[:gj]ચોખાનાં ફોર્ટિફિકેશનની જાહેરાતનું એક વર્ષ[:en]A year after the start of the Rice Fortifications[:hn]चावल के किलेबंदी की शुरुआत के एक साल बाद[:]

[:gj]ચોખાનાં ફોર્ટિફિકેશનની જાહેરાતનું એક વર્ષ

24 રાજ્યોના 151 જિલ્લાઓએ ફોર્ટિફાઇડ ચોખા ઉઠાવ્યા હતા; 6.83 એલએમટીનું વિતરણ રાજ્યો/કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો દ્વારા બીજા તબક્કામાં કરવામાં આવ્યું હતું

બીજા તબક્કામાં આઇસીડીએસ અને પીએમ પોષણ હેઠળ રાજ્યો/કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોએ 7.36 એલએમટી જથ્થો ઉપાડ્યો

આદરણીય પ્રધાનમંત્રીએ 75મા સ્વતંત્રતા દિવસ પર ભારત સરકારની દરેક યોજનામાં ફોર્ટિફાઇડ ચોખાના પુરવઠાની જાહેરાત કરી હતી

એક જ વર્ષમાં ફોર્ટિફાઇડ ચોખા માટે બ્લેન્ડિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ધરાવતી ચોખાની મિલોની સંખ્યા 2690થી વધીને 9000 થઈ હતી

નવી દિલ્હી, તા.11-08-2022

ગુજરાતમાં સિકલસેલ અને એનિમિયા રોગના દર્દીઓની સંખ્યા વધી રહી છે.

ચોખાનાં ફોર્ટિફિકેશન કાર્યક્રમના બીજા તબક્કામાં લક્ષિત જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (ટીપીડીએસ) હેઠળ 24 રાજ્યોના 151 જિલ્લાઓએ ફોર્ટિફાઇડ ચોખા કેન્દ્રની એજન્સી પાસેથી લીધા છે. 1 એપ્રિલ, 2022થી શરૂ થયેલા આ તબક્કા અંતર્ગત રાજ્યો/કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો દ્વારા લગભગ 6.83 એલએમટીનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. પોષણ યોજના હેઠળ 7.36 એલએમટી જથ્થો લીધો છે. બીજા તબક્કામાં લગભગ 52 ટકા જિલ્લાઓએ અનાજ ઉપાડી લીધું છે.

અત્યાર સુધીમાં 17.51 એલએમટીનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. ચોખાના ફોર્ટિફિકેશનનો સમગ્ર ખર્ચ વાર્ષિક આશરે રૂ. 2,700 કરોડનો છે અને તે કેન્દ્ર સરકાર ભોગવે છે. અનાજ કે દાળના લોટમાં પોષક તત્વો ઉમેરવા માટેના ચોખા મીલનો ખર્ચ 35થી 65 લાખ સુધી આવે છે.

એનિમિયાને દૂર કરવા અને શરીરમાં રહેલા આયર્ન સ્ટોર્સ સુધારવા માટે ફોર્ટિફાઇડ ચોખાની અસર અંગે ગુજરાતમાં તપાસ કરવામાં આવી હતી.
ગુજરાતમાં વર્ષ 2018-19માં 6-12 વર્ષની વયના 973 બાળકો જે શાળામાં મધ્યાહન ભોજન લેતા હતા. તેમનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. અભ્યાસમાં સરેરાશ હિમોગ્લોબિનમાં 0.4 ગ્રામ પ્રતી ડેસિલિટરનો વધારો થયો હતો. એનિમિયાના વ્યાપમાં 10% ઘટાડો થયો હતો. ફોર્ટીફાઈડ ચોખામાં વિટામિન ડી3,બી-12,આયર્ન તેમજ વિટામિન-A રાઈસ મીલમાં ઉમેરવા પ્રક્રિયા કરાય છે.

ફોર્ટિફાઇડ ચોખા એટલે કે ફોર્ટિફિકેશન એ ફોર્ટિફાઇડ રાઇસ કર્નલ્સ (એફઆરકે)ને ઉમેરવાની પ્રક્રિયા છે. જેમાં એફએસએસએઆઈ દ્વારા નિર્ધારિત સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો (આયર્ન, ફોલિક એસિડ, વિટામિન બી12)ને સામાન્ય ચોખામાં 100 કિલો કસ્ટમ મિલ્ડ ચોખા સાથે 1 કિલો એફઆરકેનું મિશ્રણ કરવામાં આવે લ છે. ફોર્ટિફાઇડ ચોખા લગભગ સુગંધ, સ્વાદ અને પોતમાં પરંપરાગત ચોખા જેવા જ હોય છે.

ચોખાની મિલિંગ વખતે ચોખાની મિલોમાં આ પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. ચોખાના પોલિશિંગ વખતે નાશ પાંમેલા વિટામિન B12, B1, B6 અને વિટામિન E ના સ્થાને આયર્ન, ઝિંક, ફોલિક એસિડ, વિટામિન B12, વિટામિન A, જેવા તત્વોને ઉમેરવામાં આવે છે.

ચોખાનું ફોર્ટિફિકેશન એ ઓછા ટર્નઅરાઉન્ડ ટાઇમ (ટીએટી) સાથે આહારમાં વિટામિન અને ખનીજનું પ્રમાણ વધારવા માટે એક ખર્ચ-અસરકારક અને પૂરક વ્યૂહરચના હોવાનું જણાયું છે. તે પોષક સુરક્ષા તરફનું એક પગલું છે. દેશમાં એનિમિયા અને કુપોષણ દૂર કરવા મદદ કરે છે. આ વ્યૂહરચના વિશ્વના ઘણા ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં લાગુ કરવામાં આવે છે.

પ્રાયોગિક યોજનાને ત્રણ વર્ષના ગાળાની હતી. શરૂઆત 2019-20થી થઈ છે. આ યોજના માટે કુલ રૂ. 174.6 કરોડનો ખર્ચ થશે. કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય (MOCAFPD)નું 2018-19નું ખર્ચ અંદાજ ચોખા, ઘઉં અને દૂધના ફોર્ટિફિકેશન માટેનું કુલ વાર્ષિક બજાર રૂ. 3,000 કરોડથી વધુ છે.

ગુજરાતમાં ઘઉં આપો
ઘઉંના લોટમાં પણ ફોર્ટિફિકેશન થઈ શકે છે. પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા માટે 2021 માં ધોરણ 1 થી 8 સુધીના 51 લાખથી વધુ બાળકો માટે લગભગ 20,000 મેટ્રિક ટન ફોર્ટિફાઇડ ચોખાની જરૂરિયાતની સામે, રાજ્ય ચોખા ઉત્પાદક રાજ્યો પંજાબ અને હરિયાણામાંથી માત્ર 16,000 મેટ્રિક ટન ફોર્ટિફાઇડ ચોખાની ખરીદી કરી શક્યું હતું. તેથી ગુજરાત સરકારે 2022માં 20 હજાર મેટ્રિક ટન ચોખાને બદલે ઘઉંની માંગ કરી હતી.

દેશમાં ઘઉંનો સરેરાશ માસિક માથાદીઠ 4,288 કિગ્રા (ગ્રામીણ) અને 4,011 કિગ્રા (શહેરી) વપરાશનો છે. ગુજરાતના શહેરી વિસ્તારોમાં વધુ ઘઉં વપરાય છે.
એકલા ફોર્ટિફાઇડ ચોખા રૂ. 1,700 કરોડનું ખાતરીપૂર્વકનું બજાર બનાવશે કારણ કે તેની પ્રક્રિયા અન્ય વસ્તુઓ કરતાં મોંઘી છે.

ગુજરાતને દર મહિને વ્યક્તિ દીઠ 3.5 કિલો ઘઉં અને 1.5 કિલો ચોખા કેન્દ્રની યોજનામાં મળતા હતા, જે 2 કિલો ઘઉં અને 3 કિલો ચોખા કરાયા હતા. તેથી ગુજરાતે વિરોધ કર્યો હતો.

15 મી ઓગસ્ટ, 2021માં 13.67 એલએમટીની ફોર્ટિફિકેશનને મિશ્રણ કરવાની ક્ષમતા સાથે બ્લેન્ડિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ધરાવતી ચોખાની મિલોની સંખ્યા 2690 હતી. જે હવે વધીને દેશની 9000 ચોખા મિલો થઈ છે. સંચિત માસિક ઉત્પાદન ક્ષમતા 60 એલએમટી છે એટલે કે ગયા વર્ષથી 4 ગણાથી વધુનો વધારો છે.

માર્ચ, 2023 સુધીમાં તમામ રાજ્યો, કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાં 175 એલએમટી ફોર્ટિફાઇડ ચોખાનું વિતરણ કરવાનું રહેશે. 2024 સુધીમાં પબ્લિક ડિસ્ટ્રીબ્યુશન સિસ્ટમ (PDS) અને મધ્યાહન ભોજન સહિત અનેક સરકારી યોજનાઓ હેઠળ પોષણયુક્ત ચોખાનું વિતરણ કરવામાં આવશે.

સંચિત વાર્ષિક ફોર્ટિફાઇડ રાઇસ કર્નલ ઉત્પાદન ક્ષમતા ગયા વર્ષે 0.9 એલએમટી હતી તે 3.5 એલએમટી થઈ છે.

ફોર્ટિફિકન્ટ્સનાં પરીક્ષણ માટે એનએબીએલ દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત લેબ્સને ઓગસ્ટ 2021માં 20થી વધારીને 30 થઈ છે.

2020-21થી ફોર્ટિફાઇડ ચોખાની ખરીદી કરી રહી છે. અત્યાર સુધીમાં લગભગ 145.93 એલએમટી ફોર્ટિફાઇડ ચોખાની ખરીદી કરવામાં આવી છે.

ફોર્ટિફાઇડ ચોખા (Fortified Rice Kernel)
ફોર્ટિફાઇડ ચોખા એટલે એવા ચોખા, જેમાં શરીર માટે આવશ્યક પોષકતત્વોને ધ્યાનમાં રાખીને પોષણયુક્ત ચોખાનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. ચોખાને ફોર્ટિફિકેશન કરવા માટે ‘એક્સટ્રુઝન’ ને સૌથી સારી ટેકનોલોજી માનવામાં આવે છે. જેમાં એક્સટ્રુડર મશીનનો ઉપયોગ કરીને ફોર્ટિફાઈડ ચોખાનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે.

એક્સટ્રક્શન ટેકનોલોજી કેવી રીતે કામ કરે છે?
એક્સટ્રક્શન ટેકનોલોજીમાં ચોખાના લોટને સુક્ષ્મ પોષકતત્વો સાથે મિશ્ર કરી તેમાં પાણી ભેળવીને હિટીંગ ઝોનમાં ટ્વિન સ્ક્રૂ એક્સટ્રુઝન દ્વારા ફરીથી તેમાં ચોખાના આકાર જેવા કૃત્રિમ ચોખા બનાવાય છે. જેની લંબાઈ 5 એમએમ અને પહોળાઈ 2.2 એમએમ હોય છે.

દેશમાં દર બીજી મહિલા કુપોષિત છે અને દર ત્રીજા બાળકનો યોગ્ય વિકાસ થઈ રહ્યો નથી. ભારતમાં મહિલાઓ અને બાળકોમાં કુપોષણ છે. ગ્લોબલ હંગર ક્રમાં 107 દેશોમાં ભારત 94માં સ્થાન પર છે.

ભારતમાં દર મહિને પ્રતિ વ્યક્તિ 6.8 કિલો ચોખાનો વપરાશ થાય છે. આ કારણોસર ગરીબોને પોષણયુક્ત ચોખાનું વિતરણ કરીને કુપોષણને દૂર કરી શકાય છે.

ફોર્ટિફિકેશનના માપદંડ
10 ગ્રામને 1 કિલો નિયમિત ચોખા સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે.

પોષકતત્વો

પોષકતત્વો ઉમેરવાના રહેશે. આયર્ન (28 mg-42.5 mg), ફોલિક એસિડ (75-125 microgram) અને વિટામીન B-12 (0.75-1.25 microgram). 1 કિલો ચોખામાં ફોર્ટિફાઈડ ઝિંક (10 mg-15 mg), વિટામીન A (500-750 microgram RE), વિટામીન B-1 (1 mg-1.5 mg), વિટામીન B-2 (1.25 mg-1.75 mg), વિટામીન B-3 (12.5 mg-20 mg) અને વિટામીન B-6 (1.5 mg-2.5 mg) હોવા જોઈએ.

1 કલાકમાં 4-5 ટન ફોર્ટિફાઈડ ચોખાનું ઉત્પાદન કરવા માટે 15-20 લાખ રૂપિયાની જરૂરિયાત રહે છે.

ફોર્ટિફિકેશનનો ખર્ચ શું હશે?
ત્રણ સુક્ષ્મ પોષકતત્વો આયર્ન, ફોલિક એસિડ અને વિટામીન B-12ની સાથે FRKનું ઉત્પાદન કરવા માટેનો ખર્ચ પ્રતિ કિલો 0.60 રૂપિયા છે. ઓળખ માટે ફોર્ટિફાઈડ ચોખાને જ્યૂટ બેગમાં (‘+F’) પેક કરવામાં આવશે. તે બેગ પર “આયર્ન, ફોલિક એસિડ અને વિટામીન B12 સાથે ફોર્ટિફાઈડ” લાઈન લખેલી હોય છે.

આ ચોખા દેખાવમાં જાડા હોવાથી તેમજ તેને રાંધવા દરમિયાન તે ચીકણા થતા હોવાથી અમુક લોકો તેને પ્લાસ્ટિકના ચોખા સમજે છે પરંતુ તેમ હોતુ નથી. પ્લાસ્ટિકના ચોખા હોય તો પાણી ઉપર તરે છે, ફોર્ટિફાઇડ ચોખામાં એવું થતું નથી.

 [:en]A year after the start of the Rice Fortifications

151 districts in 24 states grew fortified rice; 6.83 LMT disbursed by States/UTs in Phase II

In the second phase, 7.36 LMT quantity was lifted by the States/UTs under ICDS and PM POSHAN.

Hon’ble PM announces supply of fortified rice in every scheme of Government of India on 75th Independence Day

The number of rice mills with blending infrastructure for fortified rice increased from 2690 to 9000 in a single year.

New Delhi, dated 11-08-2022

The number of sickle cell and anemia patients is increasing in Gujarat.

Under the Targeted Public Distribution System (TPDS) in the second phase of the Rice Fortification Programme, 151 districts across 24 states have taken fortified rice from the central agency. About 6.83 LMT has been distributed by the States/UTs under this phase which started from 1st April, 2022. A quantity of 7.36 lakh metric tonnes has been taken under the nutrition scheme. In the second phase, about 52 percent of the districts have collected food grains.

So far 17.51 ​​LMT has been distributed. The entire cost of fortification of rice is approximately Rs. 2,700 crore and is borne by the Central Government. The cost of rice flour to add nutrients to cereals or pulse flour ranges from 35 to 65 lakhs.

The effect of fortified rice in reducing anemia and improving iron stores in the body was investigated in Gujarat.
973 children in the age group of 6-12 years having mid-day meals in schools in Gujarat in the year 2018-19. They were studied. The average increase in hemoglobin in the study was 0.4 grams per deciliter. The prevalence of anemia was reduced by 10%. Fortified rice is processed to add vitamin D3, B-12, iron and vitamin A to the rice meal.

Fortified rice is the process of adding fortified rice kernels (FRK). In which micronutrients (iron, folic acid, vitamin B12) prescribed by FSSAI are mixed with FRK of 1 kg in 100 kg custom milled rice in normal rice. Fortified rice is almost identical to traditional rice in aroma, taste and texture.

This process is done in rice mills during rice milling. Elements like iron, zinc, folic acid, vitamin B12, vitamin A are added in place of vitamin B12, B1, B6 and vitamin E lost during polishing of rice.

Fortification of rice has been found to be a cost-effective and complementary strategy to increase dietary vitamin and mineral content with a shorter turnaround time (TAT). It is a step towards nutritional security. Helps to eliminate anemia and malnutrition in the country. This strategy is applicable in many geographic regions of the world.

The pilot scheme was of three years duration. It has started from 2019-20. Total Rs. 174.6 crore will be spent. The expenditure estimate for 2018-19 of the Union Ministry of Consumer Affairs, Food and Public Distribution (MOCAFPD) for fortification of rice, wheat and milk with a total annual market of Rs. 3,000 crore has been done.

Give wheat in Gujarat
Wheat flour can also be fortified. Against the requirement of about 20,000 metric tonnes of fortified rice for over 51 lakh children from classes 1 to 8 in 2021 for the first quarter, the state could procure only 16,000 metric tonnes of fortified rice from the rice producing states of Punjab and Haryana. That is why the Gujarat government demanded 20 thousand metric tonnes of wheat instead of rice in 2022.

The average monthly per capita consumption of wheat in the country is 4,288 kg (rural) and 4,011 kg (urban). Wheat is consumed more in the urban areas of Gujarat.
Fortified rice alone costs Rs. Rs 1,700 crore will create an assured market as its processing is more expensive than other commodities.

Gujarat was getting 3.5 kg wheat and 1.5 kg rice per person per month under the Centre’s scheme, which was reduced to 2 kg wheat and 3 kg rice. So Gujarat protested.

As on August 15, 2021, the number of rice mills with blending infrastructure with a blending capacity of 13.67 LMT fortifications was 2690. Which has now increased to 9000 rice mills in the country. The cumulative monthly production capacity is 60 lakh metric tonnes i.e. 4 times more than the previous year.

175 LMT of fortified rice to be distributed to all States/UTs by March, 2023. By 2024, nutritious rice will be distributed under several government schemes including the Public Distribution System (PDS) and mid-day meals.

The cumulative annual fortified rice kernel production capacity has increased to 3.5 LMT from 0.9 LMT last year.

NABL accredited laboratories for testing of fortifications were increased from 20 to 30 in August 2021.

Procurement of strong rice from 2020-21. So far about 145.93 LMT of fortified rice has been procured.

Fortified Rice (Fortified Rice Kernel)
Fortified rice is rice that has been made into nutritious rice keeping in mind the nutrients required by the body. Extrusion is considered to be the best technology for fortification of rice. In which fortified rice is produced using an extruder machine.

How does extraction technology work?
In the extraction technique, rice flour is mixed with micronutrients by adding water to the heating area.

twin pen again

Through f extrusion it produces artificial rice like rice shape. Its length is 5 mm and width is 2.2 mm.

Every second woman in the country is malnourished and every third child is not developing properly. Malnutrition among women and children in India. India ranks 94th out of 107 countries in the global hunger rankings.

India consumes 6.8 kg of rice per person per month. For this reason, malnutrition can be reduced by distributing nutritious rice to the poor.

fortification measures
10 grams mixed with 1 kg of regular rice.

Nutrients

Nutrients need to be added. Iron (28 mcg-42.5 mcg), folic acid (75-125 mcg) and vitamin B-12 (0.75-1.25 mcg). 1 kg of fortified rice contains Zinc (10 mg-15 mg), Vitamin A (500-750 µg RE), Vitamin B-1 (1 mg-1.5 mg), Vitamin B-2 (1.25 mg-1.75 mg), Vitamin Is. B-3 (12.5 mg-20 mg) and vitamin B-6 (1.5 mg-2.5 mg).

Rs 15-20 lakh is required to produce 4-5 tonnes of fortified rice in 1 hour.

What would be the cost of the fortification?
The cost of production of FRK with three micronutrients iron, folic acid and vitamin B-12 is Rs 0.60 per kg. Fortified rice will be packed in jute bags (‘+F’) for identification. The bag has the line “Fortified with iron, folic acid and vitamin B12.”

Some people think of this rice as plastic rice because it looks thick and becomes sticky during cooking but it is not so. Plastic rice floats on water, fortified rice does not.[:hn]चावल के किलेबंदी की शुरुआत के एक साल बाद

24 राज्यों के 151 जिलों ने गढ़वाले चावल उगाए; दूसरे चरण में राज्यों/संघ राज्य क्षेत्रों द्वारा 6.83 एलएमटी वितरित किए गए

दूसरे चरण में आईसीडीएस और पीएम पोषण के तहत राज्यों/संघ राज्य क्षेत्रों द्वारा 7.36 एलएमटी मात्रा का उठाव किया गया।

माननीय प्रधान मंत्री ने 75वें स्वतंत्रता दिवस पर भारत सरकार की हर योजना में फोर्टिफाइड चावल की आपूर्ति की घोषणा की

गढ़वाले चावल के लिए सम्मिश्रण बुनियादी ढांचे वाली चावल मिलों की संख्या एक ही वर्ष में 2690 से बढ़कर 9000 हो गई।

नई दिल्ली, दिनांक 11-08-2022

गुजरात में सिकल सेल और एनीमिया के मरीजों की संख्या बढ़ती जा रही है।

चावल फोर्टिफिकेशन कार्यक्रम के दूसरे चरण में लक्षित सार्वजनिक वितरण प्रणाली (टीपीडीएस) के तहत 24 राज्यों के 151 जिलों ने केंद्रीय एजेंसी से फोर्टिफाइड चावल लिया है। 1 अप्रैल, 2022 से शुरू हुए इस चरण के तहत राज्यों/केंद्र शासित प्रदेशों द्वारा लगभग 6.83 एलएमटी का वितरण किया गया है। पोषण योजनान्तर्गत 7.36 लाख मीट्रिक टन मात्रा ली गई है। दूसरे चरण में लगभग 52 प्रतिशत जिलों ने खाद्यान्न एकत्र किया है।

अब तक 17.51 ​​एलएमटी का वितरण किया जा चुका है। चावल के किलेबंदी की पूरी लागत लगभग रु। 2,700 करोड़ और केंद्र सरकार द्वारा वहन किया जाता है। अनाज या दाल के आटे में पोषक तत्व मिलाने के लिए चावल के आटे की कीमत 35 से 65 लाख तक होती है।

गुजरात में एनीमिया को कम करने और शरीर में लौह भंडार में सुधार करने में फोर्टिफाइड चावल के प्रभाव की जांच की गई।
वर्ष 2018-19 में गुजरात के स्कूल में मध्याह्न भोजन करने वाले 6-12 वर्ष आयु वर्ग के 973 बच्चे। उनका अध्ययन किया गया। अध्ययन में हीमोग्लोबिन की औसत वृद्धि 0.4 ग्राम प्रति डेसीलीटर थी। एनीमिया की व्यापकता 10% कम हो गई थी। चावल के खाने में विटामिन डी3, बी-12, आयरन और विटामिन-ए मिलाने के लिए फोर्टिफाइड चावल को प्रोसेस किया जाता है।

फोर्टिफाइड चावल यानी फोर्टीफिकेशन, फोर्टीफाइड चावल की गुठली (FRK) जोड़ने की प्रक्रिया है। जिसमें एफएसएसएआई द्वारा निर्धारित सूक्ष्म पोषक तत्व (लौह, फोलिक एसिड, विटामिन बी 12) सामान्य चावल में 100 किलो कस्टम मिल्ड चावल में 1 किलो एफआरके के साथ मिलाया जाता है। गढ़वाले चावल सुगंध, स्वाद और बनावट में पारंपरिक चावल के लगभग समान होते हैं।

यह प्रक्रिया चावल मिलों में राइस मिलिंग के दौरान की जाती है। चावल की पॉलिशिंग के दौरान नष्ट हुए विटामिन बी12, बी1, बी6 और विटामिन ई के स्थान पर आयरन, जिंक, फोलिक एसिड, विटामिन बी12, विटामिन ए जैसे तत्व मिलाए जाते हैं।

कम टर्नअराउंड समय (टीएटी) के साथ आहार विटामिन और खनिज सामग्री को बढ़ाने के लिए चावल की फोर्टिफिकेशन को एक लागत प्रभावी और पूरक रणनीति के रूप में पाया गया है। यह पोषण सुरक्षा की दिशा में एक कदम है। देश में एनीमिया और कुपोषण को खत्म करने में मदद करता है। यह रणनीति दुनिया के कई भौगोलिक क्षेत्रों में लागू होती है।

पायलट योजना तीन साल की अवधि की थी। इसकी शुरुआत 2019-20 से हो चुकी है। कुल रु. 174.6 करोड़ खर्च किए जाएंगे। केंद्रीय उपभोक्ता मामले, खाद्य और सार्वजनिक वितरण मंत्रालय (MOCAFPD) का 2018-19 के लिए व्यय अनुमान चावल, गेहूं और दूध के फोर्टिफिकेशन के लिए कुल वार्षिक बाजार रु। 3,000 करोड़ हो चुका है।

गुजरात में दें गेहूं
गेहूं का आटा भी मजबूत किया जा सकता है। पहली तिमाही के लिए 2021 में कक्षा 1 से 8 तक 51 लाख से अधिक बच्चों के लिए लगभग 20,000 मीट्रिक टन फोर्टिफाइड चावल की आवश्यकता के मुकाबले, राज्य पंजाब और हरियाणा के चावल उत्पादक राज्यों से केवल 16,000 मीट्रिक टन फोर्टिफाइड चावल खरीद सका। इसलिए गुजरात सरकार ने 2022 में चावल की जगह 20 हजार मीट्रिक टन गेहूं की मांग की.

देश में गेहूं की औसत मासिक प्रति व्यक्ति खपत 4,288 किलोग्राम (ग्रामीण) और 4,011 किलोग्राम (शहरी) है। गुजरात के शहरी इलाकों में गेहूं की ज्यादा खपत होती है।
फोर्टिफाइड चावल की कीमत अकेले रु। 1,700 करोड़ रुपये एक सुनिश्चित बाजार का निर्माण करेगा क्योंकि इसकी प्रसंस्करण अन्य वस्तुओं की तुलना में अधिक महंगी है।

गुजरात को केंद्र की योजना के तहत प्रति व्यक्ति प्रति माह 3.5 किलो गेहूं और 1.5 किलो चावल मिल रहा था, जिसे घटाकर 2 किलो गेहूं और 3 किलो चावल कर दिया गया था। तो गुजरात ने विरोध किया।

15 अगस्त, 2021 की स्थिति के अनुसार 13.67 एलएमटी किलेबंदी की सम्मिश्रण क्षमता वाली सम्मिश्रण अवसंरचना वाली चावल मिलों की संख्या 2690 थी। जो अब बढ़कर देश में 9000 राइस मिल हो गई है। संचयी मासिक उत्पादन क्षमता 60 लाख मीट्रिक टन यानी पिछले वर्ष की तुलना में 4 गुना अधिक है।

मार्च, 2023 तक सभी राज्यों, केंद्र शासित प्रदेशों में 175 एलएमटी फोर्टिफाइड चावल वितरित किया जाना है। 2024 तक, सार्वजनिक वितरण प्रणाली (पीडीएस) और मध्याह्न भोजन सहित कई सरकारी योजनाओं के तहत पौष्टिक चावल वितरित किए जाएंगे।

संचयी वार्षिक फोर्टिफाइड चावल कर्नेल उत्पादन क्षमता पिछले वर्ष 0.9 एलएमटी से बढ़कर 3.5 एलएमटी हो गई है।

किलेबंदी के परीक्षण के लिए एनएबीएल मान्यता प्राप्त प्रयोगशालाओं को अगस्त 2021 में 20 से बढ़ाकर 30 किया गया।

2020-21 से मजबूत चावल की खरीद। अब तक लगभग 145.93 एलएमटी फोर्टिफाइड चावल की खरीद की जा चुकी है।

गढ़वाले चावल (फोर्टिफाइड चावल गिरी)
गढ़वाले चावल चावल है जिसे शरीर के लिए आवश्यक पोषक तत्वों को ध्यान में रखते हुए पौष्टिक चावल में निर्मित किया गया है। चावल के फोर्टिफिकेशन के लिए एक्सट्रूज़न को सबसे अच्छी तकनीक माना जाता है। जिसमें एक एक्सट्रूडर मशीन का उपयोग करके फोर्टिफाइड चावल का उत्पादन किया जाता है।

निष्कर्षण तकनीक कैसे काम करती है?
निष्कर्षण तकनीक में, चावल के आटे को गर्म करने वाले क्षेत्र में पानी डालकर सूक्ष्म पोषक तत्वों के साथ मिलाया जाता है।

फिर से जुड़वां पेंच बाहर निकालना के माध्यम से यह चावल के आकार की तरह कृत्रिम चावल का उत्पादन करता है। इसकी लंबाई 5 मिमी और चौड़ाई 2.2 मिमी है।

देश में हर दूसरी महिला कुपोषित है और हर तीसरा बच्चा ठीक से विकसित नहीं हो रहा है। भारत में महिलाओं और बच्चों में कुपोषण। वैश्विक भूख रैंकिंग में भारत 107 देशों में 94वें स्थान पर है।

भारत में प्रति व्यक्ति प्रति माह 6.8 किलोग्राम चावल की खपत होती है। इस कारण गरीबों को पौष्टिक चावल बांटकर कुपोषण को कम किया जा सकता है।

किलेबंदी के उपाय
1 किलो नियमित चावल के साथ 10 ग्राम मिलाया जाता है।

पोषक तत्व

पोषक तत्वों को जोड़ना होगा। आयरन (28 मिलीग्राम-42.5 मिलीग्राम), फोलिक एसिड (75-125 माइक्रोग्राम) और विटामिन बी-12 (0.75-1.25 माइक्रोग्राम)। 1 किलो फोर्टिफाइड चावल में जिंक (10 मिलीग्राम -15 मिलीग्राम), विटामिन ए (500-750 माइक्रोग्राम आरई), विटामिन बी -1 (1 मिलीग्राम-1.5 मिलीग्राम), विटामिन बी -2 (1.25 मिलीग्राम-1.75 मिलीग्राम), विटामिन होता है। बी-3 (12.5 मिलीग्राम-20 मिलीग्राम) और विटामिन बी-6 (1.5 मिलीग्राम-2.5 मिलीग्राम)।

1 घंटे में 4-5 टन गढ़वाले चावल का उत्पादन करने के लिए 15-20 लाख रुपये की आवश्यकता होती है।

किलेबंदी की लागत क्या होगी?
तीन सूक्ष्म पोषक तत्व आयरन, फोलिक एसिड और विटामिन बी-12 के साथ एफआरके के उत्पादन की लागत 0.60 रुपये प्रति किलोग्राम है। पहचान के लिए गढ़वाले चावल को जूट के थैलों (‘+F’) में पैक किया जाएगा। बैग में “लौह, फोलिक एसिड और विटामिन बी 12 के साथ मजबूत” लाइन है।

कुछ लोग इस चावल को प्लास्टिक का चावल समझ लेते हैं क्योंकि यह मोटा दिखता है और पकाने के दौरान चिपचिपा हो जाता है लेकिन ऐसा नहीं है। प्लास्टिक चावल पानी पर तैरता है, फोर्टिफाइड चावल नहीं।[:]