choice countries in terms of the number of patients seeking medical treatment. The cost of heart surgery in India is around Rs 4 lakh. Whereas in Thailand it is about 15 lakh rupees. In America it is about 80 lakh rupees. Between 2017 and 2020, maximum number of patients from Bangladesh came to India for treatment. According to the latest government data, Iraq, Afghanistan and Maldives are in second place. The number of patients coming from Oman, Kenya, Myanmar and Sri Lanka is also very high.

10 largest medical tourism companies in the world
Aditya Birla Health Services Limited
Apollo Hospitals Enterprises Limited
Asian Heart Institute & Research Center Pvt. Ltd
Barbados Fertility Center
BB Healthcare Solutions Limited
Fortis Healthcare Limited.
HealthBase.
KPJ Healthcare Berhad Hospital. In which there is not even one from Gujarat.

Which country is number 1 in medical tourism?

Canada ranks first out of 46 countries in the 2020-2021 Global Tourism Rankings with an index score of 76.47.

Only 14 million of whom are US citizens. Canada has gained fame in terms of medical and health facilities because of its modern technology and quality and having a huge country like America next to Canada also gives a boost to medical tourism.

Country at the forefront
Canada, Singapore, Japan, Spain, UK, Dubai, Costa Rica, Israel, Abu Dhabi, India are ahead.

10 Famous Medical Tourism Destinations in India
Chennai, Mumbai, New Delhi, Goa, Bangalore, Ahmedabad, Coimbatore, Vellore, Alleppey, Hyderabad. (The original report in Gujarati language has been translated from Google. See allgujaratnews.in/gj.)[:hn]दिलीप पटेल

गांधीनगर, 26 जून 2023

इंडियन मेडिकल एसोसिएशन की गुजरात शाखा ने – चलो गांव में -कार्यक्रम शरू किया है। जिस में मुख्यमंत्री भूपेन्द्र पटेल ने एक बार फिर दावा किया कि गुजरात चिकित्सा पर्यटन में अग्रणी बनने जा रहा है। मुख्य मंत्री का दावा तो है, मगर स्थिती कुछ और है। मोदी जबसे मुख्यमंत्री बने तबसे आज तक, 22 साल में गुजरात मेडिकल टूरिज्म में आगे नहीं बढ़ पाया है. दिसंबर 2006 में गुजरात की चिकित्सा यात्रा नीति तैयार की गई थी। देश की 20 प्रतिशत वृद्धि के मुकाबले चिकित्सा पर्यटकों में 33 प्रतिशत वृद्धि का दावा किया गया था। वह नीति बुरी तरह विफल रही है। गुजरात मेडिकल हब नहीं है, गुजरात के अपने 25 लाख मरीज इलाज चाहते हैं। ईन के मुकाबले, अनुमान है कि 10 हजार लोग विदेश से आ रहे हैं। औसतन 10 लाख विदेशी पर्यटकों में से बमुश्किल 1 प्रतिशत ही इलाज के लिए आते हैं। इनमें से अधिकतर गुजरात के मूल निवासी हैं जो विदेशी हैं।

medical truism

अहमदाबाद के शीर्ष 5 अस्पतालों के आँकड़े
1- जायडस हॉस्पिटल ने 2019-20 में 418 विदेशी मरीजों का इलाज किया. 2021-22 में यह 193 था. 2022-23 में 359 मरीजों का इलाज किया गया. ओपीडी में इलाज कराने वाले अंतरराष्ट्रीय मरीजों की संख्या इनडोर मरीजों की तुलना में लगभग दोगुनी है।

2 – स्टर्लिंग अस्पताल में कोविड से पहले, प्रति वर्ष 300-350 मरीज़ आते थे। 2022-23 में 250 मरीज थे.

3 – अपोलो अस्पताल में 2019-20 में इनडोर उपचार के लिए 265 अंतरराष्ट्रीय मरीज और ओपीडी में 785 मरीज आए। 2021-22 के दौरान इंदौर में 192 और ओपीडी में 553 विदेशी मरीज आए। 2022-23 में यह संख्या बढ़कर 326 इनडोर मरीज़ और 1002 ओपीडी मरीज़ हो गई।

4 – एचसीजी अस्पतालों ने 2022-23 में लगभग 500 मरीजों का इलाज किया। 2021-22 में 200. कोरोना से पहले 600 मरीज आ रहे थे।

5 – KD हॉस्पिटल में 2021 में 90, 2022-2023 में 280 विदेशी मरीज थे।

इससे अंदाजा लगाया जा सकता है कि अहमदाबाद, वडोदरा, सूरत, जामनगर, भावनगर, राजकोट समेत गुजरात के 50 अस्पतालों में अंतरराष्ट्रीय मरीज जाते होंगे। यदि एक अस्पताल में प्रति वर्ष 200 मरीजों का औसत माना जाए तो 10 हजार से ज्यादा मरीज गुजरात में नहीं आएंगे।

कहां से आते है
विदेशी मरीज़ आमतौर पर तंजानिया, केन्या, युगांडा, दक्षिण सूडान, इथियोपिया और मेडागास्कर जैसे अफ्रीकी देशों से आते हैं। संयुक्त राज्य अमेरिका, ब्रिटेन (ज्यादातर एनआरआई और एनआरजी), मध्य पूर्व, नेपाल, बांग्लादेश और सार्क देशों के मरीज भी इलाज के लिए अहमदाबाद आते हैं।

वडोदरा
वेलकेयर हॉस्पिटल वडोदरा कूल्हे, रीढ़ की हड्डी की सर्जरी, फ्रैक्चर सर्जरी, आर्थोस्कोपी, सामान्य सर्जरी, न्यूरो सर्जरी, यूरोलॉजी, प्लास्टिक सर्जरी, गैस्ट्रोलॉजी, ईएनटी और फिजियोथेरेपी जैसी सभी आर्थोपेडिक संबंधित बीमारियों का इलाज प्रदान करता है। अब तक यहां विशेष आर्थोपेडिक उपचार के लिए आने वाले मरीज ब्रिटेन, अमेरिका, कनाडा, न्यूजीलैंड, ऑस्ट्रेलिया, कुवैत, ईरान, इराक, बहरीन, दुबई, संयुक्त अरब अमीरात सहित खाड़ी देशों और केन्या, युगांडा, नाइजीरिया, तंजानिया जैसे अफ्रीकी देशों से हैं। , जाम्बिया।
फिजी के पूर्व प्रधानमंत्री सितिवेनी रामबुका का नाम सुनकर डॉ. भरत मोदी उनके दोनों घुटनों की सर्जरी कराने वेलकेयर हॉस्पिटल आए। विपक्ष के नेता के रूप में फिजी की राजनीति में सक्रिय भूमिका निभा रहे हैं। डॉ. ने विदेशी मरीजों के साथ-साथ पूरे भारत के मरीजों से मुलाकात की। भरत मोदी अब तक कुल 40 हजार सर्जरी करा चुके हैं।

सूरत – हृदय विशेष
सरकार ने अठवागेट स्थित महावीर अस्पताल में 2021 से हृदय और फेफड़े के प्रत्यारोपण को मंजूरी दे दी है। दोनों सर्जरी एक साथ करने वाला यह राज्य का पहला अस्पताल है। मुंबई के रिलायंस फाउंडेशन के सहयोग से सूरत में यह काम होना था। मुंबई में सैकड़ों हृदय प्रत्यारोपण करने वाले डॉ. मूले समेत टीम को सूरत आकर ट्रांसप्लांट करना था। इसका सीधा मतलब यह है कि चूंकि गुजरात के पास ऐसा कोई विशेषज्ञ और अनुभवी मेडिकल स्टाफ नहीं है, इसलिए मुंबई के मेडिकल टूरिज्म की मदद लेनी पड़ी।
सफल हृदय प्रत्यारोपण के बाद 10 फेफड़े प्रत्यारोपित किये जायेंगे। सूरत में सबसे ज्यादा अंगदान हो रहे हैं, इसलिए बहुत संभव है कि आने वाले दिनों में सूरत में मेडिकल टूरिज्म बढ़ेगा। फेफड़े और हृदय संबंधी रोग अब सूरत में अधिक आम हैं। सूरत में अंगूठे के पास की नस से सीधे हृदय तक स्टेंट पहुंचाकर एंजियोप्लास्टी की गई।

भावनगर पंचकर्म
केन्या से एक बुजुर्ग दंपत्ति आयुर्वेदिक पंचकर्म उपचार के लिए भावनगर आए। 60 वर्षीय श्री केविन गन, 64 वर्षीय एम.सी. योनसेन का इलाज शास्त्रीनगर के पंचकर्म अस्पताल में किया गया।

गुजरात में मेडिकल पर्यटन 2015 में अपनी प्रारंभिक अवस्था में था। उम्मीद थी कि यह दवा उद्योग के राजस्व का 25-31% कमा लेगी। ऐसा नहीं हो सका.

सीआईआई की एक रिपोर्ट के मुताबिक, भारत में चिकित्सा उपचार की लागत यूरोपीय और अमेरिकी लागत की एक तिहाई से भी कम है।

वीजा प्रक्रिया को भी सुव्यवस्थित करने की जरूरत है।

सरकार 22 वर्षों से दावा कर रही है कि गुजरात के पास स्वास्थ्य पर्यटन के विकास के लिए एक अद्वितीय दृष्टिकोण है। गुजरात का मुख्य शहर अहमदाबाद, चिकित्सा पर्यटन के लिए भारत के सबसे अच्छे शहरों में से एक है। अहमदाबाद दुनिया भर के सभी स्वास्थ्य पर्यटन के साथ प्रतिस्पर्धा कर सकता है। विश्व स्तरीय स्वास्थ्य सेवाओं, बिना प्रतीक्षा की उपचार सेवाओं और उचित कीमतों के साथ अहमदाबाद भारत का सर्वश्रेष्ठ चिकित्सा पर्यटन स्थल बना हुआ है।है

यहां विश्व स्तरीय सुविधाएं, सुपर स्पेशलिटी अस्पताल, उत्कृष्ट डॉक्टर, किफायती मूल्य और अन्य बुनियादी ढांचे हैं।

दिसंबर 2006 में जारी गुजरात की चिकित्सा यात्रा नीति तैयार की गई थी। देश की 20 प्रतिशत की वृद्धि के मुकाबले चिकित्सा पर्यटकों में 33 प्रतिशत की वृद्धि का दावा किया गया था। लेकिन नरेंद्र मोदी ऐसा करने में असफल हो रहे हैं.

कोई वैकल्पिक इलाज नहीं
न केवल आधुनिक एलोपैथी बल्कि योग, आयुर्वेद, होम्योपैथी, प्राकृतिक चिकित्सा, अरोमाथेरेपी और रेकी जैसी विभिन्न सदियों पुरानी चिकित्सा तकनीकें भी गुजरात में लोकप्रिय और प्रचलित हैं। गुजरात आयुर्वेदिक उपचार का घर है जो एक प्राचीन चिकित्सा विज्ञान है जिसे हजारों साल पहले भारत में विकसित किया गया था। आयुर्वेदिक तरीकों में मालिश के माध्यम से प्राकृतिक हर्बल दवाओं, खनिजों, शल्य चिकित्सा तकनीकों, तेलों का उपयोग शामिल है। दुनिया के अलग-अलग देशों में कुल 178 तरह की इलाज पद्धतियां हैं। उनमें से किसी में भी गुजरात का प्रभुत्व नहीं है. चिकित्सा उपचार की तलाश में यात्रा करने वाले लोगों के इतिहास में पहली महत्वपूर्ण घटना ग्रीक तीर्थयात्रियों द्वारा भूमध्य सागर को पार करके सारोनिक खाड़ी पर एपिडॉरिया की ओर जाना था, जो उपचार के देवता आस्कलेपियोस का घर है।
गुजरात के पास जामनगर में भारत के सबसे अच्छे आयुर्वेदिक अस्पतालों में से एक है जो बीमारियों के इलाज के लिए पंचकर्म और प्राकृतिक चिकित्सा में माहिर है। लेकिन आयुर्वेदिक पर्यटन में केरल सबसे आगे है, गुजरात से मरीज वहां जाते हैं। आजकल लोग अरोमाथेरेपी और प्राकृतिक चिकित्सा जैसे प्राकृतिक उपचारों की ओर अधिक झुकाव कर रहे हैं जो विशेष रूप से भारत के लिए हैं।

कौन से मरीज आते हैं
अंतरराष्ट्रीय मरीज ज्यादातर किडनी ट्रांसप्लांट, लिवर ट्रांसप्लांट, स्पाइन, कैंसर, हृदय संबंधी समस्याएं, घुटने और कूल्हे का प्रतिस्थापन, रीढ़ की सर्जरी और कॉस्मेटिक और प्लास्टिक सर्जरी उपचार और स्वास्थ्य जांच, कार्डियोलॉजी, घुटने के प्रतिस्थापन या आर्थ्रोप्लास्टी, न्यूरो-सर्जरी, बांझपन उपचार, आर्थोपेडिक्स, नेत्र सर्जरी, दंत चिकित्सा उपचार और कॉस्मेटिक सर्जरी में विशेषज्ञता वाले अस्पताल चिकित्सा केंद्र हैं जो ज्यादातर अहमदाबाद, वडोदरा और सूरत में केंद्रित हैं। ।

सुपर-स्पेशलिटी की मांग:
इसमें कार्डियोलॉजी, न्यूरो-सर्जरी, बांझपन उपचार, आर्थोपेडिक्स, नेत्र शल्य चिकित्सा, दंत चिकित्सा उपचार और कॉस्मेटिक सर्जरी शामिल हैं।
चिकित्सा सुविधाओं में कार्डियक सर्जरी, बाल चिकित्सा सर्जरी, मस्तिष्क और रीढ़ की सर्जरी, गैस्ट्रोइंटेस्टाइनल सर्जरी, कैंसर के ट्यूमर को हटाने के लिए सर्जरी और घुटने और कूल्हे के प्रतिस्थापन जैसी वैकल्पिक सर्जरी शामिल हैं।

अहमदाबाद को एशिया का सबसे बड़ा सिविल अस्पताल होने का भी दावा है। यहां एक अच्छा डेंटल हॉस्पिटल और कॉलेज भी है.

चिकित्सा पर्यटन के क्षेत्र में दंत पर्यटन भी महत्वपूर्ण भूमिका निभाता है। विदेशों में दंत चिकित्सा उपचार अन्य चिकित्सा उपचारों की तुलना में अधिक महंगा है। कई स्थानों पर दंत चिकित्सा बीमा कवरेज भी उपलब्ध नहीं है। बहुत महंगा मामला बन जाता है. इसीलिए लोग अपने इलाज के लिए हमारे देश में आना पसंद करते हैं।

अहमदाबाद में कुछ प्रतिष्ठित डॉक्टर हैं। गुजरात हाल ही में भारत के सबसे उभरते स्वास्थ्य सेवा गंतव्य के रूप में उभरा है। इन डॉक्टरों के पास जटिल सर्जरी करने की विशेषज्ञता होती है। यात्रा की दूरी जितनी लंबी होगी, आवास की लागत उतनी ही कम होगी। गुजरात के अस्पतालों में सबसे अच्छी सुविधाएं हैं जो इसे गुजरात के पड़ोसी शहरों और राजस्थान, उत्तर प्रदेश और मध्य प्रदेश जैसे पड़ोसी राज्यों के मरीजों के लिए एक बहुत लोकप्रिय गंतव्य बनाती है।

कुछ उल्लेखनीय नामों में अपोलो हॉस्पिटल्स, ज़ाइडस हॉस्पिटल, एचसीजी हॉस्पिटल जो कैंसर देखभाल के लिए प्रसिद्ध है, एपेक्स हार्ट इंस्टीट्यूट, एपिक हॉस्पिटल्स और कई अन्य सेमी-स्पेशियलिटी और सिंगल-स्पेशियलिटी अस्पताल शामिल हैं। अच्छे बुनियादी ढांचे वाले कई कम लागत वाले किफायती अस्पताल हैं।

कई मरीज़ अब व्यापक कैंसर देखभाल के लिए गुजरात को चुन रहे हैं। कीमोथेरेपी, विकिरण चिकित्सा और सर्जरी सहित विभिन्न प्रकार के उपचारों के लिए अत्याधुनिक सुविधाएं उपलब्ध हैं।

2006 की नीति विफल रही
2006 में जब गुजरात की अपनी नीति बनाई गई तो कार्यान्वयन के लिए गुजरात मेडिकल टूरिज्म काउंसिल का गठन किया जाना था। गुजरात में मेडिसिटी को 2000 बिस्तरों वाला अस्पताल और मेडिसिन स्कूल विकसित किया जाना था। ऐसा नहीं हुआ
दवा के बारे में कोई और विवरण जारी नहीं किया गया। इससे कोई फायदा नहीं हुआ कि गुजरात में चिकित्सा सुविधाएं अंतरराष्ट्रीय स्तर की हैं।
अंतर्राष्ट्रीय यात्रा योजना को सुविधाजनक और लागत प्रभावी बनाया जाना था। कोई योजना नहीं है. सरकार को बीमा कंपनियों को अंतरराष्ट्रीय मानक पैकेज विकसित करने में मदद करनी थी लेकिन ऐसा कुछ नहीं हुआ। जनभागीदारी से विश्वस्तरीय चिकित्सा सुविधाएं उपलब्ध करायी जानी थी। चिकित्सा पर्यटन के क्षेत्र में अस्पतालों और उद्यमियों की मान्यता के लिए मानक भी तय किए जाने थे।
अत्याधुनिक बुनियादी ढांचे, कॉर्पोरेट सेटअप, मेडिक्लेम और कैशलेस सुविधाएं, अच्छी तरह से प्रशिक्षित और शिक्षित कर्मचारी, नवीनतम और सबसे आधुनिक तकनीकी लिंक-अप और लिंक-अप के साथ संचार का आसान और तेज़ तरीका जैसे कारकों का संयोजन। जोड़ना पड़ा.
आधुनिक इंफ्रास्ट्रक्चर वाले मल्टी स्पेशलिटी अस्पताल तैयार करने थे।
गुजरात में मेडिकल टूरिज्म की चर्चा पिछले कई वर्षों से हो रही है। अहमदाबाद गुजरात में होने की बजाय कुछ हद तक मेडिकल टूरिज्म बनता जा रहा है। वह भी सरकार की मदद के बिना किया जा रहा है.

चिकित्सा पर्यटन अब मंदिर पर्यटन
गुजरात विधानसभा चुनाव 2022 में, भाजपा ने अपने संकल्प पत्र – चुनाव घोषणापत्र में चिकित्सा पर्यटन के लिए गरवी गुजरात पर्यटन विश्वविद्यालय बनाने की घोषणा की। 100 करोड़ के बजट से गुजरात पर्यटन के लिए ग्लोबल मार्केटिंग अभियान चलाया जाना था.
ऐसा तो नहीं हुआ लेकिन मंदिरों के पर्यटन गलियारे को विकसित करने के लिए 1 हजार करोड़ रुपये दिये गये हैं.

केंद्र की नीति किसी काम की नहीं है
केंद्र की मोदी सरकार ने 2022 में इस नीति का मसौदा तैयार किया था. जिस पर अमल नहीं किया गया है. इसमें यूरोप के 11 देश, अफ्रीका के 8 देश, खाड़ी के 8 देश और लैटिन अमेरिका के 19 देश, दक्षिण पूर्व एशिया और पूर्व पश्चिम एशिया के देश, अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, कजाकिस्तान, रूस, उज्बेकिस्तान, तुर्कमेनिस्तान, आर्मेनिया शामिल हैं।

कम लागत
भारत में बोन मैरो ट्रांसप्लांट, बाईपास सर्जरी, घुटने की सर्जरी और लिवर ट्रांसप्लांट जैसी सर्जरी की लागत पश्चिमी देशों की तुलना में बहुत कम है। 156 देशों के नागरिकों को ई-मेडिकल वीजा प्रदान किया जाता है।
भारत में बांझपन के इलाज की लागत विकसित देशों की तुलना में लगभग एक-चौथाई है। आधुनिक प्रजनन प्रौद्योगिकियों जैसे इन-विट्रो फर्टिलाइजेशन (आईवीएफ) और सहायक प्रजनन प्रौद्योगिकी (एआरटी) सेवाओं ने भारत को बांझपन के इलाज के लिए पहली पसंद बना दिया है।
प्रचार के लिए राज्य सरकारों/चैम्बर्स ऑफ कॉमर्स/नेशनल वेलनेस एंड मेडिकल एसोसिएशन को 25 लाख रुपये दिए जाते हैं।
विदेश की तुलना में इलाज काफी सस्ता
अहमदाबाद पर जुलाई 2013 के एक अध्ययन में गुजरात क्षेत्र में चिकित्सा पर्यटन सुविधाओं का लाभ उठाने वाले एनआरआई रोगियों की संख्या में वृद्धि देखी गई। गुजरात में ज्यादातर मरीज अमेरिका और ब्रिटेन से आते हैं है उपलब्ध आंकड़ों के मुताबिक, गुजरात में हर साल 1200 से ज्यादा मरीज आते हैं। इसमें लगभग 2% की वृद्धि होती है। अहमदाबाद में औसत लागत अन्य देशों की तुलना में 60% कम है। कुशल और अकुशल और कम बुनियादी ढांचे की लागत। इस लागत लाभ के परिणामस्वरूप समान स्वास्थ्य देखभाल उपचार के लिए अमेरिका और विकासशील देशों की लागत के बीच 90% तक का अंतर होता है। क्योंकि यहां कर्मचारियों को सबसे कम सैलरी देनी पड़ती है. बुनियादी ढांचे की लागत कम है.

अमेरिका में खर्च
सर्जरी के बाद मुंबई और दिल्ली की तुलना में बेहतर चिकित्सा उपचार और सस्ता आवास। भोजन और यात्रा व्यय भी उचित हैं। अभी भी पीछे है.
अमेरिकियों ने 2019 में अपनी आय का 19.3% शिक्षा पर खर्च किया। स्वास्थ्य बीमा कवरेज के बिना व्यक्तियों की संख्या 2007 में 45.7 मिलियन से बढ़कर 2008 में 46.3 मिलियन हो गई। 120 मिलियन लोगों के पास दंत चिकित्सा बीमा नहीं है।

अफ्रीकी महाद्वीप के मेडिकल पर्यटक गुजरात और खासकर अहमदाबाद को चुन रहे हैं। ये मरीज़ आमतौर पर केन्या, तंजानिया, मोज़ाम्बिक, दक्षिण अफ़्रीका, युगांडा और इथियोपिया से होते हैं। मध्य पूर्व और अन्य सीआईएस देशों के मरीज़ भी अपनी चिकित्सा आवश्यकताओं के लिए गुजरात का रुख कर रहे हैं।

गुजरात को भारत की फार्मेसी राजधानी माना जाता है। इसलिए, दवाएं आसानी से वितरित हो जाती हैं। गुजरात में मुख्यालय वाली कंपनियों में भारत की सबसे बड़ी दवा कंपनी सन फार्मास्युटिकल इंडस्ट्रीज, ज़ाइडस कैडिला हेल्थकेयर लिमिटेड, इंटास फार्मास्यूटिकल्स, कैडिला फार्मास्यूटिकल्स, एमनिल फार्मास्यूटिकल्स, एलेम्बिक फार्मास्यूटिकल्स आदि शामिल हैं।

सरकारी अस्पताल
गुजरात में संयुक्त राष्ट्र मेहता इंस्टीट्यूट ऑफ कार्डियोलॉजी एंड रिसर्च सेंटर, इंस्टीट्यूट ऑफ किडनी डिजीज एंड रिसर्च सेंटर, गुजरात कैंसर रिसर्च इंस्टीट्यूट और एम एंड जे इंस्टीट्यूट ऑफ ऑप्थल्मोलॉजी जैसे प्रसिद्ध अस्पतालों का निर्माण किया गया है, जिसके माध्यम से राज्य और देश के अन्य राज्यों के नागरिकों को विश्व स्तरीय स्वास्थ्य सेवा मिल रही है। सुविधाएं. है अब गुजरात के राजकोट में एम्स जैसा अत्याधुनिक अस्पताल बनाया जा रहा है, जहां 750 बिस्तरों वाले अत्याधुनिक स्वास्थ्य सुविधाओं का लाभ नागरिकों को मिलेगा।

राज्य में एमबीबीएस की 2770 सीटें और पीजी की 590 सीटें बढ़ाई गई हैं। पिछले 8 वर्षों में प्रदेश में 12 नये मेडिकल कॉलेज स्वीकृत किये गये हैं।

इसके अलावा, राज्य में चिकित्सा शिक्षा में 6 सरकारी मेडिकल कॉलेज, 6 शिक्षण अस्पताल, 2 सरकारी डेंटल कॉलेज और संबद्ध अस्पताल, 1 एम एंड जे नेत्र विज्ञान संस्थान, 1 सरकारी स्पाइन संस्थान, 5 सरकारी फिजियोथेरेपी कॉलेज, 8 जीएमईआरएस मेडिकल कॉलेज, 8 जीएमईआरएस अस्पताल शामिल हैं। , 3 सहायता अनुदान – सुपरस्पेशलिटी अस्पताल (किडनी रोग संस्थान और अनुसंधान केंद्र, यूएन मेहता इंस्टीट्यूट ऑफ कार्डियोलॉजी ए) गुजरात कैंसर एवं अनुसंधान संस्थान) और 8 सरकारी नर्सिंग कॉलेज कार्यरत हैं।

इस प्रकार राज्य में कुल 48 सरकारी संस्थान हैं। आज अस्पताल में प्रसव का प्रतिशत 99.5 प्रतिशत तक पहुंच गया है, जिससे मातृ-शिशु मृत्यु दर में भारी कमी आई है। 270 निःशुल्क डायलिसिस केंद्र हैं।

गुजरात में कितने मरीज
2018 में गुजरात में
सामान्य कैंसर के 72,169 मरीज
10,107 हृदय रोग
10,601 चिकनगुनिया
7,579 डेंगू
7,29,132 डायरिया
56,390 टाइफाइड
22,10,656 श्वसन
हेपेटाइटिस के 7,325
5,159 निमोनिया
1,15,802 टी.बी.
21,327 मलेरिया
इस तरह गुजरात में 25 लाख मरीज हैं।

गुजरात सरकार स्वयं चिकित्सा सुविधाएं उपलब्ध कराने में विफल रही है।

सरकारी
गुजरात के 13 जिलों में कोई सरकारी ब्लड बैंक नहीं हैं. जिले हैं अमरेली, आनंद, बोटाद, अरावली, छोटा उदेपुर, दाहोद, डांग, गिर, खेड़ा, महिसागर, नर्मदा, नवसारी, तापी। एक प्राइवेट ब्लड बैंक है. कोलवाड़ा में 500 करोड़ रुपये के बजट से बने मॉडल इंस्टीट्यूट ऑफ आयुर्वेदिक साइंस हेल्थ केयर सेंटर में 400 बेड हैं।

सरकार का कम स्वास्थ्य बजट, कम और खाली मेडिकल पद, पीजी सीटें न भरी होना, बेहद महंगी मेडिकल शिक्षा, अस्वास्थ्यकर प्रतिस्पर्धा, डॉक्टरों के खिलाफ हिंसा का भयपूर्ण कार्य वातावरण, अपर्याप्त कानून और कानूनी सुरक्षा।

भारत हर साल 67000 एमबीबीएस स्नातक पैदा करता है। 20 हजार भारतीय मेडिकल छात्र रूस, चीन, फिलीपींस और अन्य देशों से विदेश में अपनी मेडिकल शिक्षा पूरी करने के बाद भारत लौटते हैं। हालाँकि केवल 15% विदेशी मेडिकल स्नातक ही परीक्षा उत्तीर्ण करते हैं, लेकिन सालाना 70 हजार डॉक्टर एमबीबीएस डॉक्टर के रूप में योग्य और लाइसेंस प्राप्त होते हैं।
ब्रुकिंग्स इंडिया के विश्लेषण के अनुसार, गुजरात में अधिकांश लोग सरकारी नहीं, बल्कि निजी स्वास्थ्य देखभाल लेते हैं। विश्लेषण के अनुसार बाह्य रोगी मामलों में कुल रोगियों में से 84.9% निजी स्वास्थ्य सेवाओं का लाभ उठाते हैं। जबकि आंतरिक रोगी मामलों में कुल रोगियों में से 73.8% निजी स्वास्थ्य सेवाओं की तलाश करते हैं।

विश्व स्वास्थ्य संगठन के दिशानिर्देशों के अनुसार, स्वास्थ्य सेवा क्षेत्र में प्रति हजार जनसंख्या पर 1 डॉक्टर वांछनीय है, डाउन टू अर्थ पत्रिका के आंकड़ों के अनुसार, गुजरात में 11,475 लोगों पर 1 सरकारी एलोपैथिक डॉक्टर है। इस सूची में गुजरात 28वें स्थान पर है. गौरतलब है कि इस संबंध में राष्ट्रीय औसत दर प्रति 11,097 लोगों पर 1 सरकारी एलोपैथिक डॉक्टर है। देश में डॉक्टरों की कुल संख्या का केवल 5.77% गुजरात में हैं। इस रिपोर्ट के मुताबिक, देश में कुल 11 लाख पंजीकृत डॉक्टर प्रैक्टिस कर रहे हैं। जिसमें से केवल गुजरात में 66,994 डॉक्टर हैं। 20 राज्यों की सूची में गुजरात 1239 रुपये प्रति व्यक्ति खर्च के साथ 7वें स्थान पर है। गुजरात में न केवल डॉक्टरों की कमी है, बल्कि राज्य में स्वास्थ्य कार्यकर्ताओं और स्वास्थ्य सहायकों की संख्या भी बहुत कम है।

चूंकि गुजरात सरकार ही विफल हो गई, इसलिए मेडिकल एसोसिएशन को डॉक्टरों को गांवों तक ले जाने का काम शुरू करना पड़ा। कोरोना से देश की 23% मौतें गुजरात में हुईं। दूसरे चरण की शुरुआत में गुजरात का 75% अहमदाबाद, सौराष्ट्र और सूरत में हुआ।

इंडियन मेडिकल एसोसिएशन की गुजरात शाखा ने गांधीनगर जिले के साराधवथी साराधव गांव में रेवाबाई अस्पताल से राज्य के 90 से अधिक गांवों के नागरिकों के स्वास्थ्य और कल्याण के लिए “आओ गांव चले” परियोजना को 25 जून 2023 में फिर से शुरू किया। डॉक्टरों के गांवों में नहीं जाने की शिकायत के चलते एसोसिएशन ने ‘चलो गांव चले’ कार्यक्रम लागू किया है.
आईएमए के पूर्व अध्यक्ष रा.दा. केतन देसाई ने कहा कि डॉक्टर गांवों में नहीं जाते और 90 फीसदी मेडिकल कॉलेज शहरों में हैं. 300 मेडिकल कॉलेज ग्रामीण इलाकों में हैं.

इंडियन मेडिकल एसोसिएशन के मंत्री आर.डी.ए. अनिल नायक ने कहा कि एसोसिएशन में देशभर से 4 लाख 50 हजार डॉक्टर सदस्य हैं.

फीर सरकार ने कहा कि, मेडिकल टूरिज्म में गुजरात देश का हब बन रहा है। स्वास्थ्य के क्षेत्र में गुजरात को देश का मॉडल राज्य माना जाता है. ऐसा अक्सर कहा जाता है. यह बिल्कुल सच है.

आज गुजरात में हर साल 6350 डॉक्टर तैयार हो रहे हैं। निकट भविष्य में नए मेडिकल कॉलेजों के निर्माण से यह आंकड़ा 7 हजार प्रति वर्ष तक पहुंच जाएगा।

वर्ष 2003 से 2022 तक विदेशी पर्यटकों की संख्या लाखों में है।
वर्ष का विदेशी पर्यटक
2003-04 – 0.65
2004-05 – 0.60
2005-06 – 1.74
2006-07 – 2.07
2007-08 – 2.29
2008-09 – 2.95
2009-10 – 3.10
2010-11 – 3.95
2011-12 – 4.60
2012-13 – 5.17
2013-14 – 5.66
2014-15 – 6.33
2015-16 – 7.33
2016-17 – 9.24
2017-18 – 10.61
2018-19 – 12.35
2019-20 – 13.19
2020-21 – 0.05
2021-22 – 2.17
कुल 16.35 लाख

विश्व और भारत
मेडिकल टूरिज्म के मामले में भारत दुनिया में 10वें स्थान पर है। पिछड़े देशों से भी मरीज सस्ते और गुणवत्तापूर्ण इलाज के लिए भारत आते हैं। भारत में इलाज की लागत पश्चिमी देशों की तुलना में लगभग 30 प्रतिशत कम है। भारत सरकार के आंकड़ों के मुताबिक, चिकित्सा उपचार चाहने वाले मरीजों की संख्या के मामले में थाईलैंड, मैक्सिको, अमेरिका, सिंगापुर, भारत, ब्राजील, तुर्की और ताइवान पहली पसंद हैं। भारत में हार्ट सर्जरी का खर्च लगभग 4 लाख रुपये है। जबकि थाईलैंड में यह करीब 15 लाख रुपये है. अमेरिका में यह करीब 80 लाख रुपये है. 2017 से 2020 के बीच बांग्लादेश से सबसे ज्यादा मरीज इलाज के लिए भारत आए। ताजा सरकारी आंकड़ों के मुताबिक इराक, अफगानिस्तान और मालदीव दूसरे स्थान पर हैं. ओमान, केन्या, म्यांमार और श्रीलंका से आने वाले मरीजों की संख्या भी बहुत अधिक है।

दुनिया की 10 सबसे बड़ी मेडिकल टूरिज्म कंपनी
आदित्य बिड़ला हेल्थ सर्विसेज लिमिटेड
अपोलो हॉस्पिटल्स एंटरप्राइजेज लिमिटेड
एशियन हार्ट इंस्टिट्यूट एंड रिसर्च सेंटर प्रा. लिमिटेड
बारबाडोस फर्टिलिटी सेंटर
बीबी हेल्थकेयर सॉल्यूशंस लिमिटेड
फोर्टिस हेल्थकेयर लिमिटेड।
हेल्थबेस.
केपीजे हेल्थकेयर बरहाद अस्पताल। जिसमें गुजरात का एक भी नहीं है.

मेडिकल टूरिज्म में कौन सा देश नंबर 1 है?

2020-2021 वैश्विक पर्यटन रैंकिंग में कनाडा 76, 47 के सूचकांक स्कोर के साथ 46 देशों में से पहले स्थान पर है।

जिनमें से केवल 14 मिलियन अमेरिकी नागरिक हैं। कनाडा ने अपनी आधुनिक तकनीक और गुणवत्ता के कारण चिकित्सा और स्वास्थ्य सुविधाओं के मामले में प्रसिद्धि हासिल की है और कनाडा के बगल में अमेरिका जैसा विशाल देश होने से चिकित्सा पर्यटन को भी बढ़ावा मिलता है।

देश सबसे आगे
कनाडा, सिंगापुर, जापान, स्पेन, यूके, दुबई, कोस्टा रिका, इज़राइल, अबू धाबी, भारत आगे हैं।

भारत में 10 प्रसिद्ध चिकित्सा पर्यटन स्थल
चेन्नई, मुंबई, नई दिल्ली, गोवा, बैंगलोर, अहमदाबाद, कोयंबटूर, वेल्लोर, अल्लेप्पी, हैदराबाद (गुजराती भाषा का मूल रिपोर्ट गुगल से ट्रान्सलेट किया हुंआ है। allgujaratnews.in/gj देखे।[:]