[:gj]ફરી ધોલેરાની લોલીપોપ આપી, धोलेरा का लॉलीपॉप फिर दिया गया, गुजरात औद्योगिक नीति 2025-30, Gujarat Industrial Policy 2025-30: Dholera’s lollipop again
દિલીપ પટેલ
અમદાવાદ, 18 જૂન 2026
ઉત્પાદન હબથી ગુજરાતને વિશ્વ સંશોધન અને ટેકનોલોજી હબ બનાવવાનો છે. રોકાણનું ગુજરાતનું કેન્દ્ર આગામી 5 વર્ષમાં ફરી એક વખત ધોલેરા બનાવવામાં આવ્યું છે. જ્યાં ગુજરાત સરકારે 1 હજાર ચોરસ કિલોમીટર જમીન ખેડૂતો, ગૌચર અને સરકારી ખરાબાની જમીનો સંપાદીત 20 વર્ષથી કરી રાખી છે.
રૂ. 20 લાખ કરોડથી વધુ નવા રોકાણ આવવાની શક્યતા નીતિમાં બતાવી છે. ગઈ નીતિમાં 15 લાખ કરોડ નક્કી કરાયા હતા. જેમાં માત્ર રૂ. 2 લાખ કરોડનું જ રોકાણ વાયબ્રંટ એમઓયુ પ્રમાણે થયું હતું.
આ નીતિમાં 5 વર્ષમાં રૂ. 50 હજાર કરોડની કર રાહતો આપવામાં આવે એવી શક્યતા છે. 2020-2025માં રૂ. 40 હજાર કરોડની રાહતો ઉદ્યોગોને આપવાની નીતિ બનાવી હતી.
ગુજરાત ઔદ્યોગિક નીતિ 2025–30ના મુખ્ય લક્ષ્યો
સેમિકન્ડક્ટર હબ
ગુજરાતને ભારતનું સૌથી મોટું સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન કેન્દ્ર બનાવવું.
મુખ્ય રોકાણ કેન્દ્ર તરીકે ધોલેરા ખાસ રોકાણ વિસ્તાર ફરી એક વખત જાહેર કર્યો છે. ધોલેરા અને સાણંદમાં સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ, સપ્લાયર પાર્ક, કેમિકલ્સ, પેકેજિંગ, હાઉસિંગ, લોજિસ્ટિક્સ, ઇન્ડો-તાઇવાન ઇન્ડસ્ટ્રીયલ પાર્ક વગેરે માટે વધારાની જમીન પણ અનામત રાખવામાં આવી રહી છે.
ટાટા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ માટે ધોલેરામાં ગુજરાત સરકારે આશરે 160 એકર જમીન ફાળવી હતી. અહીં એક એકરજમીનના રૂ. 1 કરોડ ભાવ છે. 2026માં જાહેર થયેલા SEZ વિસ્તારમાં 163 એકર જમીને આપી છે. જેમાં રોકાણ રૂ, 91,000 કરોડ કરવાનું કંપનીઓએ નક્કી કર્યું છે.
સાણંદમાં સીજી પાવનરને 28 એકર જમીન આપી છે. અહીં જમીનનો બજાર ભાવ એક એકરનો રૂ. 5 કરોડ છે. રોકાણ રૂ. 7,600 કરોડ આવી શકે છે.
સાણંદમાં માઈક્રોન ટેકનોલોજીનું રૂ. 22,516 કરોડનો ATMP પ્લાન્ટ શરૂ થયો છે. પ્રોજેક્ટના 70 ટકા રાહતો ભારત સરકાર અને ગુજરાત સરકાર બંને તરફથી નાણાં રાહતો આપી છે.
ભારતની મોદી સરકારે પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 50% સુધીની નાણાકીય સહાય
રૂ. 11,250 કરોડ અને ગુજરાત સરકારની સહાય પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 20% સુધીની રૂ. 4,500 કરોડ નાણાં મળીને કુલ રૂ. 15,750 કરોડ સીધી રાહતો છે.
ઉપરાંત જમીન ફાળવણી, સ્ટેમ્પ ડ્યૂટીમાં રાહત, વીજળી, પાણી અને અન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુવિધાઓ તથા ઝડપી મંજૂરી પ્રક્રિયા કરી આપી હતી. જેનું મૂલ્ય જાહેર કરાયું નથી પણ તે ઘણી મોટી રાહતો છે.
રૂ. 4 હજાર કરોડ જેની બીજી રાહતો હોઈ શકે છે. આમ 22500 કરોડના પ્રોજેક્ટમાં 20 હજાર કરોડ કંપનીને ફાયદો કરી આપ્યો છે.
અગાઉ સાણંદમાં ટાટા નેનોને રૂ. 2,000–2,500 કરોડ સીધી અને બીજી મળીને રૂ. 33 હજાર કરોડની રાહતો આપી હોવાની વિગતો અગાઉ વિપક્ષ દ્વારા જાહેર કરાઈ હતી.
ટાટા
ધોલેરામાં ટાટા સેમિકન્ડક્ટરના રૂ. 91 હજાર કરોડના રોકાણમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય મળીને નાણાકીય રાહતો 70 ટકા અને જમીનમાં રાહતો આપી છે.
કેન્દ્ર સરકારની સહાય
ભારત સરકારની India Semiconductor Mission હેઠળ પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 50% સુધીની નાણાકીય સહાય આપવાની જાહેરાત કરી હતી એ અંદાજે રૂ.45,500 કરોડ હોઈ શકે છે. ગુજરાત સરકારે પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 20% સુધીની
અંદાજે રૂ. 18,200 કરોડ આપી હોઈ શકે છે. આમ બન્ને સરકારની કુલ 70 ટકા સીધી સહાય અંદાજે રૂ. 63,700 કરોડ હોઈ શકે છે.
સીધી ગ્રાન્ટ ઉપરાંત ગુજરાત સરકારે ધોલેરામાં જમીન ફાળવી, સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી મુક્તિ, વીજળી, પાણી, માર્ગ, લોજિસ્ટિક્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તથા ઝડપી મંજૂરી પ્રક્રિયા અને સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ આપ્યું હતું.
આમ સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ લાવવામાં કેન્દ્ર અને ભારત સરકારે મળીને સીધી અને બીજી સહાય રૂ. 1 લાખ કરોડ સુધી હોઈ શકે છે.
ગ્રીન ઉદ્યોગ
ગ્રીન ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ટ્રાન્સફોર્મેશન ઉદ્યોગો માટે ગ્રીન હાઇડ્રોજન, ગ્રીન એમોનિયા, કાર્બન ઘટાડો તથા નેટ-ઝીરો ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહનો આપવામાં આવશે.
કચ્છના ખાવડામાં અદાણી અને બીજાને 72,400 હેક્ટર જમીન આપી છે જેની સરેરાશ બજાર કિંમત પણ રૂ.5 લાખ પ્રતિ હેક્ટર માનીએ તો મૂલ્ય રૂ.3,600 કરોડથી વધુ થાય; રૂ. 10 લાખ પ્રતિ હેક્ટર માનીએ તો રૂ. 7,200 કરોડથી વધુ થાય છે.
GIPCL ને ખાવડામાં 4,750 હેક્ટર જમીન 40 વર્ષની લીઝ પર ફાળવવામાં આવી હતી, પરંતુ લીઝ પ્રીમિયમ, વાર્ષિક લીઝ ભાડું અથવા કુલ ચૂકવેલી રકમ જાહેર કરવામાં આવી નથી. GIPCLના સ્ટોક એક્સચેન્જ ખુલાસા અને કંપનીના અહેવાલોમાં જમીન ફાળવણીનો ઉલ્લેખ છે, પરંતુ કિંમતનો નથી. આવું જ અદાણીનું પણ છે.
ભારત સરકારની નીતિ
04 જાન્યુઆરી, 2023માં પ્રધાનમંડળે રાષ્ટ્રીય ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશનને મંજૂરી આપી જેમાં પ્રારંભિક ખર્ચ રૂ. 19,744 કરોડ હતો.
2030 સુધીમાં દેશમાં લગભગ 125 GW નવીનીકરણીય ઉર્જા પ્રોજેક્ટમાં રૂ.8 લાખ કરોડ રોકાણ અને 6 લાખ નોકરી મલશે.
પેટ્રોલિયમ આયાતમાં રૂ. 1 લાખ કરોડનો ઘટાડો થવાની જાહેરાત કરી હતી.
હાઇ-ટેક ઉદ્યોગ
ગુજરાત સરકારે 2025-30ની ઉદ્યોગનીતિમાં હાઇ-ટેક ઉત્પાદન કરે એવા ઉદ્યોગોને માટે નીતિ બનાવી છે. જેમાં સેમિકન્ડક્ટર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, AI હાર્ડવેર, ડ્રોન, સ્પેસ ટેક્નોલોજી, ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સને પ્રોત્સાહન આપવાનું નક્કી કર્યું છે.
MSME 2.0
MSME 2.0 નીતિમાં Industry 4.0, Automation, Robotics, Digital Manufacturing નક્કી કરાયું છે.
વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન
ચીન+1 વ્યૂહરચનાનો લાભ લઈને વૈશ્વિક કંપનીઓને ગુજરાતમાં આકર્ષવા.
મુખ્ય લક્ષ્યાંકો
રૂ. 20 લાખ કરોડથી વધુ નવા રોકાણનો પ્રયાસ
2020–2025 ઔદ્યોગિક નીતિનું મૂલ્યાંકન
CMIE આધારિત અભ્યાસ મુજબ: જાહેર થયેલા નવા પ્રોજેક્ટ
2020–21 રૂ. 1.43 લાખ કરોડ એમઓયુ, પૂર્ણ થયેલા પ્રોજેક્ટ્સ રૂ. 19,602 કરોડ
2021–22 રૂ. 5.68 લાખ કરોડ એમઓયુ, પૂર્ણ થયેલા પ્રોજેક્ટ્સ રૂ. 32,260 કરોડ
2022–23 રૂ. 2.04 લાખ કરોડ એમઓયુ, પૂર્ણ થયેલા પ્રોજેક્ટ્સ રૂ. 74,269 કરોડ
2023–24 રૂ. 6.28 લાખ કરોડ એમઓયુ, પૂર્ણ થયેલા પ્રોજેક્ટ્સ રૂ. 82,798 કરોડ
કુલ રૂ. 15.43 લાખ કરોડ એમઓયુ, પૂર્ણ થયેલા પ્રોજેક્ટ્સ કુલ રૂ. 2.09 લાખ કરોડ
વિધાનસભા
15 સપ્ટેમ્બર 2023માં રાજ્ય વિધાનસભામાં સરકારે જારી કરેલા નિવેદનમાં જણાવાયું છે કે વાઇબ્રન્ટ સમિટમાં હસ્તાક્ષર કરાયેલા રૂ9,45,158.68 કરોડના એમઓયુ સામે ફક્ત રૂ21,556.97 કરોડનું રોકાણ કરવામાં આવ્યું હતું.
નવ વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત સમિટમાં હસ્તાક્ષર કરાયેલા કુલ એક લાખ કે તેથી વધુ એમઓયુ (સમજૂતી પત્ર)માંથી લગભગ 26,000 પડતા મૂકવામાં આવ્યા હતા.
કંપનીની બગડતી નાણાકીય સ્થિતિ અને જમીન ફાળવણી, પ્રદૂષણ, આગ મંજૂરી મેળવવામાં વિલંબ કારણો હતા.
આજ સુધી આશરે 35% એમઓયુ રદ કરવામાં આવ્યા હતા. 20% પ્રોજેક્ટ શરૂ થયા નથી.
આ નવ સમિટ દરમિયાન કુલ રૂ100 લાખ કરોડનું રોકાણ થયું હોવાનું કહેવાય છે.
શિક્ષણ ઉદ્યોગમાં
શિક્ષણ ક્ષેત્રે 20,000 કે તેથી વધુ એમઓયુમાં કોઈ નાણાકીય રોકાણ નહોતું, છતાં તેમને એમઓયુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા.
સરકારે પડતો મૂકવામાં આવેલા પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ માટે કોઈ આંકડા જાહેર કર્યા નથી.
75,362 એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી 70% એમઓયુ કાર્યરત અથવા અમલમાં મુકાયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
રાજ્ય સરકારના ઉદ્યોગ અને સંલગ્ન વિભાગોએ એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કરતા પહેલા પૂર્વશરત, ગુજરાતમાં પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કરવા માટે કંપનીઓની નાણાકીય ક્ષમતાની ચકાસણી અને ચકાસણી કરવા માટે એક ટીમ બનાવી છે.
વાઇબ્રન્ટ સમિટ વર્ષ એમઓયુ એમઓયુ ઘટી ગયા
2003માં 80 એમઓયુ 38 ભાગી ગયા
2005માં 227 એમઓયુ 101 ભાગી ગયા
2007માં 454 એમઓયુ 201 ભાગી ગયા
2009માં 3,574 એમઓયુ 1,208 ભાગી ગયા
2011માં 8,380 એમઓયુ 4,073 ભાગી ગયા
2013માં 17,117 એમઓયુ 6,530 ભાગી ગયા
2015માં 21,304 એમઓયુ 5,539 ભાગી ગયા
2017માં 24,774 એમઓયુ 5,570 ભાગી ગયા
2019માં 28,360 એમઓયુ 2,715 ભાગી ગયા
કુલ 1,04,872 એમઓયુ 25,975 ભાગી ગયા
વાયબ્રન્ટ સમિટના MoU માં કોઈ રોકાણ નથી?
કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય શૈલેષ પરમાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નનો જવાબ આપતા, સરકારે દસમા વાઇબ્રન્ટ સમિટનું આયોજન થાય તે પહેલાં છેલ્લા બે વર્ષમાં કરવામાં આવેલા રોકાણો અને MoU પર ક્ષેત્રવાર વાર્ષિક એકંદર ડેટા જારી કર્યો.
1 ઓગસ્ટ, 2021 થી 31 જુલાઈ, 2022 સુધી, રૂ9,45,158.68 કરોડના MoU પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ આ કાર્યકાળ દરમિયાન, તેમાંથી ફક્ત રૂ21,556.97 કરોડનું રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે.
બીજા વર્ષમાં, એટલે કે, 1 ઓગસ્ટ, 2022 થી 31 જુલાઈ, 2023 સુધી, રૂ79,125 કરોડના MoU પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ફક્ત રૂ30 લાખનું રોકાણ કરવામાં આવ્યું હતું.
55,860 પ્રોજેક્ટ્સ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ફક્ત 19,069 કામગીરી શરૂ કરી છે, જ્યારે 31,832 તેમના પ્રાથમિક તબક્કામાં છે.
નાના ઉદ્યોગો
ફક્ત મધ્યમ, નાના, શુક્ષ્મ ઉદ્યોગોમાં રોકાણ; મોટાભાગના ક્ષેત્રોમાં સંપૂર્ણ શૂન્ય
55,860 પ્રોજેક્ટ્સ પર 25 વિવિધ ક્ષેત્રોમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આજની તારીખે, તેમાંથી 21 ક્ષેત્રોમાં કોઈ રોકાણ મળ્યું નથી.
ઓગસ્ટ 2021 – જુલાઈ 2022 આંકડા:
કૃષિ અને ખાદ્ય પ્રક્રિયા રૂ14,972ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
પશુપાલન અને મત્સ્યઉદ્યોગ અને કોર્પોરેશન રૂ5,290ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
કેમિકલ, પેટ્રોકેમિકલ અને GIDC મોટા પ્રોજેક્ટ્સ રૂ1,47,891ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
કોર્પોરેટ સામાજિક જવાબદારી રૂ144ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
શિક્ષણરૂ 5,465ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
એન્જિનિયરિંગ, ઓટો અને અન્ય ઉદ્યોગો રૂ2,52,697માં રૂ134 રોકાણ આવ્યું.
પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન રૂ3,400ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
શૂન્ય આરોગ્ય સંભાળ અને ફાર્મા રૂ6,660માં રૂ1,335ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
ઔદ્યોગિક પાર્ક, લોજિસ્ટિક પાર્ક અને મીની એસ્ટેટરૂ9,277ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
માહિતી અને ટેકનોલોજી અને બાયોટેકનોલોજી રૂ3,729ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
ખનિજ આધાર પ્રોજેક્ટ રૂ149,387ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
પોર્ટ અને પોર્ટ બેઝ રૂ5,376ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
પાવર, ઓઇલ અને ગેસ સેક્ટર રૂ2,19,760માં રૂ33નું રોકાણ આવ્યું.
રિટેલ ટ્રેડ અને સર્વિસિસ રૂ1,050ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
ઝીરોરોડ અને રેલ પ્રોજેક્ટ્સ રૂ4,307ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
ગ્રામ વિકાસ રૂ725ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
કૌશલ્ય વિકાસ ક્ષેત્ર રૂ1,253ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
રમતગમત, યુવા અને સંસ્કૃતિ રૂ472ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
કાપડ અને વસ્ત્રોમાં રૂ9,602ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
પર્યટન અને નાગરિક ઉડ્ડયનમાં રૂ16,330ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
આદિવાસી વિકાસમાં રૂ187ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
શહેરી વિકાસમાં રૂ1,27,624ના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
પાણી પુરવઠોમાં રૂ14,762માંના કરોડના કરારો પણ શૂન્ય રોકાણ.
MSMEરૂ73,300માં રૂ20,055
ઓગસ્ટ 2022 – 31 જુલાઈ, 2023 આંકડા રૂ.કરોડોમાં
શુન્ય રોકાણ
કૃષિ અને ખાદ્ય પ્રક્રિયા
રાસાયણિક, પેટ્રોકેમ અને GIDC મોટા પ્રોજેક્ટ્સ રૂ21,545
એન્જિનિયરિંગ, ઓટો અને અન્ય ઉદ્યોગો રૂ7,990
આરોગ્ય સંભાળ અને ફાર્મામાં રૂ2,809
પાવર, તેલ અને ગેસ ક્ષેત્ર રૂ40,447
કાપડ અને વસ્ત્રો રૂ2,813
MSMEરૂ3
MSME એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલના અભ્યાસ મુજબ, ગુજરાતે 2021-22થી 2023-24માં રૂ. 14,00,175 કરોડના નવા રોકાણ પ્રોજેક્ટ્સે કામ શરૂ કર્યું અને રૂ. 1,89,327 કરોડના ચાલુ પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ કર્યા છે.
સેન્ટર ફોર મોનિટરિંગ ઓફ ઇન્ડિયન ઇકોનોમી (CMIE) દ્વારા 3 ફેબ્રુઆરી 2025 ના રોજ આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2020-21 દરમિયાન, નવા રોકાણ પ્રોજેક્ટ્સ પ્રાપ્ત થયા હતા જે રૂ. 142909 કરોડ, 2021-22 માં રૂ. 567758 કરોડ, 2022-23માં રૂ. 204133 કરોડ અને 2023-24 માં રૂ. 628284 કરોડના હતા. આ વર્ષો દરમિયાન પૂર્ણ થયેલા રોકાણ પ્રોજેક્ટ્સ અનુક્રમે રૂ. 19602 કરોડ, રૂ. 32260 કરોડ, રૂ. 74269 કરોડ અને રૂ. 82798 કરોડના હતા.
નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન, કુલ રોકાણ પ્રોજેક્ટ્સ રૂ. 2687734 કરોડના બાકી હતા અને રૂ. 1448308 કરોડના અમલીકરણ હેઠળ હતા અને રૂ. 17676 કરોડના બાકી પ્રોજેક્ટ્સ પુનઃજીવિત થયા હતા.
2023-24માં રાજ્યમાંથી નિકાસ રૂ. 1113729 કરોડ થઈ છે જે 2022-23માં રૂ. 1202494 કરોડ હતી.
11.26 લાખ નોંધાયેલા MSME છે જે રાષ્ટ્રીય સ્તરે નોંધાયેલા કુલ 1.48 કરોડ MSME ના 7.5% છે. જોકે, ટેકનોલોજી, બજાર અને નાણાકીય બાબતો જેવી અનેક સમસ્યાઓને કારણે મોટી સંખ્યામાં સૂક્ષ્મ અને નાના એકમો અસ્તિત્વ માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.[:en]DILIP PATEL
Ahmedabad, 18 June 2026
From a manufacturing hub, Gujarat has to become a world research and technology hub. Dholera has once again been made the investment center of Gujarat in the next 5 years. Where the Gujarat government has acquired 1 thousand square kilometers of land from farmers, gauchars and government bad lands for 20 years.
Rupee. A possibility of new investment of more than Rs 20 lakh crore has been expressed in the policy. Rs 15 lakh crore was fixed in the previous policy. In which only Rs. An investment of Rs 2 lakh crore was made under the Vibrant MoU.
In this policy, Rs. 5 years. There is a possibility of getting tax relief of Rs 50 thousand crores. Rs. in 2020-2025 A policy was made to give concessions worth Rs 40 thousand crores to industries.
Main objectives of Gujarat Industrial Policy 2025-30
semiconductor hub
Making Gujarat the largest semiconductor manufacturing hub of India.
Dholera Special Investment Region has once again been declared as a major investment hub. Additional land is also being reserved for semiconductor ecosystem, supplier parks, chemicals, packaging, housing, logistics, Indo-Taiwan Industrial Park etc. in Dholera and Sanand.
The Gujarat government allotted about 160 acres of land in Dholera for Tata Electronics. One acre land here costs Rs. The price is 1 crore. 163 acres of land has been allotted in the SEZ area declared in 2026. In which companies have decided to invest Rs 91,000 crore.
CG Pavner has been given 28 acres of land in Sanand. The market price of land here is Rs. 50 million. Investment Rs. Rs 7,600 crore may come.
Micron Technology in Sanand Rs. ATMP plant worth Rs 22,516 crore has started. 70 percent of the project’s concessions are financial concessions from both the Government of India and the Government of Gujarat.
Modi government of India provides financial assistance up to 50% of the project cost
Rs. Rs 11,250 crore and assistance up to 20% of the project cost from the Government of Gujarat. The total amount is Rs 4,500 crore. There is direct relief of Rs 15,750 crore.
Apart from this, land allotment, relief in stamp duty, electricity, water and other basic facilities and accelerated approval process were done. The price of which has not been disclosed but it is a big concession.
Rupee. 4 thousand crores which may include other reliefs. In this way, the company has got a profit of Rs 20 thousand crores in a project worth Rs 22500 crores.
Earlier, Tata Nano in Sanand was sold for Rs. 2,000-2,500 crore directly and the other together with Rs. Earlier, details of concessions worth Rs 33 thousand crore were given by the opposition.
Tata
Tata Semiconductor in Dholera has Rs. In an investment of Rs 91 thousand crore, the Center and the State together have given financial concessions and land concessions of 70 percent.
central government assistance
Government of India announced financial assistance up to 50% of the project cost under India Semiconductor Mission which could be around Rs 45,500 crore. Gujarat Government up to 20% of project cost
Approximately Rs. Rs 18,200 crore would have been given. Thus, the total direct assistance from both the governments is 70 percent approximately Rs. Could be Rs 63,700 crore.
Apart from the direct grant, the Gujarat government provided land, stamp duty exemption, electricity, water, roads, logistics infrastructure and expedited approval process and single-window clearance in Dholera.
Thus, in bringing forward the semiconductor industry, the Central Government and the Government of India together provided direct and in-kind assistance of Rs. It could be up to Rs 1 lakh crore.
green industry
For green industrial transition industries, green hydrogen, green ammonia, carbon reduction and net-zero industries will be encouraged.
Adani and others have been given 72,400 hectares of land in Khavra, Kutch, whose average market value, assuming Rs 5 lakh per hectare, is more than Rs 3,600 crore; Rupee. 10 lakh per hectare then Rs. 7,200 crores.
GIPCL was allotted 4,750 hectares of land in Khavra on a 40-year lease, but the lease premium, annual lease rent or the total amount paid has not been disclosed. GIPCL’s stock exchange disclosures and company reports mention the land allotment, but not the price. The same is true in the case of Adani also.
Indian government policy
On January 04, 2023, the Cabinet approved the National Green Hydrogen Mission with an initial outlay of Rs. 19,744 crores.
By 2030, about 125 GW renewable energy projects in the country will generate investment worth Rs 8 lakh crore and 6 lakh jobs.
Petroleum import Rs. It was announced to reduce Rs 1 lakh crore.
hi-tech industry
The Gujarat government has made a policy for industries manufacturing hi-tech products in the Industrial Policy 2025-30. In which it has been decided to promote semiconductor, electronics, AI hardware, drones, space technology, defense systems.
MSME 2.0
Industry 4.0, automation, robotics, digital manufacturing have been defined in the MSME 2.0 policy.
global supply chain
Leveraging China+1 strategy to attract global companies to Gujarat.
main objective
Rs. Effort for new investment of more than 20 lakh crores
Evaluation of Industrial Policy 2020-2025
As per CMIE based study: New projects announced
2020–21 Rs. MoU worth Rs 1.43 lakh crore, completed projects worth Rs 19,602 crore
2021–22 Rs. MoU worth Rs 5.68 lakh crore, projects worth Rs 32,260 crore completed
2022–23 Rs. MoU worth Rs 2.04 lakh crore, completed projects worth Rs. 74,269 crores
2023-24 Rs. 6.28 lakh
MoUs worth crores; completed projects worth ₹82,798 crore.
Total MoUs worth ₹15.43 lakh crore; completed projects worth ₹2.09 lakh crore.
Assembly
In a statement issued by the government in the State Assembly on September 15, 2023, it was announced that the Vibrant Summit would take place.
MoUs worth ₹9,45,158.68 crore were signed, whereas actual investment amounted to only ₹21,556.97 crore.
Out of the total of over one lakh MoUs (Memorandums of Understanding) signed across nine Vibrant Gujarat Summits, approximately 26,000 were cancelled.
The reasons cited included the deteriorating financial health of companies, delays in land allotment, and issues regarding pollution and fire safety clearances.
To date, approximately 35% of the MoUs have been cancelled, and 20% of the projects have not even commenced.
Claims have been made regarding a total investment of ₹100 lakh crore across these nine summits.
In the Education Industry
In the education sector, over 20,000 MoUs involved no financial investment, yet they were classified as MoUs.
The government has not released figures regarding the investment value of the cancelled projects.
75,362 MoUs were signed, with claims that 70% of them became operational or were implemented.
The state government’s Industries Department (and related departments) has constituted a team to assess and verify the financial capacity of companies intending to invest in Gujarat projects—a mandatory prerequisite before signing an MoU. Vibrant Summit: Year-wise breakdown of MoUs and those that did not materialize
2003: 80 MoUs; 38 did not materialize
2005: 227 MoUs; 101 did not materialize
2007: 454 MoUs; 201 did not materialize
2009: 3,574 MoUs; 1,208 did not materialize
2011: 8,380 MoUs; 4,073 did not materialize
2013: 17,117 MoUs; 6,530 did not materialize
2015: 21,304 MoUs; 5,539 did not materialize
2017: 24,774 MoUs; 5,570 did not materialize
2019: 28,360 MoUs; 2,715 did not materialize
Total: 1,04,872 MoUs; 25,975 did not materialize
No investment from Vibrant Summit MoUs?
In response to a question by Congress MLA Shailesh Parmar, the government released sector-wise annual data regarding investments and MoUs signed in the two years preceding the 10th Vibrant Summit.
Between August 1, 2021, and July 31, 2022, MoUs worth ₹9,45,158.68 crore were signed. However, during this period, actual investment amounted to only ₹21,556.97 crore.
In the second year—from August 1, 2022, to July 31, 2023—MoUs worth ₹79,125 crore were signed, out of which only ₹30 lakh was invested.
A total of 55,860 projects were signed; of these, only 19,069 have commenced operations, while 31,832 remain in the initial stages.
Small-scale industries
Investment in MSMEs only; Completely zero in most sectors
55,860 projects were signed across 25 different sectors. To date, 21 of these have received no investment.
Data from August 2021 to July 2022:
Zero investment in agriculture and food processing contracts worth ₹14,972 crore.
Zero investment in animal husbandry, fisheries, and corporation contracts worth ₹5,290 crore.
Zero investment in major chemical, petrochemical, and GIDC project contracts worth ₹1,47,891 crore.
Zero investment in Corporate Social Responsibility (CSR) contracts worth ₹144 crore.
Zero investment in education contracts worth ₹5,465 crore.
Investments worth ₹2,52,697 crore were received in engineering, auto, and other industries.
Zero investment in environment, forest, and climate change contracts worth ₹3,400 crore; zero investment in healthcare and pharma contracts worth ₹6,660 crore.
Zero investment in industrial park, logistics park, and mini-estate contracts worth ₹9,277 crore.
Zero investment in information technology and biotechnology contracts worth ₹3,729 crore.
Zero investment in mineral-based project contracts worth ₹1,49,387 crore.
Zero investment in port and port-based contracts worth ₹5,376 crore.
Investments worth ₹2,19,760 crore were received in the power, oil, and gas sectors.
Zero investment in retail trade and services contracts worth ₹1,050 crore. Zero investment was recorded in road and rail project contracts worth ₹4,307 crore.
Zero investment was recorded in rural development contracts worth ₹725 crore.
Zero investment was recorded in skill development sector contracts worth ₹1,253 crore.
Zero investment was recorded in sports, youth, and culture contracts worth ₹472 crore. Zero investment was recorded in textile and apparel contracts worth ₹9,602 crore.
Zero investment was recorded in tourism and civil aviation contracts worth ₹16,330 crore.
Zero investment was recorded in tribal development contracts worth ₹187 crore.
Zero investment was recorded in urban development contracts worth ₹1,27,624 crore.
Zero investment was recorded in water supply contracts worth ₹14,762 crore.
MSMEs: ₹20,055 crore out of ₹73,300 crore
Figures for August 2022 – July 31, 2023 (in ₹ crore)
No investment
Agriculture and food processing
Chemical, petrochemical, and GIDC mega projects: ₹21,545 crore
Engineering, auto, and other industries: ₹7,990 crore
Healthcare and pharma: ₹2,809 crore
Power, oil, and gas sector: ₹40,447 crore
Textiles and garments: ₹2,813 crore
MSMEs: ₹3 crore
According to a study by the MSME Export Promotion Council, Gujarat… between 2021-22 and 2023-24… ₹14,00,175 crore…
…new investment projects worth [amount] rupees have been initiated, and ongoing projects worth ₹1,89,327 crore have been completed.
According to data provided by the Centre for Monitoring Indian Economy (CMIE) on February 3, 2025, new investment projects worth ₹1,42,909 crore were secured during the financial year 2020-21, and projects worth ₹1,42,909 crore were secured in 2021-22. Projects worth ₹5,67,758 crore, ₹2,04,133 crore, and ₹6,28,284 crore were completed in the years 2022-23 and 2023-24. The value of investment projects completed during these years stood at ₹19,602 crore, ₹32,260 crore, ₹74,269 crore, and ₹82,798 crore, respectively.
During the financial year 2023-24, investment projects worth a total of ₹26,87,734 crore were pending, work was underway on projects worth ₹14,48,308 crore, and pending projects worth ₹17,676 crore were revived.
Exports from the state stood at ₹11,13,729 crore in 2023-24, compared to ₹12,02,494 crore in 2022-23.
There are 11.26 lakh registered MSMEs, representing 7.5% of the total 1.48 crore MSMEs registered at the national level. However, a large number of micro and small units are struggling to survive due to various challenges such as technological, market, and financial difficulties. (Google translation from Gujarati; please refer to the original report)[:hn]धोलेरा का लॉलीपॉप फिर दिया गया, गुजरात औद्योगिक नीति 2025-30
दिलीप पटेल
अहमदाबाद, 18 जून 2026
एक विनिर्माण केंद्र से, गुजरात को विश्व अनुसंधान और प्रौद्योगिकी केंद्र बनना है। अगले 5 वर्षों में धोलेरा को एक बार फिर गुजरात के निवेश का केंद्र बनाया गया है। जहां गुजरात सरकार ने 20 साल के लिए किसानों, गौचरों और सरकारी खराब जमीनों से 1 हजार वर्ग किलोमीटर जमीन का अधिग्रहण कर लिया है।
रु. पॉलिसी में 20 लाख करोड़ से ज्यादा के नए निवेश की संभावना जताई गई है. पिछली नीति में 15 लाख करोड़ तय किया गया था. जिसमें मात्र रु. वाइब्रेंट एमओयू के तहत 2 लाख करोड़ का निवेश किया गया।
इस पॉलिसी में 5 साल में रु. 50 हजार करोड़ की टैक्स राहत मिलने की संभावना है. 2020-2025 में रु. उद्योगों को 40 हजार करोड़ की रियायतें देने की नीति बनाई गई।
गुजरात औद्योगिक नीति 2025-30 के मुख्य उद्देश्य
सेमीकंडक्टर हब
गुजरात को भारत का सबसे बड़ा सेमीकंडक्टर विनिर्माण केंद्र बनाना।
धोलेरा विशेष निवेश क्षेत्र को एक बार फिर प्रमुख निवेश केंद्र के रूप में घोषित किया गया है। धोलेरा और साणंद में सेमीकंडक्टर इकोसिस्टम, आपूर्तिकर्ता पार्क, रसायन, पैकेजिंग, आवास, लॉजिस्टिक्स, इंडो-ताइवान औद्योगिक पार्क आदि के लिए अतिरिक्त भूमि भी आरक्षित की जा रही है।
गुजरात सरकार ने टाटा इलेक्ट्रॉनिक्स के लिए धोलेरा में लगभग 160 एकड़ जमीन आवंटित की। यहां एक एकड़ जमीन रु. 1 करोड़ है कीमत. 2026 में घोषित SEZ क्षेत्र में 163 एकड़ जमीन आवंटित की गई है. जिसमें कंपनियों ने 91,000 करोड़ रुपये का निवेश करने का फैसला किया है.
साणंद में सीजी पावनेर को 28 एकड़ जमीन दी गई है. यहां जमीन की बाजार कीमत रु. 5 करोड़. निवेश रु. 7,600 करोड़ रुपये आ सकते हैं.
साणंद में माइक्रोन टेक्नोलॉजी रु. 22,516 करोड़ का एटीएमपी प्लांट शुरू हो गया है. परियोजना की 70 प्रतिशत रियायतें भारत सरकार और गुजरात सरकार दोनों की ओर से वित्तीय रियायतें हैं।
भारत की मोदी सरकार परियोजना लागत का 50% तक वित्तीय सहायता देती है
रु. 11,250 करोड़ रुपये और गुजरात सरकार से परियोजना लागत का 20% तक सहायता। कुल राशि 4,500 करोड़ रु. 15,750 करोड़ की सीधी राहत है।
इसके अलावा भूमि आवंटन, स्टांप शुल्क में राहत, बिजली, पानी और अन्य बुनियादी सुविधाएं और त्वरित अनुमोदन प्रक्रिया की गई। जिसकी कीमत का खुलासा नहीं किया गया है लेकिन यह एक बड़ी रियायत है।
रु. 4 हजार करोड़ जिसमें अन्य राहतें हो सकती हैं. इस तरह 22500 करोड़ के प्रोजेक्ट में कंपनी को 20 हजार करोड़ का फायदा हुआ है.
इससे पहले, साणंद में टाटा नैनो रुपये में बेची गई थी। 2,000-2,500 करोड़ सीधे और दूसरा एक साथ रु. विपक्ष की ओर से पहले 33 हजार करोड़ की रियायतों का ब्योरा दिया गया था.
टाटा
धोलेरा में टाटा सेमीकंडक्टर के रु. 91 हजार करोड़ के निवेश में केंद्र और राज्य ने मिलकर 70 प्रतिशत की वित्तीय रियायतें और जमीन की रियायतें दी हैं।
केंद्र सरकार की सहायता
भारत सरकार ने इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन के तहत परियोजना लागत का 50% तक वित्तीय सहायता की घोषणा की जो लगभग 45,500 करोड़ रुपये हो सकती है। गुजरात सरकार परियोजना लागत का 20% तक
लगभग रु. 18,200 करोड़ रुपये दिए गए होंगे. इस प्रकार दोनों सरकारों की ओर से कुल 70 प्रतिशत प्रत्यक्ष सहायता लगभग रु. 63,700 करोड़ हो सकता है.
प्रत्यक्ष अनुदान के अलावा, गुजरात सरकार ने धोलेरा में भूमि, स्टांप शुल्क में छूट, बिजली, पानी, सड़क, रसद बुनियादी ढांचे और त्वरित अनुमोदन प्रक्रिया और एकल-खिड़की निकासी प्रदान की।
इस प्रकार, सेमीकंडक्टर उद्योग को आगे लाने में केंद्र सरकार और भारत सरकार ने मिलकर रुपये की प्रत्यक्ष और अन्य सहायता प्रदान की। 1 लाख करोड़ तक हो सकता है.
हरित उद्योग
हरित औद्योगिक परिवर्तन उद्योगों के लिए हरित हाइड्रोजन, हरित अमोनिया, कार्बन कटौती और नेट-शून्य उद्योगों को प्रोत्साहन दिया जाएगा।
कच्छ के खावड़ा में अडानी और अन्य को 72,400 हेक्टेयर जमीन दी गई है, जिसका औसत बाजार मूल्य 5 लाख रुपये प्रति हेक्टेयर मानते हुए, 3,600 करोड़ रुपये से अधिक है; रु. 10 लाख प्रति हेक्टेयर तो रु. 7,200 करोड़.
जीआईपीसीएल को खावड़ा में 40 साल की लीज पर 4,750 हेक्टेयर जमीन आवंटित की गई थी, लेकिन लीज प्रीमियम, वार्षिक लीज किराया या भुगतान की गई कुल राशि का खुलासा नहीं किया गया है। जीआईपीसीएल के स्टॉक एक्सचेंज खुलासे और कंपनी रिपोर्ट में भूमि आवंटन का उल्लेख है, लेकिन कीमत का नहीं। अडानी के मामले में भी यही सच है.
भारत सरकार की नीति
04 जनवरी, 2023 को कैबिनेट ने रुपये के प्रारंभिक परिव्यय के साथ राष्ट्रीय हरित हाइड्रोजन मिशन को मंजूरी दी। 19,744 करोड़.
2030 तक देश में लगभग 125 गीगावॉट नवीकरणीय ऊर्जा परियोजनाओं से 8 लाख करोड़ रुपये का निवेश और 6 लाख नौकरियां पैदा होंगी।
पेट्रोलियम आयात रु. 1 लाख करोड़ रुपए कम करने का ऐलान किया गया.
हाईटेक उद्योग
गुजरात सरकार ने 2025-30 की औद्योगिक नीति में हाईटेक उत्पाद बनाने वाले उद्योगों के लिए नीति बनाई है. जिसमें सेमीकंडक्टर, इलेक्ट्रॉनिक्स, एआई हार्डवेयर, ड्रोन, अंतरिक्ष प्रौद्योगिकी, रक्षा प्रणालियों को बढ़ावा देने का निर्णय लिया गया है।
एमएसएमई 2.0
एमएसएमई 2.0 नीति में उद्योग 4.0, ऑटोमेशन, रोबोटिक्स, डिजिटल विनिर्माण को परिभाषित किया गया है।
वैश्विक आपूर्ति श्रृंखला
वैश्विक कंपनियों को गुजरात में आकर्षित करने के लिए चीन+1 रणनीति का लाभ उठाना।
मुख्य उद्देश्य
रु. 20 लाख करोड़ से ज्यादा के नये निवेश का प्रयास
औद्योगिक नीति 2020-2025 का मूल्यांकन
सीएमआईई आधारित अध्ययन के अनुसार: नई परियोजनाओं की घोषणा की गई
2020–21 रु. 1.43 लाख करोड़ का एमओयू, पूरे हुए प्रोजेक्ट 19,602 करोड़
2021–22 रु. 5.68 लाख करोड़ का एमओयू, पूरे हुए प्रोजेक्ट 32,260 करोड़
2022–23 रु. 2.04 लाख करोड़ का एमओयू, पूरे हुए प्रोजेक्ट रु. 74,269 करोड़
2023-24 रु. 6.28 लाख करोड़ का एमओयू, पूरे हुए प्रोजेक्ट 82,798 करोड़
कुल रु. 15.43 लाख करोड़ के एमओयू, कुल रु. की परियोजनाएं पूरी हुईं. 2.09 लाख करोड़
सभा
15 सितंबर 2023 को राज्य विधानसभा में सरकार की ओर से जारी एक बयान में कहा गया कि वाइब्रेंट समिट होगा
9,45,158.68 करोड़ रुपये के MoUs साइन हुए, जबकि सिर्फ़ 21,556.97 करोड़ रुपये ही इन्वेस्ट हुए।
नौ वाइब्रेंट गुजरात समिट्स में साइन हुए कुल एक लाख या उससे ज़्यादा MoUs (मेमोरेंडम ऑफ़ अंडरस्टैंडिंग) में से लगभग 26,000 कैंसिल कर दिए गए।
इसके कारण कंपनी की बिगड़ती फ़ाइनेंशियल हालत और ज़मीन अलॉटमेंट में देरी, प्रदूषण, फ़ायर क्लियरेंस थे।
आज तक, लगभग 35% MoUs कैंसिल हो चुके हैं। 20% प्रोजेक्ट्स शुरू ही नहीं हुए हैं।
इन नौ समिट्स के दौरान कुल 100 लाख करोड़ रुपये इन्वेस्ट होने की बात कही जा रही है।
एजुकेशन इंडस्ट्री में
एजुकेशन सेक्टर में 20,000 या उससे ज़्यादा MoUs में कोई फ़ाइनेंशियल इन्वेस्टमेंट नहीं हुआ, फिर भी उन्हें MoUs के तौर पर क्लासिफ़ाई किया गया।
सरकार ने कैंसिल किए गए प्रोजेक्ट्स में इन्वेस्टमेंट के कोई आंकड़े जारी नहीं किए हैं।
75,362 MoU साइन किए गए, जिनमें से 70% MoU के ऑपरेशनल या लागू होने का दावा किया गया।
राज्य सरकार के इंडस्ट्री और उससे जुड़े डिपार्टमेंट ने गुजरात में प्रोजेक्ट्स में इन्वेस्ट करने के लिए कंपनियों की फाइनेंशियल कैपेसिटी की जांच और वेरिफिकेशन के लिए एक टीम बनाई है, जो MoU साइन करने से पहले एक ज़रूरी शर्त है।
वाइब्रेंट समिट साल MOU MOUs कम हुए
2003 80 MOUs 38 भाग गए
2005 227 MOUs 101 भाग गए
2007 454 MOUs 201 भाग गए
2009 3,574 MOUs 1,208 भाग गए
2011 8,380 MOUs 4,073 भाग गए
2013 17,117 MOUs 6,530 भाग गए
2015 21,304 MOUs 5,539 भाग गए
2017 24,774 MOUs 5,570 भाग गए
2019 28,360 MOUs 2,715 भाग गए
कुल 1,04,872 MOUs 25,975 भाग गए
वाइब्रेंट समिट में कोई इन्वेस्टमेंट नहीं MoUs?
कांग्रेस MLA शैलेश परमार के एक सवाल के जवाब में, सरकार ने 10वें वाइब्रेंट समिट के आयोजन से पहले पिछले दो सालों में किए गए इन्वेस्टमेंट और MoUs पर सेक्टर-वाइज़ सालाना कुल डेटा जारी किया।
1 अगस्त, 2021 से 31 जुलाई, 2022 तक, 9,45,158.68 करोड़ रुपये के MoUs साइन किए गए। लेकिन इस दौरान, उनमें से सिर्फ़ 21,556.97 करोड़ रुपये का ही इन्वेस्टमेंट हुआ है।
दूसरे साल, यानी 1 अगस्त, 2022 से 31 जुलाई, 2023 तक, 79,125 करोड़ रुपये के MoUs साइन किए गए, जिनमें से सिर्फ़ 30 लाख रुपये का इन्वेस्टमेंट हुआ।
55,860 प्रोजेक्ट्स साइन किए गए, जिनमें से सिर्फ़ 19,069 ने ही काम शुरू किया है, जबकि 31,832 अपने शुरुआती स्टेज में हैं।
छोटे उद्योग
सिर्फ़ MSMEs में इन्वेस्टमेंट; ज़्यादातर सेक्टर में पूरी तरह ज़ीरो
25 अलग-अलग सेक्टर में 55,860 प्रोजेक्ट साइन किए गए थे। आज तक, उनमें से 21 में कोई इन्वेस्टमेंट नहीं मिला है।
अगस्त 2021 – जुलाई 2022 के आंकड़े:
14,972 करोड़ रुपये के एग्रीकल्चर और फ़ूड प्रोसेसिंग कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट।
5,290 करोड़ रुपये के एनिमल हस्बैंड्री और फिशरीज़ और कॉर्पोरेशन कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट।
1,47,891 करोड़ रुपये के केमिकल, पेट्रोकेमिकल और GIDC मेजर प्रोजेक्ट्स कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट।
144 करोड़ रुपये के कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट।
5,465 करोड़ रुपये के एजुकेशन कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट।
इंजीनियरिंग, ऑटो और दूसरी इंडस्ट्रीज़ में 2,52,697 करोड़ रुपये का इन्वेस्टमेंट मिला।
3,400 करोड़ रुपये के एनवायरनमेंट, फ़ॉरेस्ट और क्लाइमेट चेंज कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट। 6,660 करोड़ रुपये के हेल्थकेयर और फार्मा कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
9,277 करोड़ रुपये के इंडस्ट्रियल पार्क, लॉजिस्टिक पार्क और मिनी एस्टेट कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
3,729 करोड़ रुपये के इन्फॉर्मेशन और टेक्नोलॉजी और बायोटेक्नोलॉजी कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
149,387 करोड़ रुपये के मिनरल बेस प्रोजेक्ट कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
5,376 करोड़ रुपये के पोर्ट और पोर्ट बेस कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
पावर, ऑयल और गैस सेक्टर में 2,19,760 करोड़ रुपये का इन्वेस्टमेंट हुआ।
1,050 करोड़ रुपये के रिटेल ट्रेड और सर्विसेज़ कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
4,307 करोड़ रुपये के ज़ीरो रोड और रेल प्रोजेक्ट कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
725 करोड़ रुपये के रूरल डेवलपमेंट कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
1,253 करोड़ रुपये के स्किल डेवलपमेंट सेक्टर कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
472 करोड़ रुपये के स्पोर्ट्स, यूथ और कल्चर कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ। टेक्सटाइल और अपैरल के 9,602 करोड़ रुपये के कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
टूरिज्म और सिविल एविएशन के 16,330 करोड़ रुपये के कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
ट्राइबल डेवलपमेंट के 187 करोड़ रुपये के कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
अर्बन डेवलपमेंट के 1,27,624 करोड़ रुपये के कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
वॉटर सप्लाई के 14,762 करोड़ रुपये के कॉन्ट्रैक्ट में भी ज़ीरो इन्वेस्टमेंट हुआ।
MSMEs 73,300 रुपये में 20,055 रुपये
अगस्त 2022 – 31 जुलाई 2023 के आंकड़े रुपये में। करोड़
कोई इन्वेस्टमेंट नहीं
एग्रीकल्चर और फ़ूड प्रोसेसिंग
केमिकल, पेट्रोकेम और GIDC के बड़े प्रोजेक्ट Rs 21,545
इंजीनियरिंग, ऑटो और दूसरी इंडस्ट्रीज़ Rs 7,990
हेल्थकेयर और फार्मा Rs 2,809
पावर, ऑयल और गैस सेक्टर Rs 40,447
टेक्सटाइल और गारमेंट्स Rs 2,813
MSMEs Rs 3
MSME एक्सपोर्ट प्रमोशन काउंसिल की एक स्टडी के मुताबिक, गुजरात ने 2021-22 और 2023-24 के बीच 14,00,175 करोड़ रुपये के नए इन्वेस्टमेंट प्रोजेक्ट शुरू किए हैं और 1,89,327 करोड़ रुपये के चल रहे प्रोजेक्ट पूरे किए हैं।
सेंटर फॉर मॉनिटरिंग ऑफ इंडियन इकोनॉमी (CMIE) की 3 फरवरी 2025 को दी गई जानकारी के मुताबिक, फाइनेंशियल ईयर 2020-21 के दौरान 142909 करोड़ रुपये के नए इन्वेस्टमेंट प्रोजेक्ट मिले, 2021-22 में 142909 करोड़ रुपये के नए इन्वेस्टमेंट प्रोजेक्ट मिले। 2022-23 में 567758 करोड़ रुपये, 2022-23 में 204133 करोड़ रुपये और 2023-24 में 628284 करोड़ रुपये पूरे हुए। इन सालों में पूरे हुए इन्वेस्टमेंट प्रोजेक्ट्स की कीमत क्रमशः 19602 करोड़ रुपये, 32260 करोड़ रुपये, 74269 करोड़ रुपये और 82798 करोड़ रुपये थी।
फाइनेंशियल ईयर 2023-24 के दौरान, कुल 2687734 करोड़ रुपये के इन्वेस्टमेंट प्रोजेक्ट्स पेंडिंग थे और 1448308 करोड़ रुपये के प्रोजेक्ट्स पर काम चल रहा था और 17676 करोड़ रुपये के पेंडिंग प्रोजेक्ट्स को फिर से शुरू किया गया।
2023-24 में राज्य से एक्सपोर्ट 1113729 करोड़ रुपये रहा, जबकि 2022-23 में यह 1202494 करोड़ रुपये था।
11.26 लाख रजिस्टर्ड MSMEs हैं, जो नेशनल लेवल पर रजिस्टर्ड कुल 1.48 करोड़ MSMEs का 7.5% है। हालांकि, टेक्नोलॉजी, मार्केट और फाइनेंशियल दिक्कतों जैसी कई समस्याओं की वजह से बड़ी संख्या में माइक्रो और स्मॉल यूनिट्स को अपना वजूद बचाने के लिए संघर्ष करना पड़ रहा है। (गुजराती से गूगल अऩुवाद, मूल अहेवाल देंखे)[:]
