[:gj]ભાજપની શેખી પણ 2022માં ગુજરાત ક્ષય મુક્ત ન થયુ, તમાકુથી ટીબી વધ્યો[:en]Despite the arrogance of BJP, Gujarat did not become tuberculosis free in 2022, TB increased from Tobacco [:hn]बीजेपी के दंभ के बावजूद 2022 में गुजरात नहीं हुआ क्षय रोग मुक्त, तामीकू से बढ़ा टीबी[:]

[:gj]

ગાંધીનગર, 20 એપ્રિલ 2023
વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠ્ઠને વર્ષ 2030 સુધીમાં ટીબી મુક્ત વિશ્વનું લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યું છે. ભારતમાં 2025માં ટીબી નાબુદ કરવાની જાહેરાત વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કરી હતી. ગુજરાત સરકારે 2022માં રાજ્યને ‘ટીબી મુક્ત’ બનાવવાની જાહેરાત પૂર્વ મુખ્ય પ્રધાન વિજય રૂપાણીએ કરી હતી. ‘ટીબી નિર્મૂલન’ની દિશામાં અગ્રણી રાજ્ય બનવાની શેખી મારી હતી. ક્ષય દૂર થવો તો બાજુ પર છે પણ નાના બાળકોને હવે ક્ષય થવા લાગ્યો છે.

ટીબી હવા દ્વારા વ્યક્તિથી વ્યક્તિમાં ફેલાય છે. જ્યારે ચેપગ્રસ્ત લોકો ખાંસી, છીંક કે થૂંકે છે ત્યારે તેઓ ટીબીના જંતુઓ પણ હવામાં છોડે છે. ટ્યુબરક્યુલોસીસ (ક્ષય) એ ટી.બી. તરીકે ઓળખાય છે. ટી.બી. એ બેક્ટેરિયા દ્વારા ફેલાતો રોગ છે. “માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસીસ” નામના બેક્ટેરિયા તેના માટે જવાબદાર છે.

વિજય રૂપાણીનો ટીબીનો પરપોટો ફોડતા રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતે 19 એપ્રિલ 2023માં જાહેર કર્યું કે, ગુજરાતમાં 1 લાખ વ્યક્તિએ ક્ષય-ટીબીના 137 દર્દીઓ છે. રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતે કહ્યું કે, ક્ષય નિયંત્રણ કાર્યમાં સ્હેજ પણ ઢીલ કરવાની નથી. લક્ષ પ્રાપ્તિ માટે આવી જ ગંભીરતાથી કામ ચાલુ રાખવાનું છે.

તમાકુ ન પીતા હોવા છતાં ગુજરાતમાં 21 હજાર મોતને ભેટે છે

https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%a4%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%95%e0%ab%81-%e0%aa%a8-%e0%aa%aa%e0%ab%80%e0%aa%a4%e0%aa%be-%e0%aa%b9%e0%ab%8b%e0%aa%b5%e0%aa%be-%e0%aa%9b%e0%aa%a4%e0%aa%be%e0%aa%82-%e0%aa%97%e0%ab%81%e0%aa%9c/ 

કેન્સરના કારણે 22 વર્ષથી ગુજરાતના બાદરપુરા ગામે તમાકુ છોડ્યું, ખેતી અને વેપાર છોડ્યા

https://allgujaratnews.in/gj/for-22-years-due-to-cancer-badarpura-village-in-gujarat-banned-tobacco-farming-and-trade/

આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ મનોજ અગ્રવાલ, અધિક નિયામક ડૉ. આર.બી.પટેલ, સંયુક્ત નિયામક ડૉ. ટી.કે.સોની, ડૉ. પંકજ નિમાવત અને અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓ જવાબદાર છે.

ગુજરાતમાં એપ્રિલ 2023માં ટીબીના 83,693 દર્દીઓ છે. તે પૈકીના 70,350 દર્દીઓ 3672 નિ-ક્ષય મિત્ર યોજનામાં છે. જે છ થી નવ મહિનાની નિયમિત સારવાર અને પોષણક્ષમ આહારથી ટીબીના દર્દીઓ સાજા થઈ રહ્યા છે. ટીબીના દર્દીની 15-20 દિવસ સુધી નિયમિત સારવાર પછી બીજાને ચેપ લાગવાની સંભાવના થોડી ઓછી થઈ જાય છે. 306 ટીબી કેન્દ્ર છે. તમામ હોસ્પિટલ્સમાં ટીબીની સારવાર નિશુલ્ક ઉપલબ્ધ છે. ટીબીના દર્દીઓને પોષણક્ષમ આહારની કીટ અપાય છે.

ખેતરોમાં 10 હજાર ટન જંતુનાશકો અને 4 લાખ ટન તમાકુના ઉત્પાદનથી ગુજરાત કેન્સરમાં નંબર 1

https://allgujaratnews.in/gj/pesticide-gujarat-cancer/ 

ભારતમાં વસ્તીના લગભગ 40% લોકો ટી.બી.થી ચેપગ્રસ્ત છે જેને સુષુપ્ત ટી.બી. કહેવાય છે. જયારે કોઈ કારણસર રોગ પ્રતિકારકશક્તિ ઓછી થાય ત્યારે આ સુષુપ્ત ટી.બી. સક્રિય થાય છે. આવા 2.80 કરોડ લોકો સુષુપ્ત ક્ષય ધરાવે છે.

ગુજરાતમાં 2021માં ટીબીના લગભગ 1.6 લાખ નવા દર્દી હતા. વધીને 2 લાખ થવાની સંભાવના હતી.

વિશ્વ- ભારત
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશનના (WHO) ના રિપોર્ટના આધારે, વિશ્વમાં આશરે 1કરોડ 4 લાખ દર્દીઓ ટી.બી.થી પીડાય છે, ભારતમાં આશરે 30 લાખ ક્ષયના દર્દી છે.

ગુજરાતમાં તમાકુની સૌથી સારી ઉત્પાદકતાં છતાં ખેતી ખોટમાં, વાવેતર અને ઉત્પાદકતા આ રીતે ઘટી રહી છે

https://allgujaratnews.in/gj/gujarat-has-the-highest-productivity-in-tobacco-cultivation-in-the-country-yet-losses-farming-and-productivity-are-declining-in-this-way/ 

તમાકુથી ટીબી
મુખ્ય કારણ તમાકું પણ છે.
અમદાવાદ
અમદાવાદ મોંઢાના કેન્સરને મામલે સમગ્ર વિશ્વમાં મોખરે છે. કેન્સરના કુલ કેસમાંથી 56 ટકા કેસ તમાકુ સંબધિત છે. જેમાંથી 70 ટકા મોઢા અને ગળાના ભાગમાં થાય છે. મહિલાઓમાં 18.6 ટકા કેસ તમાકુ સંબધિત છે, જેમાંથી 60 મોંઢા-ગળાના ભાગે થાય છે.
2022માં અમદાવાદમાં એક વર્ષમાં ટી.બી.ના 18 હજાર ઉપરાંત કેસ, 1 હજારથી વધુનાં મોત થયા હતા. સાદા ટી.બી.થી 965, હઠીલા ટી.બી.થી 79 દર્દીનાં મોત મૃતકોમાં 14 વર્ષ સુધીનાં 18 બાળકોને થવા લાગ્યો છે. અમદાવાદ શહેરમાં વર્ષ- 2019માં 21,457 વર્ષ-2020માં 15,034 અને વર્ષ- 2021માં 18,471 ટી.બી.ના દર્દી મળી આવ્યા હતા. જેમાં પ્રાઈવેટ સેકટરના દર્દીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. 2021માં 14 વર્ષ સુધીના 943 બાળક ટી.બી.સંક્રમિત હોવાનું જાણવા મળતા તેમને સારવાર આપવામાં આવી હતી. દરમ્યાન એક વર્ષમાં આ વય જુથના 18 બાળકનાં ટી.બી.ના રોગથી મોત થયા હતા.

કેન્સરના 31 ટકા દર્દીઓ તમાકુના વ્યસની હોવાનું ચોંકાવનારુ તારણ

https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%95%e0%ab%87%e0%aa%a8%e0%ab%8d%e0%aa%b8%e0%aa%b0%e0%aa%a8%e0%aa%be-31-%e0%aa%9f%e0%aa%95%e0%aa%be-%e0%aa%a6%e0%aa%b0%e0%ab%8d%e0%aa%a6%e0%ab%80%e0%aa%93-%e0%aa%a4%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%95/ 

લોકોમાં તમાકુનું સેવન અને ધૂમ્રપાનનું વ્યસન ટીબીના ચેપનું પ્રમાણ વધારી રહ્યું છે.
2014થી જાહેર થઈ ગયું હતું કે તમાકુના સેવનના કારણે ક્ષય રોગ થવાની શક્યતા બે ગણી વધી જાય છે.
ગુજરાતમાં તમાકુનો ઉપયોગ કરનારા 60 ટકા પુરૂષો છે અને 8.40 ટકા મહિલાઓ છે. 13થી 15 વર્ષના બાળકોમાં 19 ટકા તમાકુ કે તેની બનાવટ ખાય પીવે છે. ગુજરાતમાં 51 ટકા પુરૂષોમાં અને 17 ટકા મહિલાઓમાં કેન્સર થવા પાછળનું કારણ તમાકુ છે. હવે તેમાં ક્ષય રોગ પણ ઉમેરાયો છે. તમાકુના કારણે હ્દય રોગ, લકવો, અસ્થમા, નપુંસકતા જેવા અનેક રોગ થાય છે. WHO ના તારણ મુજબ ૨૦૩૦ સુધીમાં આ ૧૦ કરોડ લોકોને ભરખી જશે. તમાકુ કેન્સર સિવાયના કેટલાય અન્ય રોગો માટે જવાબદાર છે. એક સિગારેટનું ધુમ્રપાન કરવાથી આશરે 30 મિનિટ માટે બ્લડ પ્રેશરમાં 5થી 10% વધારો થાય છે. તેથી ગુજરાત પોલીસે જાહેર સ્થળે તમાકુ પીવા કે ખાવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. પણ અમલ થતો નથી.
કેન્સર માટે જવાબદાર 43 સંયોજક (કાર્સિનોજેનિક) પદાર્થો તેમજ નિકોટિન અને ટાર સહિત અન્ય 400 ટોક્સિન ધુમ્રપાન દરમ્યાન શ્વાસમાં લેવાય છે. નિકોટિન માનસિક ઉતેૈજના કરે છે અને ધુમ્રપાનની લત તરફ દોરી જાય છે. ટારનાં ગઠ્ઠાં ફેંફસામાં જામે છે અને શરીરની શ્વાસ લેવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે. એનાથી ફેંફસા અને ગળાનું કેન્સર, હૃદયનાં રોગો, શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી, શ્વાસનળી અને ફેંફસાની સમસ્યાઓ પેદા થાય છે. નિષ્ક્રિય ધુમ્રપાન દ્વારા પણ નોન-સ્મોકર્સ (ખાસ કરીને બાળકો)ને આ બિમારીઓ થવાનું જોખમ છે. 8% લોકો પેસિવ સ્મોકિંગ ના લીધે બીમારીનો ભોગ બની રહ્યા છે .

અમદાવાદમાં 25 લાખ લોકો તમાકુ ખાય છે પણ દંડ માંડ 110ને

https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%85%e0%aa%ae%e0%aa%a6%e0%aa%be%e0%aa%b5%e0%aa%be%e0%aa%a6%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%82-25-%e0%aa%b2%e0%aa%be%e0%aa%96-%e0%aa%b2%e0%ab%8b%e0%aa%95%e0%ab%8b-%e0%aa%a4%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%95/ 

ભારતમાં રોજ 1400થી વધુને ટી.બી.નો ચેપ લાગે છે. એક અભ્યાસ પ્રમાણે ભારતમાં ટીબીનો વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ પ્રમાણ છે. દર વર્ષે 4 લાખ 80 હજાર લોકોનો ટી.બીના કારણે ભોગ લેવા છે. WHOના કહેવા પ્રમાણે 2021માં કુલ 1.6 મિલિયન લોકો ટીબીથી મૃત્યુ પામ્યા હતા. (જેમાં 187,000 HIV ધરાવતા લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે). વૈશ્વિક સ્તરે, ટીબીએ મૃત્યુનું 13માં ક્રમાંકે આવતું મુખ્ય કારણ છે.

આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયએ 2010 માં વડોદરામાં સંશોધન કર્યું હતું કે ક્ષય ધરાવતાં તમામ લોકો તમાકુનું સેવન કરતાં હતા. સારવારના અંતે 67.3% દર્દીઓને સમજાવટ બાદ તમાકુ છોડી દીધું હતું.

દેશમાં થયેલા સંશોધન પ્રમાણે ટીબીના 40% દર્દીઓ તમાકુના વ્યસની છે, તેમાંથી 20%ને ફરીથી ટીબી થઈ રહ્યો છે. જે લોકો તમાકુ અને ધુમ્રપાનનું સેવન કરે છે તેમને ટીબીનો ચેપ લાગવાની શક્યતા વધુ હોય છે. બિકાનેર સહિત રાજ્યભરમાં 42 હજાર લોકો પર કરવામાં આવેલા સર્વે મુજબ 15 થી 49 વર્ષની વયના 46.9 ટકા લોકો કોઈને કોઈ સ્વરૂપે તમાકુનું સેવન કરે છે. જેમાં બીડી, સિગારેટ, હુક્કા, ચિલ્લુમ, પાન, ખૈની, ગુટખા વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉંમરની લગભગ છ ટકા છોકરીઓ અને મહિલાઓ પણ તમાકુનું સેવન કરે છે. દેશમાં 27 કરોડ લોકો તમાકુનું સેવન કરે છે. દર વર્ષે 9.30 લાખ મૃત્યુ ધૂમ્રપાનને કારણે થાય છે. 9.50 લાખ મૃત્યુ ધૂમ્રપાન વિનાના તમાકુને કારણે થાય છે. WHO ના અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે દેશમાં 30 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોના કુલ મૃત્યુમાંથી 7 ટકા કારણો તમાકુના કારણે છે. ડબ્લ્યુએચઓના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે યુવાનોમાં સિગારેટ પીવાનું વ્યસન ટીબીની બીમારીનું કારણ બની રહ્યું છે. યુવાનોમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે હોવાને કારણે દવાની અસર જોવા મળી રહી છે, પરંતુ આગામી 10 વર્ષમાં તેની અસર ઘટી શકે છે.

તપાસ
અમદાવાદ સિવિલ મેડિસીટીમાં આવેલી સ્ટેટ ટી.બી. ટ્રેનિંગ અને ડેમોન્સ્ટ્રેશન સેન્ટરના ડાયરેક્ટર ડૉ. પ્રણવ પટેલ છે. 30 હજાર ટી.બી. દર્દીઓના સ્પેશીમેન (ગળફાની તપાસ) સેમ્પલ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે. 1 લાખ થી વધુ દર્દીઓના સ્પેશીમેન સેમ્પલ લઇને રાજ્ય સરકાર દ્વારા ઉપલ્બધ કરાવેલ અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીયુક્ત CB-NAAT અને TRUENAT મશીનમાં ટેસ્ટીંગ થાય છે. દર વર્ષે ગંભીર ટી.બી. રોગની સ્થિત ઘરાવતા 3500 દર્દીઓને રાજ્ય સરકાર દ્વારા અત્યંત મોંધી બેડાક્યુલીન અને ડેલામેનીડ દવાઓ વિનામૂલ્યે અપાય છે. દર્દીઓને નિ:ક્ષય પોષણ યોજનામાં દર મહિને 500 રૂપિયાની સહાય રાજ્ય સરકાર દ્વારા આપવામાં આવે છે.

સરકાર ઠન ઠન ગોપાલ: દારૂની જેમ હવે તમાકુ પર પણ કોવિડ સેસ

https://allgujaratnews.in/gj/government-bankrupt-like-alcohol-now-also-covid-cess-on-tobacco-gujarati-news/ 

 

તમાકુ ખાવાથી થતાં મોતની વિશ્વની વિગતો, નેતાઓ અને અધિકારીઓ પાસે હતી, પણ અમદાવાદની વિગતો ન હતી

તમાકુ ખાવાથી થતાં મોતની વિશ્વની વિગતો, નેતાઓ અને અધિકારીઓ પાસે હતી, પણ અમદાવાદની વિગતો ન હતી

ભાજપ સરકાર આવી પછી તમાકુના વાવેતરમાં ખેડૂતોએ નીતિ બદલી

ભાજપ સરકાર આવી પછી તમાકુના વાવેતરમાં ખેડૂતોએ નીતિ બદલી

તમાકુની ખેતીમાં પાણી ભરાતાં નાશ

તમાકુની ખેતીમાં પાણી ભરાતાં નાશ

એન્ડોસલ્ફાન જંતુનાશક દવાથી કેન્સર, માનસિક-જન્મની વિકૃતિઓ, 15 અહેવાલમાં સ્ફોટક વિગતો

https://allgujaratnews.in/gj/pesticide/ [:en]Gandhinagar, 20 April 2023

The World Health Organization has set a target of a TB-free world by the year 2030. Prime Minister Narendra Modi announced to eliminate TB in India by 2025. Former chief minister Vijay Rupani had announced that the Gujarat government would make the state ‘TB-free’ by 2022. It earned the distinction of being a pioneer state in the direction of ‘TB elimination’. Rot is on the edge but the little ones are decaying now.

TB spreads from person to person through the air. When infected people cough, sneeze, or spit, they also release TB germs into the air. Tuberculosis (Tuberculosis) T.B. is a disease of It is known that TB is a disease spread by bacteria. A bacteria called “Mycobacterium tuberculosis” is responsible for this.

Breaking Vijay Rupani’s TB bubble, Governor Acharya Devvrat announced on 19 April 2023 that Gujarat has 137 TB patients per 1 lakh population. Governor Acharya Devvrat said that there is no laxity in tuberculosis control work. To achieve the target, the work has to be continued with the same seriousness.

Manoj Aggarwal, Additional Chief Secretary of Health and Family Welfare Department, Additional Director Dr. RB Patel, Joint Director Dr. TK Soni, Dr. Pankaj Nimawat and other high officials are responsible.

There were 83,693 TB patients in Gujarat in April 2023. Out of these 70,350 patients are in 3672 Nikshay Mitra Yojana. TB patients are getting cured by regular treatment and nutritious diet for six to nine months. After regular treatment of a TB patient for 15-20 days, the chances of infecting others are slightly reduced. 306 TB is the center. TB treatment is available free of cost in all hospitals. Nutrition kits were made available to TB patients.

About 40% of the population in India is infected with TB which is known as latent TB. It is said that latent TB occurs when the immunity decreases due to some reason. is activated. 2.80 crore such people have latent tuberculosis.

There were about 1.6 lakh new TB patients in Gujarat in 2021. It was likely to increase to 2 lakhs.

World- India

According to the World Health Organization (WHO) report, about 1 crore 4 lakh patients are suffering from TB in the world, there are about 30 lakh TB patients in India.

TB from tobacco

Tobacco is also a big reason.

Ahmedabad

Ahmedabad ranks first in the world in terms of oral cancer. Of the total cancer cases, 56 per cent are related to tobacco. 70 percent of which is in the mouth and throat. In women, 18.6 percent of cases are related to tobacco, of which 60 occur in the oropharynx.

In Ahmedabad in 2022, there were more than 18 thousand cases of TB in one year, more than 1 thousand deaths, 965 patients died due to simple TB, 79 due to stubborn TB, 18 children up to 14 years have died. In Ahmedabad city, 21,457 TB patients were found in 2019, 15,034 in 2020 and 18,471 in 2021. This includes private sector patients as well. In 2021, 943 children under the age of 14 were diagnosed and treated for TB. During one year, 18 children in this age group died of TB disease.

The cases of TB infection are increasing due to tobacco consumption and smoking addiction among the people.

Since 2014, it has been found that tobacco use doubles the risk of developing tuberculosis.

Among those who consume tobacco in Gujarat, 60 percent are men and 8.40 percent are women. 19 percent of youth ages 13 to 15 use tobacco or tobacco products. Tobacco is the cause of cancer in 51 percent of men and 17 percent of women in Gujarat. Now tuberculosis has also been added to it. Tobacco causes many diseases like heart disease, paralysis, asthma, impotence. According to WHO’s conclusion, by 2030 it will fill 100 million people. Tobacco is responsible for many other diseases apart from cancer. Smoking a cigarette increases blood pressure by 5 to 10% for about 30 minutes. That’s why Gujarat Police has banned smoking or eating tobacco in public places. But it was not implemented.

43 carcinogenic substances responsible for cancer as well as 400 other toxins including nicotine and tar are consumed during smoking. Nicotine is a psychostimulant and leads to addiction to smoking. Lumps of tar get deposited in the lungs and reduce the breathing capacity of the body. It causes lung and throat cancer, heart disease, difficulty in breathing, bronchial and lung problems. Nonsmokers (especially children) are at risk of developing these diseases through passive smoking. 8% people are suffering from diseases due to passive smoking.

More than 1400 people are infected with TB every day in India. According to a study, India has the highest prevalence of TB globally. Every year 4 lakh 80 thousand people die due to TB. According to WHO, in 2021, a total of 16 lakh people died of TB. (including 187,000 people with HIV). Globally, TB is the 13th leading cause of death.

The Ministry of Health and Family Welfare conducted a study in Vadodara in 2010 that all people with tuberculosis were tobacco users. At the end of treatment, 67.3% of patients quit tobacco after persuasion.

According to a research conducted in the country, 40% of TB cases

Reese are addicted to tobacco, 20% of them are getting TB again. People who consume tobacco and smoke are more likely to get TB infection. According to a survey of 42,000 people across the country, including Bikaner, 46.9 percent of people between the ages of 15 and 49 use some form of tobacco. Which includes beedi, cigarette, hookah, chillum, paan, khaini, gutkha etc. About six percent of girls and women in this age group also use tobacco. 27 crore people in the country consume tobacco. Smoking causes 9.30 lakh deaths every year. 9.50 lakh deaths are caused by smokeless tobacco. According to a WHO report, 7 percent of the total deaths of people above 30 years of age in the country are due to tobacco. WHO experts say that smoking addiction among youth is causing TB disease. Due to the strong immune system in the youth, the medicine is showing effect, but its effect may decrease in the next 10 years.

Investigation

State T.B. located in Ahmedabad Civil Medicity. The Director of the Training and Demonstration Center is Dr. Pranav Patel. 30 thousand TB Patients’ samples (sputum test) are examined. Samples of more than one lakh patients are tested in CB-NAAT and TrueNat machines with the state-of-the-art technology provided by the state government. Every year, very expensive Bedaquiline and Delamanid medicines are being given free of cost to 3500 patients suffering from severe TB by the state government. Under the Nikshay Poshan Yojana, patients are provided assistance of Rs 500 per month by the state government.[:hn]गांधीनगर, 20 अप्रैल 2023

विश्व स्वास्थ्य संगठन ने वर्ष 2030 तक टीबी मुक्त दुनिया का लक्ष्य रखा है। प्रधान मंत्री नरेंद्र मोदी ने 2025 तक भारत में टीबी को खत्म करने की घोषणा की। पूर्व मुख्यमंत्री विजय रूपानी ने घोषणा की थी कि गुजरात सरकार 2022 तक राज्य को ‘टीबी मुक्त’ कर देगी। इसने ‘टीबी उन्मूलन’ की दिशा में अग्रणी राज्य होने का गौरव प्राप्त किया। सड़न किनारे पर है लेकिन छोटे बच्चों को अब क्षय हो रहा है।

टीबी हवा के माध्यम से एक व्यक्ति से दूसरे व्यक्ति में फैलता है। जब संक्रमित लोग खांसते, छींकते या थूकते हैं, तो वे टीबी के कीटाणुओं को भी हवा में छोड़ते हैं। क्षय रोग (क्षय रोग) टी.बी. का रोग है। जाना जाता है टीबी यह बैक्टीरिया से फैलने वाली बीमारी है। इसके लिए “माइकोबैक्टीरियम ट्यूबरकुलोसिस” नामक बैक्टीरिया जिम्मेदार होता है।

विजय रूपानी के टीबी के बुलबुले को तोड़ते हुए राज्यपाल आचार्य देवव्रत ने 19 अप्रैल 2023 को घोषणा की कि गुजरात में प्रति 1 लाख जनसंख्या पर 137 टीबी रोगी हैं। राज्यपाल आचार्य देवव्रत ने कहा कि क्षय रोग नियंत्रण कार्य में कोई ढिलाई नहीं बरती जा रही है. लक्ष्य प्राप्ति के लिए इतनी ही गंभीरता से कार्य को जारी रखना होगा।

स्वास्थ्य एवं परिवार कल्याण विभाग के अतिरिक्त मुख्य सचिव मनोज अग्रवाल, अपर निदेशक डॉ. आरबी पटेल, संयुक्त निदेशक डॉ. टीके सोनी, डॉ. पंकज निमावत सहित अन्य उच्चाधिकारी जिम्मेदार हैं।

गुजरात में अप्रैल 2023 में टीबी के 83,693 मरीज थे। इनमें से 70,350 मरीज 3672 निक्षय मित्र योजना में हैं। छह से नौ महीने के नियमित इलाज और पौष्टिक आहार से टीबी के मरीज ठीक हो रहे हैं। 15-20 दिनों तक टीबी के मरीज के नियमित इलाज के बाद दूसरों को संक्रमित करने की संभावना थोड़ी कम हो जाती है। 306 टीबी केंद्र है। टीबी का इलाज सभी अस्पतालों में मुफ्त उपलब्ध है। टीबी मरीजों को पोषाहार किट उपलब्ध करायी गयी.

भारत में लगभग 40% आबादी टीबी से संक्रमित है जिसे गुप्त टीबी के रूप में जाना जाता है। कहा जाता है लेटेंट टीबी तब होता है जब किसी कारणवश प्रतिरोधक क्षमता कम हो जाती है। सक्रिय होता है। ऐसे 2.80 करोड़ लोगों को लेटेंट ट्यूबरकुलोसिस है।

गुजरात में 2021 में लगभग 1.6 लाख नए टीबी रोगी थे। इसके बढ़कर 2 लाख होने की संभावना थी।

विश्व- भारत

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) की रिपोर्ट के मुताबिक दुनिया में करीब 1 करोड़ 4 लाख मरीज टीबी से पीड़ित हैं, भारत में करीब 30 लाख टीबी के मरीज हैं।

तंबाकू से टी.बी

तंबाकू भी एक बड़ा कारण है।

अहमदाबाद

मुंह के कैंसर के मामले में अहमदाबाद दुनिया में सबसे आगे है। कैंसर के कुल मामलों में से 56 प्रतिशत तंबाकू से संबंधित हैं। जिसका 70 प्रतिशत हिस्सा मुंह और गले में होता है। महिलाओं में, 18.6 प्रतिशत मामले तंबाकू से संबंधित हैं, जिनमें से 60 ऑरोफरीनक्स में होते हैं।

2022 में अहमदाबाद में एक साल में टीबी के 18 हजार से ज्यादा मामले आए, 1 हजार से ज्यादा मौतें साधारण टीबी से 965 मरीजों की मौत, जिद्दी टीबी से 79, 14 साल तक के 18 बच्चों की मौत हो चुकी है। अहमदाबाद शहर में 2019 में 21,457, 2020 में 15,034 और 2021 में 18,471 टीबी के मरीज मिले। इसमें निजी क्षेत्र के मरीज भी शामिल हैं। 2021 में 14 साल तक के 943 बच्चों में टीबी की पहचान की गई और उनका इलाज किया गया। एक साल के दौरान इस आयु वर्ग के 18 बच्चों की टीबी की बीमारी से मौत हो गई।

लोगों में तंबाकू के सेवन और धूम्रपान की लत के कारण टीबी संक्रमण के मामले बढ़ रहे हैं।

2014 से, यह पता चला है कि तंबाकू का सेवन तपेदिक के विकास के जोखिम को दोगुना कर देता है।

गुजरात में तंबाकू का सेवन करने वालों में 60 फीसदी पुरुष और 8.40 फीसदी महिलाएं हैं। 13 से 15 वर्ष के 19 प्रतिशत युवा तंबाकू या तंबाकू उत्पादों का उपयोग करते हैं। गुजरात में 51 प्रतिशत पुरुषों और 17 प्रतिशत महिलाओं में कैंसर का कारण तंबाकू है। अब इसमें तपेदिक भी जुड़ गया है। तंबाकू से हृदय रोग, लकवा, दमा, नपुंसकता जैसी कई बीमारियां होती हैं। WHO के निष्कर्ष के मुताबिक, 2030 तक इससे 10 करोड़ लोग भर जाएंगे. तंबाकू कैंसर के अलावा और भी कई बीमारियों के लिए जिम्मेदार है। एक सिगरेट पीने से लगभग 30 मिनट तक ब्लड प्रेशर 5 से 10% तक बढ़ जाता है। इसलिए गुजरात पुलिस ने सार्वजनिक स्थानों पर धूम्रपान या तंबाकू खाने पर प्रतिबंध लगा दिया है। लेकिन अमल नहीं हुआ।

धूम्रपान के दौरान कैंसर के लिए जिम्मेदार 43 कार्सिनोजेनिक पदार्थों के साथ-साथ निकोटिन और टार सहित 400 अन्य विषाक्त पदार्थों का सेवन किया जाता है। निकोटीन एक मनोउत्तेजक है और धूम्रपान की लत की ओर ले जाता है। टार की गांठ फेफड़ों में जमा हो जाती है और शरीर की सांस लेने की क्षमता को कम कर देती है। यह फेफड़े और गले के कैंसर, हृदय रोग, सांस लेने में कठिनाई, ब्रोन्कियल और फेफड़ों की समस्याओं का कारण बनता है। गैर-धूम्रपान करने वालों (विशेष रूप से बच्चों) को निष्क्रिय धूम्रपान के माध्यम से इन बीमारियों के विकसित होने का खतरा होता है। पैसिव स्मोकिंग से 8% लोग बीमारियों का शिकार हो रहे हैं।

भारत में प्रतिदिन 1400 से अधिक लोग टीबी से संक्रमित होते हैं। एक अध्ययन के अनुसार, विश्व स्तर पर भारत में टीबी का प्रसार सबसे अधिक है। टीबी से हर साल 4 लाख 80 हजार लोगों की मौत हो जाती है। WHO के अनुसार, 2021 में कुल 16 लाख लोगों की मौत टीबी से हुई। (एचआईवी वाले 187,000 लोगों सहित)। विश्व स्तर पर, टीबी मृत्यु का 13वां प्रमुख कारण है।

स्वास्थ्य और परिवार कल्याण मंत्रालय ने 2010 में वड़ोदरा में एक अध्ययन किया था कि तपेदिक वाले सभी लोग तम्बाकू उपयोगकर्ता थे। उपचार के अंत में 67.3% रोगियों ने अनुनय-विनय के बाद तम्बाकू छोड़ दिया।

देश में हुई एक रिसर्च के मुताबिक, 40% टीबी के मरीज तंबाकू के आदी हैं, उनमें से 20% को दोबारा टीबी हो रही है। जो लोग तम्बाकू और धूम्रपान का सेवन करते हैं उन्हें टीबी संक्रमण होने की संभावना अधिक होती है। बीकानेर सहित रुदेश भर में 42,000 लोगों के एक सर्वेक्षण के अनुसार, 15 से 49 वर्ष के बीच के 46.9 प्रतिशत लोग किसी न किसी रूप में तंबाकू का सेवन करते हैं। जिसमें बीड़ी, सिगरेट, हुक्का, चिलम, पान, खैनी, गुटखा आदि शामिल हैं। इस आयु वर्ग की लगभग छह प्रतिशत लड़कियां और महिलाएं भी तंबाकू का सेवन करती हैं। देश में 27 करोड़ लोग तंबाकू का सेवन करते हैं। धूम्रपान से हर साल 9.30 लाख मौतें होती हैं। 9.50 लाख मौतें धुंआ रहित तंबाकू से होती हैं। WHO की एक रिपोर्ट के मुताबिक, देश में 30 साल से ज्यादा उम्र के लोगों की कुल मौतों में से 7 फीसदी मौत तंबाकू के कारण होती है। डब्ल्यूएचओ के विशेषज्ञों का कहना है कि युवाओं में धूम्रपान की लत टीबी की बीमारी का कारण बन रही है। युवाओं में इम्यून सिस्टम मजबूत होने की वजह से दवा असर दिखा रही है, लेकिन अगले 10 साल में इसका असर कम हो सकता है.

जाँच पड़ताल

अहमदाबाद सिविल मेडिसिटी में स्थित स्टेट टी.बी. प्रशिक्षण एवं प्रदर्शन केंद्र के निदेशक डॉ. प्रणव पटेल हैं। 30 हजार टी.बी. मरीजों के सैंपल (थूक की जांच) की जांच की जाती है। एक लाख से अधिक मरीजों के सैंपल लेकर राज्य सरकार द्वारा मुहैया कराई गई अत्याधुनिक तकनीक से सीबी-एनएएटी और ट्रूनेट मशीनों में जांच की जाती है। हर साल गंभीर टीबी राज्य सरकार की ओर से इस बीमारी से पीड़ित 3500 मरीजों को बेहद महंगी बेडाक्यूलिन और डेलामेनिड दवा नि:शुल्क दी जा रही है। निक्षय पोषण योजना के तहत मरीजों को राज्य सरकार द्वारा 500 रुपये प्रतिमाह की सहायता प्रदान की जाती है।[:]