[:gj]ગુજરાતમાં 23 વર્ષથી સ્ટ્રોબેરીની ખેતી છતાં આગળ વધી નહીં[:en]Strawberry cultivation in Gujarat has not progressed beyond 23 years[:hn]गुजरात में स्ट्रॉबेरी की खेती 23 वर्षों से आगे नहीं बढ़ी है[:]

[:gj]ગાંધીનગર, 5 એપ્રિલ 2021
ગુજરાતમાં 23 વર્ષથી નાજૂક ફળ સ્ટ્રોબેરીની ખેતી સાપુતારા પાસે ખેડૂતો કરી રહ્યાં છે. ખેતીની શરૂઆત સોમાભાઈ ઝીપાર્યાભાઈ પવાર 9574278441 ખેતી કરે છે. ડાંગના આહવાના લાહાનદબાસ ગામના સોમાભાઈ પાસે 8 હેક્ટર જમીન છે. તેઓ કદાચ પહેલા ખેડૂત હશે કે જેમણે પહેલી વખત ટ્રોબેરીની ખેતી કરી હોય.

સ્ટ્રોબેરી હૃદયના આકારના ફળ છે. નાજુક, હળવા અને ખાટા-મીઠા સ્વાદ હોય છે. સ્ટ્રોબેરીની 600 જાતો છે. બધા તેના સ્વાદના રંગ સ્વરૂપમાં એકબીજાથી અલગ છે. સ્ટ્રોબેરી તેમની અલગ સુગંધ માટે જાણીતી છે. આઇસ ક્રીમ વગેરેમાં વપરાય છે.

ગુજરાતમાં 4.46 લાખ હેક્ટરમાં 20 લાખ ટન કુલ ફળનું ઉત્પાદન થાય છે. જેમાં 13 મહત્વના ફળ ઉપરાંત અન્ય ફળમાં સ્ટ્રોબેરી આવે છે. અન્ય તમામ ફળ 6170 હેક્ટરમાં 46 હજાર ટન પાકે છે. જેમાં સ્ટ્રોબેરી એક છે. કૃષિ વિભાગના માનવા પ્રમાણે ગુજરાતમાં 500 હેક્ટરથી વધું સ્ટ્રોબેરીની ખેતી થતી નથી.

તેમણે અનેક ખેડૂતોને સ્ટ્રોબેરીની ખેતી કેમ કરવી તે શિખવ્યું છે. 10 વર્ષ સુધી તેઓ બીજા ખેડૂતોને ખેતી કરવાનું સમજાવતાં રહ્યાં પણ કોઈ તૈયાર ન થયા. પછી ધીમે ધીમે ખેડૂતો ખેતી કરવા લાગ્યા હતા. તેમના ગામની આસપાસ 48 ખેડૂતો સ્ટ્રોબેરીની ખેતી કરે છે. જ્યારથી સરકારે ઓન લાઈન સબસિડિ આપવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી સ્ટ્રોબેરીની ખેતી વધી છે.

તેઓ મહારાષ્ટ્ર મહાબળેશ્વર કામ માટે જતાં ત્યાંથી ખેતી શિખિલાવ્યા હતા. પહેલા વર્ષે રોપ લાવીને 9 પાળા કર્યા જેમાં તેમને રૂપિયા 11 હજારનો નફો થયો હતો. બીજા વર્ષે ખેતી વધારી અને 1.9 લાખનો નફો થયો હતો.

સોમાભાઈ કહે છે કે, ખેતી તો નફાકારક છે. ગયા વર્ષથી કોરોના આવતાં માલ બહુ બગડી ગયો છે. 40 વીઘામાં ટ્રોબેરી હતી. આ વર્ષે તો હવામાન અને કોરોના બન્ને નડી રહ્યાં છે. તેથી ઉત્પાદન ઘટશે. બજાર મેળવવાની મોટી તકલિફ આ વર્ષે છે.

માલ વેચવા 23 વર્ષથી સુરત જવું પડે છે. લોકડાઉન પછી તલકિફ ઊભી થઈ છે. ફળ સીધું વેચાતુ નથી. ફળ સાંજ સુધી માંડ ટકે છે પછી તે ખરાબ થઈ જાય છે. તેથી નાસિક માલ મોકલવો પડે છે.

એક છોડમાં દોઢ કીલો સ્ટ્રોબેરી ઉતરે છે. ખોખામાં પેક કરીને મોકલી આપવામાં આવે છે.
260-250 કિલોના ભાવે વેચાય છે. એક વીઘે રૂપિયા 2 લાખ નફો થાય છે. હેક્ટરે રૂપિયા 10 લાખનો નફો થાય છે. પણ નાજુક ફળ હોવાથી પાક ખરાબ થઈ જાય છે ત્યારે મોટું નુકસાન વેઠવું પડે છે.

2014-15માં 1.09 લાખના ખર્ચની સામે 2.32 લાખની આવક થઈ હતી. નફો 1.22 લાખ થયો હતો. 2015-16માં 1.47 લાખ અને 2016-17માં 1.82 લાખનો નફો થયો હતો.

સોમાભાઈ કહે છે કે, આ વર્ષે મેં 18 હજાર રોપા તૈયાર કર્યા છે. 40થી 45 હજાર રોપા બનાવવાનું નક્કી કર્યું છે. જે જૂનાગઢ, નવસારી, કચ્છ, રાજકોટ, કપરાડા, જામનગર આપેલા છે. આ વિસ્તારમાં માલ તો આપ્યો છે પણ સાપુતારા જેવું ઉત્પાદન મળતું નથી. માલ નબળો બને છે, ફળ નાનું આવે છે. રોગજીવાત વધું આવે છે.

રનરથી રોપા તૈયાર કરે છે. એક છોડના 6 રૂપિયામાં વેચે છે. ટીશ્યુકલ્ચર એક છોડનો 42 રૂપિયામાં પડે છે. જે કંપનીઓને બનાવવા માટે ઓર્ડર આપવો પડે છે. ટીશ્યુકલ્ચરમાં ઉત્પાદન સારું મળે છે પણ ક્યારેય બધા રોપા એકી સાથે નકામા થઈ જતાં હોય છે.

અકિહિમે નામની હીમાચલની નવી જાતની સ્ટ્રોબેરી ખેડૂતો માટે સારો ફાયદો કરાવી રહી છે. દોઢ એકરમાં 35થી 40 હજાર છોડ લગાવી શકાય છે. 22થી 40 ગ્રામનું ફળ થાય છે. જે બીજા જીતમાં 15થી 30 ગ્રામ હોય છે.

સ્ટ્રોબેરીના ફાયદા

સ્ટ્રોબેરી ઓછી કેલરીયુક્ત ફળ છે, જે તમે વજન ઘટાડવા માટે પણ વાપરી શકો છો.
સ્ટ્રોબેરી કેન્સર જેવા જીવલેણ રોગ માટેનો ઉપચાર છે. કેન્સર નિવારક અને કેન્સર રોગનિવારક ગુણધર્મો છે. સ્તન કેન્સર માટે પણ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.

એન્ટીઓકિસડન્ટ ગુણધર્મો અને પોલિફેનોલ્સ કમ્પાઉન્ડ છે. હૃદયની સમસ્યાઓથી બચવા અઠવાડિયામાં ત્રણ વખત સ્ટ્રોબેરી ખાવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. હૃદય માટે સૌથી આરોગ્યપ્રદ ફળ માનવામાં આવે છે. હૃદયના સ્વસ્થ ફળની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવે છે.

પીળાશને દૂર કરવા અને કુદરતી રીતે દાંત સફેદ કરવા માટે કામ કરી શકે છે. એન્ઝાઇમ્સની રચનાને અટકાવે છે.

સ્ટ્રોબેરી હાડકાંની શક્તિ જાળવવા માટે ખૂબ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. હાજર મેગ્નેશિયમ હાડકાંને મજબૂત બનાવે છે.

સોજાવાળી આંખોની સારવાર કરવામાં મદદગાર છે. ખાસ એસિડ આલ્ફા હાઇડ્રોક્સિ જોવા મળે છે.
બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરે છે. પોટેશિયમ વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (એલડીએલ) ઘટાડે છે.

મગજને સ્વસ્થ રાખે છે. ફ્લેવોનોઈડ્સ વયની સાથે મેમરીને નબળી પાડતા અટકાવવામાં મદદગાર થઈ શકે છે. એન્ટીઇંફેલેમેટરી ગુણ તમારા મગજને હળવા રાખે છે. મગજને લગતા રોગો સામે લડવામાં પણ મદદ કરે છે.

પ્રતિરક્ષા વધારવામાં મદદ કરે છે.

વિટામિન-સી તમારા શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સુધારે છે. નપુંસકતામાં પણ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. જો કે, આના પર વધારાના સંશોધનની જરૂર છે.

ગર્ભાવસ્થામાં સહાયક છે. કબજિયાતની સારવાર કરવામાં મદદ કરે છે.

આંખોની રોશની જાળવવામાં મદદગાર સાબિત થઈ શકે છે. કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડે છે. બ્લડસુગર અંકૂશમાં લાવે છે. સોજા ઓછા કરે. ચામડીને સ્વસ્થ રાખે છે. વધતી ઉંમરને છૂપાવવામાં મદદ કરે છે.[:en]Gandhinagar, 5 April 2021

Farmers have been cultivating delicate fruit strawberries near Saputara in Gujarat for 23 years. Cultivation started in Sombhai Jiparibhai Pawar 9574278441. Somabhai of Lahndabas village in Ahwa, Dang, has 8 hectares of land. He would probably be the first farmer in Gujarat to cultivate strawberries.

Strawberries are heart-shaped fruits. Has a delicate, mild and sour-sweet taste. There are 600 varieties of strawberries in the world. All differ from each other in the color form of their taste. Strawberries are known for their distinctive aroma. Used in ice cream etc.

Gujarat produces 20 lakh tonnes of fruit in 4.46 lakh hectares. Apart from the 13 important fruits, other fruits include strawberries. All other fruits yield 46 thousand tonnes in 6170 hectares. Strawberry is one of them. According to the Agriculture Department, Gujarat does not cultivate more than 500 hectares of strawberries.

Sombhai Jiparibhai Pawar has taught many farmers to cultivate strawberries. For 10 years he kept persuading other farmers to do farming but no one agreed. Then slowly farmers started farming. Around 48 farmers cultivate strawberries around their village. Strawberry cultivation has increased since the government subsidized it online.

Sombhai Jiparibhai Pawar went to Maharashtra Mahabaleshwar for work and learned farming from there. In the first year, he brought the rope and made 9 laps in which he made a profit of Rs 11,000. In the second year, cultivation increased and profit was 1.9 lakhs.

Somabhai says that farming is profitable. Due to Corona, the goods have deteriorated since last year. There were strawberries in 40 Veigha. This year, both the weather and the corona have been poor. Therefore production will decrease.

Sombhai Jiparibhai Pawar said, “I have to go to Surat city for 23 years to sell strawberries.” The fruit is not sold directly after the lockout. The fruit barely lasts till the evening then spoils. Therefore goods have to be sent to Nashik.

One and a half kilos of strawberries descend in a plant.

260-250 Rs. Sold at the cost of one kg. A bigha has a profit of 2 lakh rupees. The profit per hectare is Rs 10 lakh. But due to the fragility of the fruit, it can cause a lot of damage to the crop.

In 2014-15, revenue was 2.32 lakhs against the expenditure of 1.09 lakhs. The profit was 1.22 lakhs. Profit was Rs 1.47 lakh in 2015-16 and Rs 1.82 lakh in 2016-17.

Somabhai says that this year I have prepared 18 thousand plants. It was decided to plant 40 to 45 thousand saplings. Those are given Junagadh, Navsari, Kutch, Rajkot, Kaprada, Jamnagar. Goods have been given in this area but no products like Saputara are available. Elsewhere the goods become weak, the fruit becomes small. The diseases are more.

The runner prepares the transplant. One plant is worth Rs. The cost of tissue culture is Rs 42 per plant. Companies have to place orders to make tissue production in tissue culture is good, but sometimes all the ropes are wasted at once.

A new Himachal strawberry called Akihim is doing well for the farmers. 35 to 40 thousand saplings can be planted in one and a half acres. Fruits weigh 22 to 40 grams. Which is 15 to 30 grams in the second win.[:hn]गांधीनगर, 5 अप्रैल 2021

गुजरात में सपुतारा के पास 23 वर्षों से किसान नाजुक फल स्ट्रॉबेरी की खेती कर रहे हैं। खेती की शुरुआत सोमभाई जिपरीभाई पवार 9574278441 की हैं। डांग के अहवा के लाहंडाबास गांव के सोमाभाई के पास 8 हेक्टेयर जमीन है। वे शायद स्ट्रॉबेरी की खेती करने वाले गुजरात के पहले किसान होंगे।

स्ट्रॉबेरी दिल के आकार के फल हैं। एक नाजुक, हल्का और खट्टा-मीठा स्वाद है। दुनिया में स्ट्रॉबेरी की 600 किस्में हैं। सभी अपने स्वाद के रंग रूप में एक दूसरे से भिन्न होते हैं। स्ट्रॉबेरी अपनी विशिष्ट सुगंध के लिए जानी जाती है। आइसक्रीम आदि में इस्तेमाल किया जाता है।

गुजरात 4.46 लाख हेक्टेयर में 20 लाख टन फल पैदा करता है। 13 महत्वपूर्ण फलों के अलावा, अन्य फलों में स्ट्रॉबेरी शामिल हैं। अन्य सभी फलों में 6170 हेक्टेयर में 46 हजार टन उपज होती है। स्ट्रॉबेरी उनमें से एक है। कृषि विभाग के अनुसार, गुजरात में 500 हेक्टेयर से अधिक स्ट्रॉबेरी की खेती नहीं होती है।

सोमभाई जिपरीभाई पवार ने कई किसानों को स्ट्रॉबेरी की खेती करना सिखाया है। 10 साल तक वह दूसरे किसानों को खेती करने के लिए मनाता रहा लेकिन कोई राजी नहीं हुआ। फिर धीरे-धीरे किसान खेती करने लगे। उनके गांव के आसपास 48 किसान स्ट्रॉबेरी की खेती करते हैं। सरकार द्वारा ऑनलाइन सब्सिडी देने के बाद से स्ट्राबेरी की खेती बढ़ी है।

सोमभाई जिपरीभाई पवार काम के लिए महाराष्ट्र महाबलेश्वर गए और वहां से खेती सीखी। पहले वर्ष में, वह रस्सी लाया और 9 गोद बनाये जिसमें उसने 11,000 रुपये का लाभ कमाया। दूसरे वर्ष में, खेती में वृद्धि हुई और लाभ 1.9 लाख था।

सोमाभाई का कहना है कि खेती लाभदायक है। कोरोना के कारन माल पिछले साल से खराब हो गया है। 40 वीघा में स्ट्रॉबेरी थीं। इस साल, मौसम और कोरोना दोनों खराब रहे हैं। इसलिए उत्पादन घटेगा।

सोमभाई जिपरीभाई पवार ने कहा मुझे स्ट्रोबेरी बेचने के लिए 23 साल से सूरत शहर में जाना पड़ता है। तालाबंदी के बाद फल सीधे नहीं बेचा जाता है। फल बमुश्किल शाम तक रहता है फिर खराब हो जाता है। इसलिए माल को नासिक भेजना पड़ता है।

एक पौधे में डेढ़ किलो स्ट्रॉबेरी उतरती है।

260-250 रू. एक किग्रा की कीमत पर बेची जाती है। एक बिघा में 2 लाख रुपये का लाभ होता है। प्रति हेक्टेयर लाभ 10 लाख रुपये है। लेकिन फल की नाजुकता के कारण, यह फसल को बहुत नुकसान पहुंचा सकता है।

2014-15 में, 1.09 लाख के खर्च के मुकाबले राजस्व 2.32 लाख था। लाभ 1.22 लाख था। लाभ 2015-16 में 1.47 लाख रुपये और 2016-17 में 1.82 लाख रुपये था।

सोमाभाई कहते हैं कि इस साल मैंने 18 हजार पौधे तैयार किए हैं। 40 से 45 हजार पौधे तैयार कर के रोपने का निर्णय लिया। जिन्हें जूनागढ़, नवसारी, कच्छ, राजकोट, कपरदा, जामनगर दिया जाता है। इस क्षेत्र में सामान दिया गया है लेकिन सापुतारा जैसा कोई उत्पाद उपलब्ध नहीं है। अन्य जगह  माल कमजोर हो जाता है, फल छोटा हो जाता है। रोग अधिक हैं।

धावक रोपाई तैयार करता है। एक पौधा रु। टिशू कल्चर की लागत प्रति पौधा 42 रुपये है। कंपनियों को बनाने के लिए ऑर्डर देना पडता है टिशू कल्चर में उत्पादन अच्छा होता है लेकिन कभी-कभी एक ही बार में सभी रोपे बर्बाद हो जाते हैं।

अकीहिम नामक एक नया हिमाचल स्ट्रॉबेरी किसानों के लिए अच्छा कर रहा है। डेढ़ एकड़ में 35 से 40 हजार पौधे लगाए जा सकते हैं। फलों का वजन 22 से 40 ग्राम होता है। जो दूसरी जीत में 15 से 30 ग्राम है।

स्ट्रॉबेरी के फायदे

स्ट्रॉबेरी एक कम कैलोरी वाला फल है, जिसका उपयोग आप वजन घटाने के लिए भी कर सकते हैं।

स्ट्रॉबेरी कैंसर जैसी घातक बीमारी का इलाज है। कैंसर विरोधी और कैंसर विरोधी गुण है। स्तन कैंसर के लिए भी फायदेमंद हो सकता है।

एंटीऑक्सीडेंट गुण और पॉलीफेनोल्स यौगिक है। दिल की समस्याओं से बचने के लिए सप्ताह में तीन बार स्ट्रॉबेरी खाने की सलाह दी जाती है। दिल के लिए सबसे स्वास्थ्यवर्धक फल माना जाता है। दिल के स्वस्थ फल की श्रेणी में रखा गया है।

स्वाभाविक रूप से पीलेपन को दूर करने और दांतों को सफेद करने का काम कर सकता है। एंजाइमों के गठन में बाधा।

हड्डियों की मजबूती बनाए रखने के लिए स्ट्रॉबेरी बहुत फायदेमंद हो सकती है। वर्तमान मैग्नीशियम हड्डियों को मजबूत करता है।

सूजी हुई आंखों के इलाज में मदद करता है। विशेष एसिड अल्फा हाइड्रॉक्सी पाया जाता है।

रक्तचाप को नियंत्रित करता है। इसमें पोटैशियम भरपूर मात्रा में पाया जाता है। खराब कोलेस्ट्रॉल (एलडीएल) को कम करता है।

मस्तिष्क को स्वस्थ रखता है। फ्लेवोनोइड्स उम्र के साथ स्मृति हानि को रोकने में मदद कर सकते हैं। एंटीइंफ्लेमेटरी गुण आपके मस्तिष्क को आराम देते हैं। यह मस्तिष्क से संबंधित बीमारियों से लड़ने में भी मदद करता है।

प्रतिरक्षा को बढ़ाने में मदद करता है।

विटामिन-सी आपके शरीर की प्रतिरक्षा प्रणाली को बेहतर बनाता है। नपुंसकता में भी लाभदायक माना जाता है। हालांकि, इसके लिए अतिरिक्त शोध की आवश्यकता है।

गर्भावस्था में सहायक है। कब्ज के इलाज में मदद करता है।

आंखों की चमक बनाए रखने में मददगार हो सकता है। कोलेस्ट्रॉल कम करता है। ब्लडसुगर को नियंत्रण में लाना। सूजन कम करता है। त्वचा को स्वस्थ रखता है। उम्र बढ़ने को छिपाने में मदद करता है।[:]