[:gj]ભારતમાં મુસ્લિમોનો જન્મ દર હિંદુ કરતાં નીચો ગયો, તેથી મોદી વસતી ગણતરી કરાવતાં નથી [:]

[:gj]ભારતમાં મુસ્લિમોની વસ્તી અંગેના દાવાઓનું સત્ય શું છે?
શ્રુતિ મેનન અને શાદાબ નજમી, બીબીસી વાસ્તવિકતાની તપાસ – રિયાલિટી ચેક
17 એપ્રિલ 2023
એપ્રિલમાં ભારતની વસ્તી ચીનની વસ્તી કરતાં વધી જશે. ભારતના નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ભારતમાં મુસ્લિમોની સ્થિતિને લઈને અનેક દાવા કર્યા છે. અમેરિકાની મુલાકાત દરમિયાન નિર્મલા સીતારમણે એ દાવાઓને ફગાવી દીધા હતા કે ભારતમાં ભાજપના શાસન દરમિયાન મુસ્લિમોની હાલત ખરાબ થઈ છે.

બીબીસી તેમની કેટલીક ટિપ્પણીઓ પર એક નજર નાખે છે.

‘ભારતમાં મુસ્લિમોની બીજી સૌથી વધુ વસ્તી છે’ આ દાવા વિશે ચોક્કસ કંઈ કહી શકાય નહીં કારણ કે ભારતની વસ્તી ગણતરીના આંકડા તાજા નથી. 2011 પછી વસતી ગણતરી થઈ નથી. નરેન્દ્ર મોદીની સરકારે વસતી ગણતરી કરી જ નથી.

પ્યુ રિસર્ચના અંદાજો
અમેરિકન સંશોધન સંસ્થા પ્યુ રિસર્ચના 2020ના અનુમાન અનુસાર, ભારતમાં મુસ્લિમોની બીજી સૌથી મોટી વસ્તી છે. ઇન્ડોનેશિયા પ્રથમ અને પાકિસ્તાન ત્રીજા નંબર પર છે.
જોકે, પ્યુ રિસર્ચના અંદાજો ભારત અને પાકિસ્તાનની અગાઉની વસ્તી ગણતરી પર આધારિત છે. ભારતમાં 2011માં અને પાકિસ્તાનમાં 2017માં વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવી હતી. તે જ સમયે, વિશ્લેષકોએ પાકિસ્તાનની વસ્તી ગણતરીના ડેટાની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે.

સાભાર – બીબીસી હિંદી

પાકિસ્તાનની 2017ની વસ્તી ગણતરીમાં, કેટલાક પ્રાંતો અને શહેરો (સિંધ, કરાચી, બલૂચિસ્તાન)માં ગણતરીમાં મુશ્કેલીઓ નોંધાઈ હતી. પ્યુ રિસર્ચના ધાર્મિક બાબતોના સહયોગી નિર્દેશક કોનાર્ડ હેકેટ કહે છે, “પાકિસ્તાનના આંકડા અંગે થોડી અનિશ્ચિતતા છે. શક્ય છે કે હવે પાકિસ્તાનમાં મુસ્લિમોની સંખ્યા ભારત કરતાં થોડી વધારે હોય.”

‘…અને ભારતમાં મુસ્લિમોની વસ્તી વધી રહી છે’
નિર્મલા સીતારમણનું નિવેદન સાચુ છે કે ભારતમાં મુસ્લિમોની સંખ્યા વધી રહી છે. પરંતુ સમગ્ર ભારતની વસ્તી વધી રહી છે જેમાં અન્ય ધર્મોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

પરંતુ જો તમે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં ભારતમાં મુસ્લિમ વસ્તી વૃદ્ધિના આંકડાઓ પર નજર નાખો, તો તમે જોશો કે 1991 થી, ભારતની વસ્તીમાં મુસ્લિમોનો વિકાસ દર ઘટ્યો છે. 1991 પછી સામાન્ય વસ્તીના વિકાસ દરમાં પણ ઘટાડો થયો છે.

છેલ્લા બે દાયકામાં મુસ્લિમ વસ્તી વૃદ્ધિ દરમાં ઘટાડો. , ,
મુખ્ય ધાર્મિક જૂથોમાં મુસ્લિમ વસ્તીમાં સૌથી વધુ પ્રજનન દર છે, જે 2019ના નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વેના અધિકૃત ડેટા અનુસાર, બાળક પેદા કરવાની ઉંમરની સ્ત્રી દીઠ જન્મેલા બાળકોની સરેરાશ સંખ્યા છે.

પરંતુ ડેટા અનુસાર છેલ્લા બે દાયકામાં આ દરમાં મોટો ઘટાડો થયો છે.

હકીકતમાં, હિંદુઓ કરતાં મુસ્લિમોમાં સ્ત્રી દીઠ જન્મ દરમાં ઘટાડો વધુ છે. 1992માં 4.4 જન્મ થયો હતો જે 2019માં ઘટીને 2.4 થયો હતો.

પોપ્યુલેશન ફાઉન્ડેશન ઓફ ઈન્ડિયાના સંઘમિત્રા સિંહ કહે છે કે જન્મ દરમાં ફેરફાર પાછળ આર્થિક અને સામાજિક કારણો છે અને તેનો ધર્મ સાથે કોઈ સંબંધ નથી.

તેણી કહે છે, “જન્મ દરમાં ઘટાડો એ શિક્ષણ, રોજગાર, આરોગ્ય સેવાઓની વધુ સારી પહોંચનું પરિણામ છે.”

ધાર્મિક જૂથોમાં જન્મ દર ઘટી રહ્યો છે, છતાં, કેટલાક હિંદુ જૂથો અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ના નેતાઓ મુસ્લિમ વસ્તી વૃદ્ધિ વિશે ભ્રામક દાવાઓ કરવાનું ચાલુ રાખે છે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં હિંદુઓને વધુ બાળકો પેદા કરવાની સલાહ પણ આપે છે.

નિષ્ણાતોએ આ વિચારને નકારી કાઢ્યો છે કે એક દિવસ ભારતમાં મુસ્લિમોની વસ્તી હિન્દુઓ કરતાં વધી જશે. અત્યારે ભારતમાં હિંદુઓની વસ્તી 80 ટકા છે.

વાસ્તવમાં, કુટુંબ કલ્યાણ કાર્યક્રમની સમીક્ષા કરવા માટેની રાષ્ટ્રીય સમિતિના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ દેવેન્દ્ર કોઠારીએ ભવિષ્યના એક અલગ જ દૃશ્યની આગાહી કરી છે.

તેમનું કહેવું છે કે પ્રજનન દરમાં નોંધાયેલા ઘટાડાને આધારે આગામી વસ્તી ગણતરીમાં હિંદુ વસ્તીનું પ્રમાણ મુસ્લિમ વસ્તી કરતા વધુ વધ્યું હશે.

‘જો આ ધારણા છે કે વાસ્તવિકતા છે કે તેમનું જીવન મુશ્કેલ છે… તો શું મુસ્લિમોની વસ્તી 1947ની સરખામણીમાં વધી રહી હશે?’
પોડકાસ્ટને છોડી દો

અહીં નિર્મલા સીતારમણે લઘુમતી મુસ્લિમો વિરુદ્ધ વધી રહેલી નફરત સાથે જોડાયેલા સમાચારોના સંદર્ભમાં કહ્યું કે જો આવું થયું હોત તો ભારતમાં મુસ્લિમોની વસ્તી વધી ન હોત. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ભારતીય મુસ્લિમો વેપાર કરી શકે છે, તેમના બાળકોને સારું શિક્ષણ આપી શકે છે અને તેમને સરકાર તરફથી મદદ પણ મળે છે.

મુસ્લિમો સહિત લઘુમતીઓને નિશાન બનાવતા હુમલાઓ વધી રહ્યા છે અને માનવાધિકાર જૂથો દ્વારા તેનું દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. 2023 માં બહાર પાડવામાં આવેલા એક અહેવાલમાં, હ્યુમન રાઈટ્સ વોચે જણાવ્યું હતું કે ભાજપ સરકાર ‘ધાર્મિક લઘુમતીઓ, ખાસ કરીને મુસ્લિમો સાથે વ્યવસ્થિત રીતે ભેદભાવ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.’

ધાર્મિક લઘુમતીઓ સામેના ગુનાઓ અંગે કોઈ સત્તાવાર ડેટા નથી, પરંતુ સ્વતંત્ર સંશોધન અને સંસ્થાઓએ નફરતની હિંસામાં વધારો નોંધ્યો છે.

‘પાકિસ્તાનમાં તમામ ધાર્મિક લઘુમતીઓની સંખ્યા ઘટી રહી છે અને તેઓ મરી રહ્યા છે’

મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા પાકિસ્તાનમાં ધાર્મિક અલ્પસંખ્યકો સામેની હિંસાનો ઉલ્લેખ કરતા નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે તેના કારણે બિન-મુસ્લિમોની સંખ્યા ઘટી રહી છે.

પાકિસ્તાન મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતો દેશ છે. 2017ના આંકડા અનુસાર, પાકિસ્તાનમાં હિંદુઓ 2.14 ટકા, ખ્રિસ્તીઓ 1.7 ટકા અને અહમદીઓ 0.09 ટકા છે.

પાકિસ્તાનમાં વસ્તીનું ધાર્મિક વર્ગીકરણ
એ વાત પણ સાચી છે કે પાકિસ્તાનમાં લઘુમતીઓ વિરુદ્ધ હિંસા થઈ છે અને તેઓ ઉત્પીડનનો શિકાર છે.

2020 હ્યુમન રાઇટ્સ વોચ રેપો રિપોર્ટ અનુસાર અહમદિયા મુસ્લિમો પર મોટા હુમલાઓ થયા છે. અહમદિયાઓને પાકિસ્તાનના કડક ઈશ્કનિંદા કાયદા અને અહમદિયા મુસ્લિમો વિરુદ્ધ બનાવેલા કાયદાઓ હેઠળ પણ અત્યાચાર ગુજારવામાં આવે છે.

હિંદુઓ અને ખ્રિસ્તીઓ પર પણ ઈશનિંદાનો આરોપ છે અને તેમના પર હુમલા કરવામાં આવે છે.

પાકિસ્તાનના માનવાધિકાર સંગઠન સેન્ટર ફોર સોશિયલ જસ્ટિસના જણાવ્યા અનુસાર, 1987 થી ફેબ્રુઆરી 2021 ની વચ્ચે, પાકિસ્તાનમાં 1855 લોકો વિરુદ્ધ ઇશ્વરનિંદા કાયદા હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યા હતા.

પરંતુ એવા કોઈ તાજેતરના આંકડા નથી કે જેના આધારે એવું કહી શકાય કે લઘુમતીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે અથવા તેઓને ત્યાં ‘નાબૂદ’ કરવામાં આવ્યા છે, જેમ કે સીતારમણે દાવો કર્યો છે.

અમે અગાઉ બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાનમાં હિંદુઓની વસ્તીમાં થયેલા ઘટાડા અંગેના ભાજપના દાવાઓ પર ડેટા એકત્રિત કર્યો હતો અને જાણવા મળ્યું હતું કે રજૂ કરાયેલા આંકડા ભ્રામક હતા કારણ કે તેમાં લઘુમતીઓની સંખ્યાનો સમાવેશ થાય છે જેઓ અગાઉ પૂર્વીય પાકિસ્તાન હવે બાંગ્લાદેશમાં હતા.[:]