[:gj]સુરતમાં 71 ટકા ઝૂંપડપટ્ટી દૂર થઈ, ગરીબી અને ઝુંપડાના 15 અહેવાલો[:en]71 percent slums removed in Surat[:hn]सूरत में 71 फीसदी झुग्गियां हटाई गईं[:]

[:gj]દિલીપ પટેલ

ગાંધીનગર, 19 એપ્રિલ 2023

કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોનાં મંત્રાલયે સ્માર્ટ સિટી સુરતની 16 એપ્રિલથી 18 એપ્રિલ 2023 માટે નેશનલ મીડિયા ટૂર યોજી હતી. સુરતનાં મ્યુનિસિપલ કમિશનર શાલિની અગ્રવાલે કહ્યું કે ઈ. સ. 2000માં સુરતમાં ઝૂંપડપટ્ટીમાં વસ્તી 26 ટકા હતી, હવે ઘટીને 6 ટકા થઈ છે. સુરતની વસ્તી અત્યંત ઝડપથી વધી રહી છે તો બીજી તરફ સ્લમ વસ્તી ઝડપથી ઘટી રહી છે. પરવડે એવાં ઘરો ખૂબ મોટી સંખ્યામાં પૂરાં પડાયાં છે.

મે 2022માં જાહેરાત કરાઈ હતી કે, એક દાયકામાં સુરત શહેરમાં 20.87 ટકા વિસ્તાર ઝૂંપડાનો હતો.  71.30 ટકા ઝુંપડા ઘટી ગયા છે. 2011માં સુરતમાં 20.87 ટકા વિસ્તાર સ્લમ હતો. 2022માં ઘટીને 5.99 ટકા થયો હતો.  સુરતના તાપી નદીના કિનારે વસેલી બાપુનગર નામની સુરતની સૌથી મોટી ઝૂંપડપટ્ટી હતી. ગોપીતળાવ ઝુંપડપટ્ટી સહિત શહેરની અનેક ઝૂંપડપટ્ટીનું સ્ળાંતર કરાયું છે.

2021 સુધીમાં સુરત મહાનગર પાલિકા દ્વારા 6465 ટેનામેન્ટ, 372 વામ્બે, 113 એલઆઇજી, 7424 ઇડબ્લ્યુએસ, 46856 જેનયુઆરએમ, 8721 મુખ્યમંત્રી ગૃહ યોજના અને 12549 વડાપ્રધાન આવાસ યોજના હેઠળ આવાસો બનાવવામાં આવ્યા છે.  12388 આવાસો બનાવવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. સુરત બનશે ‘ઝુંપડપટ્ટી મુક્તની જાહેરાત કરાઈ હતી.

ગુજરાતમાં ઝૂંપડપટ્ટી વિસ્તારોમાં રહેતા કુલ પરિવારોની સંખ્યા 2023માં 3,45,998 હતી. ઝૂંપડપટ્ટીની કુલ વસ્તી 16,80,000 હતી.

પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સીંગની જે.એન.યુ.આર.એમ. યોજના ઉપરાંત, પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના, મુખ્યમંત્રી આવાસ યોજના, વામ્બે આવાસ, એલ.આઈ.જી., ઇડબલ્યુએસ આવાસ સહિતના અનેક આવાસ બનાવવામાં આવ્યા હતા. 2022 સુધીના 10 વર્ષમાં આ યોજના હેઠળ શહેરમાં 94888 આવાસ બન્યા છે.

સુરત શહેરમાં આવાસ માટે 2.54 લાખ ચો.મી. જગ્યા અનામત છે. તેના પર 17547 જેટલા આવાસ બની શકે તેમ છે. સરકારી જગ્યામાંથી સ્લમ વિસ્તાર દુર કરવાની કામગીરી સરળ છે. પરંતુ ખાનગી જગ્યામાં બનેલી ઝૂંપડપટ્ટી સુરતને સ્લમ ફ્રી બનાવવા સામે મોટો પડકાર છે.

વિવાદો થતાં 25 ઓગસ્ટ 2021માં ઝુંપડપટ્ટી તોડવા પર સર્વોચ્ચ અદાલતે વચગાળાની રોક લગાવવી પડી હતી.

મિડિયા ટીમ 2023

સ્માર્ટ સિટી અને મેટ્રો સીટી તરફ દોટ મુકી રહેલું સુરત હવે સ્લમ ફ્રી સિટી બનાવા જઈ રહ્યું છે. સિલ્ક સિટી, ડાયમંડ સિટી, સેતુ સિટી, ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ સિટી, ક્લિન સિટી, હવે સ્લમ ફ્રિ સિટી તરીકે ઓળખાય છે.

કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોનાં મંત્રાલયે સ્માર્ટ સિટી સુરતની 16 એપ્રિલથી 18 એપ્રિલ 2023 માટે નેશનલ મીડિયા ટૂર યોજી હતી. મંત્રાલયના એડીજી, મીડિયા એન્ડ કમ્યુનિકેશન, રાજીવ જૈન સાથે પત્રકારો હતા. સુરતની સુંદરતામાં વધારો કરતા વીઆઇપી રોડ, મૉડલ સ્ટ્રીટ એન્ડ સ્કલ્પ્ચર્સ, આઇસીસીસી (ઇન્ટિગ્રેટેડ કન્ટ્રોલ એન્ડ કમાન્ડ સેન્ટર) જેના દ્વારા પૂર જેવી આપત્તિ દરમ્યાન એક જ સ્થળેથી ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ અને વ્યવસ્થાપન કરવામાં આવે છે. ડ્રીમ સિટી, પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજનાના ભાર્ગવ, ભરથાણા ગયા હતા. સુરતના  કિલ્લો, કૅબલ સ્ટેઈડ બ્રિજ, ડુમસ, પબ્લિક શૅરિંગ સાયકલ, અલથાણ ખાડી પુનર્વિકાસ,  એશિયાના સૌથી મોટા નિર્માણાધીન બાયોડાઇવર્સિટી પાર્ક, અલથાણ વોટર વર્ક્સ, ટેક્સ્ટાઇલ માર્કેટ, સોલર પાવર પ્લાન્ટની મુલાકાત લીધી હતી. સુરતનાં મેયર હેમાલી બોઘાવાલાએ કહ્યું કે હવે અમારું લક્ષ્ય સુરતને સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણમાં નંબર વન બનાવવાનું છે. બગીચા, શાળાઓ, આરોગ્ય, ડોર ટુ ડોર ગાર્બેજ કલેક્શન  સુરતના 10 હજાર સ્ટ્રીટ વૅન્ડર્સને લોન આપી છે. રખડતા ઢોરનાં દૂષણને ડામવા સુરત આરએફઆઇડી ટેગ લગાવનારું પ્રથમ શહેર હોવાની માહિતી આપી હતી.

1993માં ઝૂંપડા

1993માં સૂરત શહેરસ્થિત ‘સેન્ટર ફૉર સોશિયલ સ્ટડીઝ’ સંશોધનસંસ્થાએ સૂરતની ઝૂંપડપટ્ટીઓનું સર્વેક્ષણ કર્યું હતું. તેનાં કેટલાંક તારણો ભારતની વર્તમાન ઝૂંપડપટ્ટીઓની લાક્ષણિકતાઓ રજૂ કરે છે. ગુજરાતના આ ઔદ્યોગિક શહેરના 4.3 લાખ ઝૂંપડાવાસીઓ 94 હજાર પરિવારોમાં વિભાજિત થયેલા હતા. આ પરિવારોમાં 64 % વિભક્ત પરિવારો હતા, જ્યારે 24 % સંયુક્ત પરિવારો હતા. 8 % પરિવારો મિશ્ર હતા અને 4 % એક વ્યક્તિના પરિવારો હતા. જે લોકો 20 વર્ષથી વધુ સમયથી આ શહેરમાં રહે છે તેમાં સંયુક્ત કુટુંબોનું પ્રમાણ વિશેષ જોવા મળ્યું હતું. અહીંની ઝૂંપડપટ્ટીના 81 % લોકો હિંદુ હતા, 18 % મુસ્લિમ હતા અને અન્ય બૌદ્ધધર્મીઓ હતા, જેઓ રોજગારની શોધમાં મહારાષ્ટ્રમાંથી આવેલા છે. 80 % ઝૂંપડાવાસીઓ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી આવેલા હતા. તેમાંના મોટા ભાગના મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તરપ્રદેશ, ગુજરાત, ઓરિસા અને આંધ્રપ્રદેશના હતા. આ રાજ્યોના આર્થિક રીતે પછાત, વસ્તીની અતિશય ગીચતા અને ઓછું અક્ષરજ્ઞાન ધરાવતા ગ્રામપ્રદેશના તેઓ વતની હોય છે. સ્ત્રી-પુરુષ પ્રમાણ તપાસતાં જણાયું હતું કે 1000 પુરુષોએ 725 સ્ત્રીઓ હતી. કારખાનાંઓની નજીક રહેતા ઝૂંપડાવાસીઓમાં તો આ પ્રમાણ 1000 પુરુષો એ માત્ર 200 સ્ત્રીઓનું હતું.

2022માં દરેકને ઘર

2022 સુધીમાં દેશનો એક પણ નાગરિક ઘરવિહોણો ન રહે તેવું વચન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આપ્યું હતું. રાજયમાં સરકારી જમીન પર ઝુંપડપટ્ટીઓને પીપીપી આવાસ યોજના બનાવી હતી. 60 ટકા ઝુંપડાધારકો સહમત થાય તો પાકુ અને દસ્તાવેજવાળુ ઘર આપવાની નીતિ રાજકોટ, અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરા માટે બનાવવામાં આવી હતી. પણ દરેકને ઘર અપાવી શકાયું નથી.

વચને સૂરા, પુરા કરવામાં કાયર

મુખ્ય પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 2012ની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં વચન આપ્યું હતું કે રૂ. 33,000 કરોડના ખર્ચે 50 લાખ મકાનો બનાવશે. જેમાંથી 28 લાખ ગામડામાં અને 22 લાખ શહેરોમાં. પણ ગુજરાત સરકાર ફરી ગઈ હતી અને 2012મા 22 લાખ મકાનો બનાવવાની જાહેરાત કરી હતી. તેમાંથી 2017 સુધીમાં માત્ર 4 ટકા એટલે કે 85,046 હજાર મકાનો બની શક્યા હતા. 2015-16મા 18,574 અને 2016-17મા 35,258 મકાનો ગરીબો માટે બનાવ્યા હતા. 2012થી 2017 સુધી સરકારે રૂ. 3,972 કરોડનો ખર્ચ કર્યો હતો. ગુજરાતને સંપૂર્ણ ઝૂંપડપટ્ટી મુક્ત બનાવવા માટે સરકારે રૂ. 2,521 કરોડનો ખર્ચ કર્યો હતો. પણ આજે ઝૂંપડાતો એમના એમ જ છે. એ નાણાં ક્યાં વપરાયા એવો સવાલ પૂછવામાં આવી રહ્યો છે.

બિલ્ડરોને ફાયદો

સુરતમાં આંજણા અને ભાઠેનામાં પીપીપી સ્કીમમાં 17 માળના ટાવરો બાંધવા માટે ઝુંપડપટ્ટી ખસેડવાના મામલે ઊહાપોહ અને મારામારી પણ થઈ હતી. કોંગ્રેસના કોર્પોરેટર દ્વારા ભાજપ અને બિલ્ડર લોબી સાથે સાંઠગાંઠ રચી ગરીબ ઝુંપડાવાસીઓ સાથે અન્યાય કરવામાં આવી રહ્યો હતો. જેનો વિરોધ વકીલ દ્વારા કરાયો હતો.  ઝુંપડાવાસીઓને લોભ લાલચ આપી તેમના ઘરો લખાવી લેવામાં આવી રહ્યા હતી. જે જમીન ખાલી પડશે તેના પર માર્કેટો બનાવવાની હતી. કોર્ટમાં પણ ઝુંપડાવાસીઓ હારી ગયા છે અને તમેને સ્ટે મળ્યો નથી.

કડવો અનુભવ

સુરત શહેર લોકોની એકતા અને લોકભાગીદારી બંનેનું અદ્ભુત ઉદાહરણ છે. ભારતનો કોઈ પ્રદેશ એવો નહીં હોય કે જેના લોકો સુરતમાં રહેતા હોય, એક રીતે મિની હિન્દુસ્તાન. સુરત શ્રમને માન આપતું શહેર છે. અહીં પ્રતિભાનું મૂલ્ય થાય છે. સુરતના લોકો શિવાજીએ સુરતને બે વખત લૂંટીને એક વખત સળગાવી દીધું હતું,  મરકી રોગચાળા અને પૂરની મોદી સમયમાં બનેલી ઘટનાઓ ક્યારેય ભૂલી શકતા નથી.

સુરત બ્રાંડ

સુરત શહેર બ્રાન્ડેડ છે, તો દરેક ક્ષેત્ર, દરેક કંપની આપોઆપ બ્રાન્ડેડ થઈ જાય છે. સુરત વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા શહેરોમાંનું એક છે. 20 વર્ષમાં સુરતે દેશના બાકીના શહેરો કરતાં ઘણી ઝડપથી પ્રગતિ કરી છે. સુરત દેશના સૌથી સ્વચ્છ શહેરોમાંનું એક છે. સેંકડો કિલોમીટરથી વધુના નવા ડ્રેનેજ નેટવર્કે સુરતને એક નવું જીવન આપ્યું છે. બે દાયકામાં ગરીબો માટે, ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેવાસીઓ માટે લગભગ 80 હજાર ઘરો બનાવવામાં આવ્યા હતા. આનાથી સુરત શહેરના લાખો લોકોનું જીવનધોરણ સુધર્યું છે.

32 લાખ ગરીબ દર્દીઓ ગુજરાતના છે અને લગભગ 1.25 લાખ દર્દીઓ સુરતના છે.

ડ્રીમ સિટી

તાપી પર એક ડઝનથી વધુ પુલ છે, જે શહેરને જોડે છે અને સુરતવાસીઓને પણ સમૃદ્ધિ સાથે જોડે છે. આ સ્તરની ઇન્ટરસિટી કનેક્ટિવિટી ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. સુરત સાચા અર્થમાં પુલોનું શહેર છે. જે માનવતા, રાષ્ટ્રીયતા અને સમૃદ્ધિના અંતરને પૂરવાનું કામ કરે છે. ડ્રીમ સિટી પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થશે, ત્યારે સુરત વિશ્વના સૌથી સુરક્ષિત અને સૌથી અનુકૂળ ડાયમંડ ટ્રેડિંગ હબ તરીકે વિકસિત થવા માટે તૈયાર છે. એ દિવસ દૂર નથી જ્યારે સુરત સમગ્ર વિશ્વમાં હીરાના વેપારીઓ અને કંપનીઓ માટે આધુનિક ઓફિસ સ્પેસ તરીકે ઓળખાશે.

સુરત પાવરલૂમ મેગાક્લસ્ટરને મંજુરી આપી છે. સાયન અને ઓલપાડમાં પાવરલૂમ છે. સુરતી લોકોની ખાસિયત એ છે કે તેમને સુરતીલાલા સાથે મોજ કર્યા વગર ચાલતું નથી અને બહારથી આવનાર વ્યક્તિ પણ સુરતીલાલાના રંગમાં રંગાઈ જાય છે.

પરિવર્તન ઝૂંપડપટ્ટી – અમદાવાદ શહેરની અંદર ઝૂંપડપટ્ટીમાં અંદાજે 4.40 લાખ લોકો રહે છે. અમદાવાદ નદી કિનારે વસતા ગરીબ લોકોની મોટી વસ્તીનું ઘર છે. અમદાવાદમાં નદી બાજુની ઝૂંપડપટ્ટીઓ લગભગ 40 વર્ષ જૂની છે.

યુપીએ સરકારના શાસન દરમ્યાન ૨૭ કરોડ લોકોને ગરીબી રેખાથી ઉપર લવાયા હતા, જ્યારે ૨૦૨૧ના રીપોર્ટ અનુસાર ૨૩ કરોડ લોકો ગરીબી રેખાથી નીચે આવી ગયા છે. દેશના ૭૭ ટકા ધન અને સંપત્તિના માલિક માત્ર એક ટકા લોકો છે. ૨૦૨૧-૨૨માં દેશમાં અરબો પતિની સંખ્યા ૧૦૨ થી ૧૪૨ થઈ ગઈ છે. તેમની પાસે ૫૭.૩ લાખ કરોડ ધનસંપત્તિ છે. જ્યારે દેશના ૫૦ ટકા લોકો (૭૦ કરોડ) પાસે દેશની સંપત્તિના માત્ર ૬ ટકા સંશાધનો છે. ૨૭ વર્ષમાં ભાજપે વિકાસ કર્યો હોત તો ગુજરાતના ૩૨ ટકા લોકો ગરીબી રેખા હેઠળ ના હોત. ગુજરાતમાં ૩૧.૫ લાખ પરિવાર ગરીબી રેખા હેઠળ જીવે છે. ગુજરાતની ૬.૪ કરોડની વસ્તીને ધ્યાનમાં લેતા પ્રત્યેક ગુજરાતી પર ૬૩ હજારનું દેવું છે. ભાજપ સરકારની નિષ્ફળતાઓને કારણે ગરીબીમાં વધારો થયો. ભાજપની ગરીબ વિરોધી નીતિઓને કારણે 5.6 કરોડ ભારતીયો અત્યંત ગરીબીમાં ડૂબી ગયા.બીજીબાજુ વર્લ્ડ હંગર ઈન્ડેક્સમાં 116 દેશોની યાદીમાં ભારત 101માં નંબર પર છે. શું ગરીબોને બે ટાઈમનું ભોજન આપવાનું તમારું કામ નથી? ભારતમાં 135 કરોડ નાગરિકોમાંથી 80 કરોડ લોકોને મફત અનાજ લેવાની ફરજ કેમ પડી? તે દર્શાવે છે કે, ભાજપના અણઘડ વહિવટ અને નિષ્ફળ નિતીઓનો ભોગ દેશની જનતા બની રહી છે

2011ની વસતી ગણતરીમાં ગુજરાતમાં શહેરોમાં ઝુંપડ પટ્ટીમાં વસતી

શહેર    ઝુંપડ પટ્ટીમાં વસતી

 

સુરત   4,67,434

અમદાવાદ      2,50,681

રાજકોટ         1,89,360

વડોદરા         84,804

જામનગર       71,497

ભાવનગર      61,632

વાપી   40,921

નવસારી        33,688

નડિયાદ        30,460

ગાંધીધામ       24,914

જૂનાગઢ        25,145

અંજાર 19,163

પાલનપુર       17,982

પોરબંદર       15,564

ભરૂચ   13,143

પેટલાદ         12,496

આનંદ 12,726

ગાંધીનગર      11,933

રાજપીપળા     11,471

વ્યારા 9,718

કરજણ 8,224

દોહાદ 11,103

ડીસા    8,976

ખંભાત 9,094

બીલીમોરા      7,357

પાદરા 6,749

કલોલ 7,629

મહુવા 8,202

જસદણ         7,391

સિદ્ધપુર         7,860

અમરેલી        6,766

ઓડ    6,392

કપડવંજ        6,675

ધોળકા 6,500

મોરવી 5,874

અંકલેશ્વર       5,462

છોટા ઉદેપુર    5,571

તળાજા 6,511

ડભોઇ   5,482

જેતપુર નવાગઢ        5,077

વલસાડ        4,751

આમોદ 5,078

ધ્રોલ    5,166

જંબુસર 5,110

પારડી 4,055

ધોરાજી 4,235

સિક્કા   5,045

કેશોદ   4,138

થાનગઢ        4,151

મોડાસા         3,931

ખેડા    3,848

સોનગઢ        3,201

ભાભર 3,719

વિજલપોર      3,212

હિમતનગર     3,513

વલ્લભીપુર     3,606

સોજીત્રા         3,258

ગણદેવી        2,809

રાધનપુર       3,208

સુરેન્દ્રનગર દૂધરેજ      2,652

વલ્લભ વિદ્યાનગર      2,364

બોરસદ         2,653

કાલાવડ        2,234

ઊંઝા   2,368

માણાવદર      2,213

ઉમરેઠ 1,987

પાટણ 2,071

ઓખા   2,006

ગોંડલ 1,982

સાવલી 1,856

હારીજ 1,865

ઝાલોદ 1,850

કરમસદ        1,521

ચલાલા         1,548

દ્વારકા   1,770

ઇડર    1,286

ભુજ    1,195

વાંકાનેર        1,317

ધરમપુર        1,164

બાયડ 1,235

ભાણવડ        1,169

ધાનેરા 1,365

મહેસાણા        1,076

વેરાવળ        1,164

પ્રાંતિજ 1,007

માણસા 1,159

ઉપલેટા         837

દહેગામ         918

બારડોલી       747

વઢવાણ        834

લીંબડી 734

ગારીયાધાર     752

આંકલાવ       604

કોડીનાર        623

છાયા   489

વિસનગર       586

કલોલ 486

થરાદ   631

ગઢડા 447

રાપર   388

બોટાદ 381

ખેરાલુ 373

ભચાઉ 527

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા વર્ષ 2012મા શહેરી ગરીબો અને મધ્યમવર્ગના ઘરવિહોણાં પરિવારો માટે મકાનોની સ્કીમ જાહેર કરી હતી. જેમાં EWS – LIGના 5 વર્ષમાં 20 હજાર મકાનો બાંધ્યા છે.

2010માં પહેલી નીતિ

રાજ્ય સરકારે 2010મા સ્લમ રિ-ડેવલપમેન્ટ પોલિસી બનાવી હતી. જેમાં કોઈ સ્કીમ અમલી ન બનતાં 2013મા ફરી સુધારા કરીને નવી નીતિ બનાવી હતી. જેમાં 3.50 લાખ ઝૂંપડાના સ્થાને માત્ર 5 હજાર મકાનો જ બની શક્યા હતા. 12 સત્તામંડળો, 8 મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો અને હાઉસિંગ બોર્ડે છેલ્લા મોદીના રાજ સુધીમાં પાંચ વર્ષમાં એક લાખથી વધુ મકાનો બાંધ્યા નથી.

2021માં બાપુનગર જનરલ હોસ્પિટલની આસપાસ 70થી વધુ ઝૂંપડપટ્ટીઓને કોર્પોરેશનને તોડવા માટે નોટિસ આપી હતી. જેને ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં પડકારવામાં આવી

બીજુ અમેરિકા

ઝૂંપડપટ્ટી ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ પછીના શહેરીકરણની નીપજ છે. જોકે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિની પૂર્વે પણ એવા વસવાટના વિસ્તારો હતા જેને આપણે વર્તમાન ઝૂંપડપટ્ટી સાથે સરખાવી શકીએ.

અમેરિકામાં ઝૂંપડપટ્ટીના વિસ્તારોનું ‘બીજું અમેરિકા’ એવું નામાભિધાન કરવામાં આવ્યું છે. અમેરિકામાં ઝૂંપડપટ્ટીના ઉદભવને ગઈ સદીમાં થયેલી અમેરિકા તરફની હિજરત સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધ છે. 1914માં મેક્સિકો, ઇટાલી, ગ્રીસ પોલૅન્ડ, જર્મની અને અન્ય પૂર્વ એશિયાના દેશોમાંથી લગભગ 12 લાખ જેટલા લોકો કામધંધાની શોધમાં અને અમેરિકન દોલત મેળવવાના ખ્યાલથી અમેરિકા આવ્યા હતા. કમનસીબે આમાંના ઘણાખરા લોકો માંડ માંડ દાળ-રોટલી  પામી શક્યા અને અમેરિકન કાળી પ્રજાની જેમ પોતાની અલગ વસાહતોમાંથી બહાર પણ નીકળી શક્યા નહિ.

અધિકાર

ભારતીય બંધારણે પ્રત્યેક વ્યક્તિને ગૌરવપૂર્ણ જીવનનો અધિકાર આપ્યો હોવા છતાં આજનાં ભારતીય શહેરોમાં લોકોને પશુથી પણ બદતર હાલતમાં ઝૂંપડપટ્ટીઓમાં રહેવું પડે છે. શહેરની સુંદરતાને નામે, ટ્રાફિકના પ્રશ્નના નામે કાયદાઓના રક્ષણ તળે આજે ઝૂંપડાવાસીઓનાં આશ્રયસ્થાનોને નાબૂદ કરવાની પ્રવૃત્તિઓ સરકારી આદેશ અનુસાર ચાલે છે. આ સંજોગોમાં કૃષિક્ષેત્રે જમીનની ટોચમર્યાદા જેવા કાયદાઓનો પૂરેપૂરો અમલ કરી સામાન્ય માણસને માથે છાપરું મળી રહે અને જીવનની લઘુતમ સુવિધાઓ સૌને મળે તેવા સરકારી, બિનસરકારી પ્રયત્નો આવશ્યક છે એમ આ ક્ષેત્રના અભ્યાસીઓનું મંતવ્ય છે.

ભારતના આર્થિક પાટનગર ગણાતા મુંબઈ શહેર માટે ધારાવી તથા આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ ગણાતા અમદાવાદ શહેર માટે ગુલબાઈ ટેકરા અને વાડજ નજીકની ઝૂંપડપટ્ટીઓ ‘વિકાસનો વિરોધાભાસ’ પૂરો પાડે છે.

2011ની વસતી ગણતરી પ્રમાણે

ભારતમાં 4041 શહેરોમાંથી 2543 શહરો એટલે કે 63 ટકા ઝૂંપડા હતા.

1.08 લાખ ઝૂંપડપટ્ટી હતી. જેમાં 1.37 કરોડ ઝુંપડા હતા.

દેશના કુટ કુટુંબો 7.89 કરોડ હતા. જેમાં 1.37 કરોડ કુટુંબો એટલે કે 17.4 ટકા ઝૂંપડામાં રહેતા હતા.

સૌથી વધારે મહારાષ્ટ્રમાં 21359 ઝૂંપડ્ડ પટ્ટી વસાહતો હતી.

સૌથી ઓછા ઝૂંપડા ધરાવનારાઓમાં છત્તિશગઠ 9.7 ટકા ઘર અને પછી ગુજરાતમાં 6.7 ટકા ઘર ઝુંપડાના હતા.

દેશના 10 ટોચના શહેરોમાં ઝૂંપડા સૌથી વધું હોય એવા ગુજરાતમાં એક પણ શહેર ન હતા.

ઘર ઉપરાંત બીજા ઉપયોગમાં લેવાતા ઝૂંપડાઓ 4 લાખ હતા. શહેરોમાં 6 લાખ મકાનો ધર્મસ્થાનોના હતા. જેમાં ઝુંપડ પટ્ટીમાં માત્ર 90 હજાર ધર્મસ્થાનો હતા.

ઝુંપડપટ્ટીના મકાનોમાં 82.5 ટકા રહેવા માટે ઉપયોગ થતો હતો.

ઓફિસ કે દુકાન 6.7 ટકા હતી.

રૂમ, લગ્ન થયેલા યુગલ, રહેણાંકની માલિકી, પાણી અને રહેતા માણસોની બાબતમાં શહેરના પાકા મકાનો, વિજળી અને ઝુંપડાઓમાં ખાસ ફેર ન હતો.

45 ટકા ઝૂંપડા એક રૂમના હતા.

30 ટકા ઝૂંપડા બે રૂમના હતા.

12.3 ટકા ઝૂંપડા 3 રૂમના હતા.

શૌચાલય અને બાથરૂમની સગવડમાં મોટો તફાવત પાકા મકાનો અને ઝુંપડાઓ વચ્ચે હતો.

ભારતમાં 86.6 ટકા લોકો પાસે ઘરની માલિકી છે. જેમાં ગુજરાત દેશમાં 17મા સ્થાન સાથે 84 ટકા લોકો પાસે જ ઘરની માલિકી હતી. આર્થિક નબળા રાજ્યોના લોકો પાસે ઘરની માલિકી સૌથી વધારે હતી. ગુજરાતમાં 43 હજાર ઘરમાં ટ્રિટેડ પાણી મળતું ન હતું.

જર્જરિત મકાનો

સુરતમાં ઝર્જરીત મકાન તૂટતા  23 બાળકોના મોત બાદ પણ ગુજરાત સરકાર તેમમાંથી કંઈ શિખતી નથી.

સુરત જિલ્લામાં 800 મકાનો જર્જરિત છે. 47 પ્રાથમિક શાળામાં 159 ઓરડા જર્જરિત છે. માંડવી તાલુકાના ચોરાબાં ગામની 22 પ્રાથમિક શાળાના ઓરડા તોડી પાડવાની મંજૂરી આપ્યા બાદ વિદ્યાર્થીઓને નજીકના પંચાયતના મકાનમાં ભણાવવામાં આવી રહ્યા છે. સુરત શહેરમાં 870 મકાનો ભયજનક છે. સુરતના ભેસ્તાનમાં આવેલા સરસ્વતી આવાસના 400 ઘરોની છતો પરથી કપચીઓ ઉખડીને ગાબડાં પડી રહ્યાં છે. સાત વર્ષ પહેલા પાલિકાના ભ્રષ્ટ શાસકોએ ખખડધજ આવસો પઘરાવી દીધા હોવાનો પણ મોટો ખુલાસો થયો છે. માત્ર સાત જ વર્ષમાં લોકો રસ્તા પર આવી ગયા છે. સરસ્વતી આવાસના અનેક પરિવારો અહીં જ તંબુ કે વાંસના ઝૂંપડા બાંધીને ખુલ્લામાં રહે છે. સુરત કોર્પોરેશને અહીં 22 બિલ્ડિંગો બનાવી છે જેમાં 650 પરિવારો નર્ક જેવી જિંદગી જીવી રહ્યાં છે. સરકાર પાસેથી 84,000 રૂપિયામાં ફ્લેટ મળ્યો હતો. મહિને રૂ. 750નો હપતો આજે લોકો ભરે છે.

ગુજરાતના ઝર્ઝરીત મકાનો

ગુજરાતના 8 મહાનગર અને 25 શહેરો મળીને કુલ 50 હજારથી વધારે મકાનો એવા છે કે જે ગમે ત્યારે તૂટી પડે તેમ હતા. ગ્રામ્ય વિસ્તારો સાથે તો 1 લાખ મકાન છે, જે પડવાના વાંકે ઊભા છે.

અમદાવાદ

અમદાવાદમાં ઓછામાં ઓછા 950 જેટલાં જર્જરિત મકાનો છે. ઉપરાંત હાઉસિંગ બોર્ડ અને સ્લમ ક્લિયરન્સ બોર્ડના પાંચ હજાર કરતાં વધારે મકાનો છે. રાજકોટ, વડોદરા, સુરત અને પોરબંદર-જૂનાગઢ-પાટણ જેવા 1 હજાર વર્ષ જૂના શહેરોમાં તો હાલત ખરાબ છે.

2018ની ઓઢવની ઘટના

ઓઢવમાં ચોમાસામાં  2018માં ગરીબ આવાસના જીવન જ્યોત ચાર માળના બિલ્ડિંગના બે બ્લોક પડી ગયા હતા. એકનું મોત થયું હતું. 15 લોકો ફસાયા હતા. 15 બ્લોક ખરાબ હાલતમાં ઊભા હતા. તેથી તેને તોડી પાડવા આદેશ કરાયો હતો.

અમદાવાદના 900 મકાનો ભયજનક

ઓઢવની ઘટના બન્યા છતાં અમદાવાદ શહેરમાં 950 જેટલી જર્જરિત ઈમારતો હતી.  સૌથી વધુ જર્જરિત મકાનો મધ્ય ઝોન અને પૂર્વ ઝોનમાં હતા. 20 પુલ જૂના છે તે પણ ચકાસી લેવાનું નક્કી કરાયું છે.

જગન્નાથી રથયાત્રા પહેલા ભયજનક મકાનોનો સરવે કરાયો તેના માર્ગમાં 1 હજાર મકાનો તૂટી પડે એવા છે. નરોડા સહિત સ્લમ ક્લિયરન્સ બોર્ડની વસાહતોના 5 હજાર મકાનો એવા છે કે જે જર્જરિત છે.

અમદાવાદમાં ઓઢવમાં મકાન પડી જવાની ઘટના બાદ ગુજરાત સરકાર જર્જરિત મકાનોને ફરીથી બનાવવા માટેની રિ-ડેવલપમેન્ટ નીતિ બનાવી રહી હોવાનું કહે છે. આ અગાઉ પણ 2013મા આ નીતિ બનાવવાની જાહેરાત કરી હતી. તેમ છતાં તેમાં આજ સુધી કંઈ થયું નથી. આ અગાઉ સ્લમ રિ-ડેવલપ પોલિસી અને ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડના મકાનોની રિ-ડેવલપમેન્ટ નીતિ બનાવી હતી. ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડના ત્રણેક દશકા જૂના આવાસોના પુનઃનિર્માણ માટે એક રિડેવલપમેન્ટ પોલિસી બની પણ તેમાં કોઈ યોજના આજ સુધી બની શકી નથી.

આ પણ વાંચો

ટ્રમ્પની ગરીબીની દીવાલ પાછળ અમદાવાદમાં 700 ઝુંપડપટ્ટીમાં 2 લાખ ગરીબો
https://allgujaratnews.in/gj/2-lakhs-poor-in-700-slums-in-ahmedabad-behind-trumps-wall-of-poverty/

સાત લાખ ઝુંપડાઓને સ્થાને પાકા મકાનું ભાજપનું વચન ફોક
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%b8%e0%aa%be%e0%aa%a4-%e0%aa%b2%e0%aa%be%e0%aa%96-%e0%aa%9d%e0%ab%81%e0%aa%82%e0%aa%aa%e0%aa%a1%e0%aa%be%e0%aa%93%e0%aa%a8%e0%ab%87-%e0%aa%b8%e0%ab%8d%e0%aa%a5%e0%aa%be%e0%aa%a8%e0%ab%87/

15 લાખ કાચા મકાનોની તસવીરો પાડી પછી શું થયું ?
https://allgujaratnews.in/gj/15-%e0%aa%b2%e0%aa%be%e0%aa%96-%e0%aa%95%e0%aa%be%e0%aa%9a%e0%aa%be-%e0%aa%ae%e0%aa%95%e0%aa%be%e0%aa%a8%e0%ab%8b%e0%aa%a8%e0%ab%80-%e0%aa%a4%e0%aa%b8%e0%aa%b5%e0%ab%80%e0%aa%b0%e0%ab%8b-%e0%aa%aa/

ઝૂંપડપટ્ટીના જમીન બદલા કૌભાંડથી બનતી 22 માળની ગગનચૂંબી ઈમાતરો
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%9d%e0%ab%82%e0%aa%82%e0%aa%aa%e0%aa%a1%e0%aa%aa%e0%aa%9f%e0%ab%8d%e0%aa%9f%e0%ab%80%e0%aa%a8%e0%aa%be-%e0%aa%9c%e0%aa%ae%e0%ab%80%e0%aa%a8-%e0%aa%ac%e0%aa%a6%e0%aa%b2%e0%aa%be-%e0%aa%95/

અમદાવાદની 35 ઝૂંપડ પટ્ટી તોડી પડી 10 હજાર મકાનો ન કેમ બન્યા ?
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%85%e0%aa%ae%e0%aa%a6%e0%aa%be%e0%aa%b5%e0%aa%be%e0%aa%a6%e0%aa%a8%e0%ab%80-35-%e0%aa%9d%e0%ab%82%e0%aa%82%e0%aa%aa%e0%aa%a1-%e0%aa%aa%e0%aa%9f%e0%ab%8d%e0%aa%9f%e0%ab%80-%e0%aa%a4%e0%ab%8b/

ત્રીજા ભાગનું ગુજરાત ગરીબ, ભાજપનું શુસાન છે તો 26 વર્ષમાં ગરીબી કેમ દૂર ન થઈ
https://allgujaratnews.in/gj/one-third-of-gujarat-is-poor-if-bjp-was-good-then-why-poverty-does-not-disappear-in-26-years/

સુરતમાં મકાન તુટી પડ્યું, રાજ્યમાં 50 હજાર જોખમી મકાનો
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%b8%e0%ab%81%e0%aa%b0%e0%aa%a4%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%82-%e0%aa%ae%e0%aa%95%e0%aa%be%e0%aa%a8-%e0%aa%a4%e0%ab%81%e0%aa%9f%e0%ab%80-%e0%aa%aa%e0%aa%a1%e0%ab%8d%e0%aa%af%e0%ab%81%e0%aa%82/

એક લાખ મકાનો જર્જરીત, સુરતની જેમ મોતની રાહ
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%8f%e0%aa%95-%e0%aa%b2%e0%aa%be%e0%aa%96-%e0%aa%ae%e0%aa%95%e0%aa%be%e0%aa%a8%e0%ab%8b-%e0%aa%9c%e0%aa%b0%e0%ab%8d%e0%aa%9c%e0%aa%b0%e0%ab%80%e0%aa%a4-%e0%aa%b8%e0%ab%81%e0%aa%b0%e0%aa%a4/

એક લાખ મકાનો જર્જરીત, સુરતની જેમ મોતની રાહ

ગ્રામ્ય ગુજરાત ગરીબ બની ગયું છે
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%97%e0%ab%8d%e0%aa%b0%e0%aa%be%e0%aa%ae%e0%ab%8d%e0%aa%af-%e0%aa%97%e0%ab%81%e0%aa%9c%e0%aa%b0%e0%aa%be%e0%aa%a4-%e0%aa%97%e0%aa%b0%e0%ab%80%e0%aa%ac-%e0%aa%ac%e0%aa%a8%e0%ab%80-%e0%aa%97/

વાયબ્રંટ ગરીબ ગુજરાત, ખોટી આર્થિક નીતિથી ગરીબી વધી
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%b5%e0%aa%be%e0%aa%af%e0%aa%ac%e0%ab%8d%e0%aa%b0%e0%aa%82%e0%aa%9f-%e0%aa%97%e0%aa%b0%e0%ab%80%e0%aa%ac-%e0%aa%97%e0%ab%81%e0%aa%9c%e0%aa%b0%e0%aa%be%e0%aa%a4-%e0%aa%96%e0%ab%8b%e0%aa%9f/

રૂપાણીના રૂપાળા આંકડા
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%b0%e0%ab%82%e0%aa%aa%e0%aa%be%e0%aa%a3%e0%ab%80%e0%aa%a8%e0%aa%be-%e0%aa%b0%e0%ab%82%e0%aa%aa%e0%aa%be%e0%aa%b3%e0%aa%be-%e0%aa%86%e0%aa%82%e0%aa%95%e0%aa%a1%e0%aa%be/

ભાજપ શાસિત અમપા દ્વારા સ્વચ્છતા સેસના નામે 77 કરોડથી વધુ કર વસુલાશે
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%ad%e0%aa%be%e0%aa%9c%e0%aa%aa-%e0%aa%b6%e0%aa%be%e0%aa%b8%e0%aa%bf%e0%aa%a4-%e0%aa%85%e0%aa%ae%e0%aa%aa%e0%aa%be-%e0%aa%a6%e0%ab%8d%e0%aa%b5%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%aa%be-%e0%aa%b8%e0%ab%8d/

રોજી રળવા ગુજરાતમાં આવેલા પરપ્રાંતિય ગરીબો જવાબદાર
https://allgujaratnews.in/gj/%e0%aa%b0%e0%ab%8b%e0%aa%9c%e0%ab%80-%e0%aa%b0%e0%aa%b3%e0%aa%b5%e0%aa%be-%e0%aa%97%e0%ab%81%e0%aa%9c%e0%aa%b0%e0%aa%be%e0%aa%a4%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%82-%e0%aa%86%e0%aa%b5%e0%ab%87%e0%aa%b2/

અમદાવાદ શહેરની કિંમત 50 લાખ કરોડ
https://allgujaratnews.in/gj/ahmedabad-city-of-rs-50-lakh-crore/ [:en]Dilip Patel
Gandhinagar, 19 April 2023
Union Ministry of Housing and Urban Affairs organized National Media Tour of Smart City Surat from 16th April to 18th April 2023. Surat Municipal Commissioner Shalini Agarwal said that E.S. The slum population in Surat was 26 per cent in 2000, which has come down to 6 per cent now. The population of Surat is increasing very fast while on the other hand the population of slums is decreasing rapidly. A large number of affordable houses have been completed.

In May 2022, it was announced that 20.87 percent of the area of Surat city was slum in a decade. 71.30 percent slums have reduced. In 2011, 20.87 percent of Surat’s area was slum. In 2022 it was reduced to 5.99 per cent. The largest slum of Surat was Bapunagar, which is situated on the banks of Tapi river in Surat. Many slums of the city including Gopitlav slum have been destroyed.

By 2021, Surat Municipal Corporation has constructed 6465 houses, 372 Vamba, 113 LIG, 7424 EWS, 46856 GenURM, 8721 houses under Mukhyamantri Awas Yojana and 12549 houses under Pradhan Mantri Awas Yojana. There is a plan to construct 12388 houses. It was announced to make Surat ‘slum free’.

JNURM of former Prime Minister Manmohan Singh. Apart from the scheme, many housing schemes including Pradhan Mantri Awas Yojana, Chief Minister Awas Yojana, Vambe Awas Yojana, LIG, EWS Awas were constructed. Under this scheme, 94888 housing units have been constructed in the city in 10 years till 2022.

2.54 lakh square meters for housing in Surat city. Space is reserved. 17547 houses can be built on this. It is easy to remove slum areas from government premises. But to make Surat slum-free, slums built on private sites are a big challenge.

On 25 August 2021, due to controversies, the Supreme Court had to put an interim stay on the demolition of slums.

Media team 2023
Surat running towards smart city and metro city is now going to become slum free city. Silk City, Diamond City, Setu City, Electric Vehicle City, Clean City, which is now known as Slum Free City.
Union Ministry of Housing and Urban Affairs organized National Media Tour of Smart City Surat from 16th April to 18th April 2023. The Ministry’s ADG, Media and Communications, Rajeev Jain was accompanied by journalists. Surat’s beauty includes VIP Road, Model Street and sculptures, ICCC (Integrated Control and Command Centre), through which emergency response and management during disasters like floods is done from a single location. Bhargava went to Bharatna of Dream City, Pradhan Mantri Awas Yojana. Visited Surat Fort, Cable Stay Bridge, Dumas, Public Sharing Cycle, Althan Bay Redevelopment, Asia’s largest Biodiversity Park under construction, Althan Water Works, Textile Market, Solar Power Plant. Mayor of Surat Hemali Boghavala said that now our aim is to make Surat number one in the cleanliness survey. Loans have been given to 10,000 street vendors of Surat for garden, school, health, door to door garbage collection. Surat is the first city to install RFID tags to prevent pollution by stray cattle.

Shakes in 1993
In 1993, the Center for Social Studies, a Surat-based research institute, conducted a survey of Surat’s slums. Some of his findings present the characteristics of the present day slums of India. The 4.3 lakh slum dwellers of this industrial city of Gujarat were divided into 94 thousand families. Of these, 64% were nuclear families, while 24% were joint families. 8% of households were blended and 4% were one-person households. The proportion of joint families was higher among those living in the city for more than 20 years. The slums here are 81% Hindu, 18% Muslim and others Buddhist, who have come from Maharashtra in search of employment. 80% of the slum dwellers were from rural areas. Most of them were from Maharashtra, Uttar Pradesh, Gujarat, Orissa and Andhra Pradesh. They come from economically backward, highly populated and illiterate rural areas of these states. Examining the female-male ratio, it was found that there are 725 females per 1000 males. In slums near factories, this ratio was only 200 females per 1000 males.

A house for all in 2022
Prime Minister Narendra Modi promised that by 2022 not a single citizen of the country would be homeless. PPP housing scheme was formulated for slums on government land in the state. A policy was made for Rajkot, Ahmedabad, Surat and Vadodara to provide a ready and documented house if 60 per cent of the slum dwellers agreed. But not everyone could get a home.

Promise, a coward to fulfill
Prime Minister Narendra Modi had promised in the 2012 assembly election that Rs. 50 lakh houses will be constructed at a cost of 33,000 crores. Out of which 28 lakh are in villages and 22 lakh are in cities. But the Gujarat government backtracked and announced construction of 22 lakh houses in 2012. Till 2017, only 4 percent i.e. 85,046 thousand houses could be built. 18,574 houses were built for the poor in 2015-16 and 35,258 in 2016-17. From 2012 to 2017, the government spent Rs. 3,972 crores were spent. The government has spent Rs 1000 crore to make Gujarat completely slum free. 2,521 crores were spent. But today slum dwellers are the same. The question is being asked as to where the money was used.

Benefits to builders
In PPP scheme, Surat’s

17th place in Janna and Bhatena

There were also arguments and fights over the issue of shifting of jhuggis to build the railway tower. The poor slum dwellers were being ill-treated by the Congress corporators in connivance with the BJP and the builder lobby. Which the advocate opposed. Out of greed, the houses of the slum dwellers were being looted. Markets were to be built on the vacant land. The slum dwellers also lost in the court and you did not get a stay.

Bitter experience
The city of Surat is a wonderful example of both people’s unity and people’s participation. There will be no region of India whose people live in Surat, a mini India in a way. Surat is a city that respects labour. Talent is valued here. The people of Surat can never forget Shivaji looting Surat twice and burning it once, the epidemic of epilepsy and the floods in the Modi era.

Surat Brand
If branding of Surat city is done, then branding of every sector, every company is done automatically. Surat is one of the fastest growing cities in the world. In 20 years, Surat has progressed much faster than other cities of the country. Surat is one of the cleanest cities in the country. A new drainage network of over hundreds of kilometers has given Surat a new lease of life. In two decades, about 80 thousand houses were built for the poor and the slum dwellers. This has improved the standard of living of lakhs of people of Surat city.

32 lakh poor patients are from Gujarat and about 1.25 lakh patients are from Surat.

City of dreams
There are more than a dozen bridges on Tapi, which connect the city and also add prosperity to the people of Surat. This level of intercity connectivity is rare. Surat is truly a city of bridges. Which works to bridge the gap of humanity, nationalism and prosperity. With the completion of the Dream City project, Surat is set to develop into the safest and most convenient diamond trading hub in the world. The day is not far when Surat will be known as a modern office space for diamond traders and companies from all over the world.

Surat Powerloom Megacluster has been approved. There is a powerloom in Sion and Allpad. The specialty of the Surtila people is that they cannot walk without having fun with Surtila and the one who comes from outside also gets colored in the color of Surtila.

Transform Slums – Around 4.40 lakh people live in slums within the city of Ahmedabad. Ahmedabad is home to a large population of poor people living along the banks of the river. The riverside slums in Ahmedabad are about 40 years old.

As per 2011 census, urban slum population in Gujarat

The city slums

Surat 4,67,434
Ahmedabad 2,50,681
Rajkot 1,89,360
Vadodara 84,804
Jamnagar 71,497
Bhavnagar 61,632
Vapi 40,921
Navsari 33,688
Nadiad 30,460
Gandhidham 24,914
Junagadh 25,145
Anjar 19,163
Palanpur 17,982
Porbandar 15,564
Bharuch 13,143
petload 12,496
Anand 12,726
Gandhinagar 11,933
Rajpipla 11,471
Vyara 9,718
Curzon 8,224
Dohad 11,103
disa 8,976
arch 9094
bilimora 7,357
padra 6,749
Volume 7,629
Mahuva 8,202
Jasdan 7,391
Siddhpur 7,860
Amreli 6,766
odd 6,392
Kapdvanj 6,675
Dholka 6,500
Morvi 5,874
Ankleshwar 5,462
Chhota Udepur 5,571
Talja 6,511
Dabhoi 5,482
Jetpur Nawagarh 5,077
Valsad 4,751
acceptance 5,078
Dhrol 5,166
Jambusar 5,110
Padra 4,055
original 4,235
Coin 5,045
keshod 4,138
Thangarh 4,151
modasa 3,931
Farm 3,848
Songadh 3,201
Bhabhar 3,719
Vijalpur 3,212
Himmatnagar 3,513
Vallabhipur 3,606
sojitra 3,258
ganadevi 2,809
Radhanpur 3,208
Surendranagar Dudhraj 2,652
Vallabh Vidyanagar 2,364
Borsad 2,653
Kalavad 2,234
unja 2,368
population 2,213
Umrah 1,987
Patan 2,071
Okha 2,006
gondal 1,982
savli 1,856
zalod 1,850
karmsad 1,521
chalala 1,548
Dwarka 1,770
Eider 1,286
Bhuj 1,195
Wankaner 1,317
Dharampur 1,164
education 1,169
Dhanera 1,365
Mehsana 1,076
veraval 1,164
Provincial 1,007
Upleta 837
Dehgam 918
Bardoli 747
marriage 834
Limbdi 734
Gariadhar 752
assessment 604
Kodinar 623
shadow 489
Visnagar 586
section 486
Tharad 631
Gaddha 447
rapper 388
Botad 381
Kheralu 373
Bhachau 527

In 2012, the Ahmedabad Municipal Corporation announced a housing scheme for the urban poor and middle-class homeless families. In which 20 thousand houses have been built in 5 years of EWS-LIG.

First policy in 2010
In 2010, the state government made a slum re-development policy. In which no plan was implemented, in 2013 a new policy was made by revising again. In which only 5 thousand houses could be built instead of 3.50 lakh huts. 12 authorities, 8 municipal corporations and housing boards have not constructed more than one lakh houses in the five years till the last Modi regime.

In 2021, more than 70 slums around Bapunagar General Hospital were given demolition notices to the corporation. which was challenged in the Gujarat High Court

Another America
Slums are a result of urbanization after the Industrial Revolution. Even before the Industrial Revolution, however, there were areas of living that we can compare to the slums of today.
Slum areas in America have been dubbed as ‘the other America’. The rise of slums in America is closely related to the migration that took place in America in the last century. In 1914, approximately 1.2 million people from Mexico, Italy, Greece, Poland, Germany, and other East Asian countries came to America in search of work and the concept of receiving American money. Unfortunately, many of these people could barely make ends meet and the American

Like the Ali people, they too could not move outside their separate settlements.

Correct
Although the Indian Constitution has given every person the right to a dignified life, in today’s Indian cities people have to live in slums in conditions worse than animals. In the name of beautification of the city, in the name of traffic problem, under the protection of the law, the work of eviction of slum dwellers is going on as per the orders of the government. Under these circumstances, by fully implementing the laws like land ceiling in the agriculture sector, the common man gets a roof over his head, for this, governmental and non-governmental efforts are required and provide minimum facilities of life to all. Opinion of experts in this field.

The nearby slums of Gulbai Tekra and Vadaj provide a ‘paradox of development’ for Dharavi against India’s economic capital Mumbai and economically prosperous Ahmedabad.

As per 2011 census
Out of 4041 cities in India, 2543 cities i.e. 63 percent were slums.
There were 1.08 lakh slums. In which there were 1.37 crore huts.
There were 7.89 crore Kut families in the country. In which 1.37 crore families i.e. 17.4 percent were living in slums.
Maharashtra has the maximum number of slums with 21359.
Chhattisgarh has the least number of huts with 9.7 per cent households, followed by Gujarat with 6.7 per cent households having huts.
Among the top 10 cities of the country, none of the cities of Gujarat had the maximum number of slums.
The huts used other than the house were of 4 lakhs. 6 lakh houses in the cities belonged to religious places. In which there were only 90 thousand tombs in the slums.
82.5 percent used to live in slum houses.
Office or shop was 6.7 percent.
In terms of rooms, married couples, residential ownership, water and occupants, there was no significant difference between terraced houses, electricity and shanties in the city.
45 percent of the huts were of one room.
30 percent of the huts were of two rooms.
12.3 percent huts were of 3 rooms.
There was a big difference in toilet and bath facilities between thatched houses and huts.

86.6 percent people in India have their own house. Gujarat ranks 17th in the country with 84 percent of people having houses. Home ownership was highest among people in economically weaker states. Treated water was not available in 43 thousand houses in Gujarat.
dilapidated buildings
Even after the death of 23 children due to the collapse of a dilapidated building in Surat, the Gujarat government does not learn anything from them.
800 houses are dilapidated in Surat district. 159 rooms in 47 primary schools are dilapidated. After permission was granted to demolish 22 rooms of the primary school in Choraban village of Mandvi taluk, students are being taught in the nearby panchayat building. 870 houses are dangerous in Surat city. Roofs of 400 houses of Saraswati Awas are falling in Surat’s Bhestan. It is also revealed that seven years ago the corrupt rulers of the municipality looted the property. In just seven years, people have come on the streets. Here many Saraswati Awas families live in tents or bamboo huts in the open. Surat Corporation has constructed 22 buildings here in which 650 families are living like hell. Got a flat from the government for Rs 84,000. Monthly Rs. People are paying the installment of 750 today.

dilapidated houses of gujarat
There are more than 50 thousand houses in 8 metros and 25 cities of Gujarat, which can collapse anytime. Along with rural areas, there are 1 lakh houses which are standing on the verge of collapse.

Ahmedabad
There are at least 950 dilapidated houses in Ahmedabad. Apart from this, the Housing Board and Slum Clearance Board have more than five thousand houses. The situation is worse in 1000 year old cities like Rajkot, Vadodara, Surat and Porbandar-Junagadh-Patan.

Odhav event of 2018
In Odhav, two blocks of four-storey buildings, the lifeblood of poor housing, collapsed in the monsoon of 2018. One died. 15 people got trapped. 15 blocks were standing in a dilapidated condition. That’s why orders were given to demolish it.

900 houses in Ahmedabad are dangerous
Despite the Odhav incident, there were about 950 dilapidated buildings in Ahmedabad city. Most of the dilapidated houses were in the Central Zone and Eastern Zone. It has also been decided to check that 20 bridges are old.

A survey of dangerous houses was done before the Rath Yatra from Jaganna, there is a possibility of 1000 houses collapsing on the way. 5 thousand houses are dilapidated in Slum Clearance Board Estate including Naroda.

After the incident of building collapse in Odhav, Ahmedabad, the Gujarat government says that it is formulating a redevelopment policy for the reconstruction of dilapidated houses. The policy was first announced in 2013. However, till date nothing has happened. Earlier, the Slum Re-Development Policy and the House Re-Development Policy of the Gujarat Housing Board were made. A redevelopment policy has been made for the reconstruction of Gujarat Housing Board’s three-decade-old houses, but no plan has been made till date.[:hn]दिलीप पटेल
गांधीनगर, 19 अप्रैल 2023
केंद्रीय आवास और शहरी मामलों के मंत्रालय ने 16 अप्रैल से 18 अप्रैल 2023 तक स्मार्ट सिटी सूरत का राष्ट्रीय मीडिया टूर आयोजित किया। सूरत की नगर आयुक्त शालिनी अग्रवाल ने कहा कि ई. एस। सूरत में झुग्गी आबादी 2000 में 26 फीसदी थी, जो अब घटकर 6 फीसदी रह गई है. सूरत की आबादी बहुत तेजी से बढ़ रही है वहीं दूसरी तरफ झुग्गियों की आबादी तेजी से घट रही है। बहुत बड़ी संख्या में अफोर्डेबल हाउस पूरे हो चुके हैं।

मई 2022 में यह घोषणा की गई थी कि एक दशक में सूरत शहर का 20.87 प्रतिशत इलाका स्लम था। 71.30 फीसदी झोपड़ियां कम हो गई हैं। 2011 में सूरत का 20.87 फीसदी इलाका स्लम था। 2022 में इसे घटाकर 5.99 फीसदी कर दिया गया था। सूरत की सबसे बड़ी झुग्गी बापूनगर थी, जो सूरत में तापी नदी के तट पर स्थित है। गोपीतलाव झुग्गी समेत शहर की कई झुग्गियां उजड़ गई हैं।

2021 तक, सूरत नगर निगम द्वारा 6465 घरों, 372 वंबा, 113 एलआईजी, 7424 ईडब्ल्यूएस, 46856 जेनयूआरएम, मुख्यमंत्री आवास योजना के तहत 8721 घरों और प्रधानमंत्री आवास योजना के तहत 12549 घरों का निर्माण किया गया है। 12388 आवासों के निर्माण की योजना है। सूरत को ‘स्लम फ्री’ बनाने की घोषणा की गई थी।

पूर्व प्रधानमंत्री मनमोहन सिंह का जेएनयूआरएम। योजना के अलावा प्रधानमंत्री आवास योजना, मुख्यमंत्री आवास योजना, वंबे आवास, एलआईजी, ईडब्ल्यूएस आवास सहित कई आवास योजनाओं का निर्माण कराया गया। इस योजना के तहत 10 वर्षों में 2022 तक शहर में 94888 आवास इकाइयों का निर्माण किया गया है।

सूरत शहर में आवास के लिए 2.54 लाख वर्ग मीटर। स्थान आरक्षित है। इस पर 17547 घर बनाए जा सकते हैं। सरकारी परिसरों से स्लम क्षेत्रों को हटाना आसान है। लेकिन सूरत को स्लम मुक्त बनाने के लिए निजी जगहों पर बनी झुग्गियां एक बड़ी चुनौती हैं।

25 अगस्त 2021 को विवादों के चलते सुप्रीम कोर्ट को झुग्गियां गिराने पर अंतरिम रोक लगानी पड़ी थी.

मीडिया टीम 2023
स्मार्ट सिटी और मेट्रो सिटी की तरफ भाग रहा सूरत अब स्लम मुक्त शहर बनने जा रहा है। सिल्क सिटी, डायमंड सिटी, सेतु सिटी, इलेक्ट्रिक व्हीकल सिटी, क्लीन सिटी, जिसे अब स्लम फ्री सिटी के नाम से जाना जाता है।
केंद्रीय आवास और शहरी मामलों के मंत्रालय ने 16 अप्रैल से 18 अप्रैल 2023 तक स्मार्ट सिटी सूरत का राष्ट्रीय मीडिया टूर आयोजित किया। मंत्रालय के एडीजी, मीडिया एवं संचार राजीव जैन के साथ पत्रकार भी थे. सूरत की सुंदरता में वीआईपी रोड, मॉडल स्ट्रीट और मूर्तियां, ICCC (एकीकृत नियंत्रण और कमांड सेंटर) शामिल हैं, जिसके माध्यम से बाढ़ जैसी आपदाओं के दौरान आपातकालीन प्रतिक्रिया और प्रबंधन एक ही स्थान से किया जाता है। ड्रीम सिटी, प्रधानमंत्री आवास योजना के भार्गव भरतना गए। सूरत का किला, केबल स्टे ब्रिज, डुमास, पब्लिक शेयरिंग साइकिल, अल्थन बे पुनर्विकास, एशिया का सबसे बड़ा निर्माणाधीन बायोडायवर्सिटी पार्क, अलथन वाटर वर्क्स, टेक्सटाइल मार्केट, सोलर पावर प्लांट का दौरा किया। सूरत की मेयर हेमाली बोघावाला ने कहा कि अब हमारा मकसद सूरत को स्वच्छता सर्वेक्षण में नंबर वन बनाना है. बाग, स्कूल, स्वास्थ्य, डोर टू डोर कूड़ा कलेक्शन सूरत के 10 हजार रेहड़ी-पटरी वालों को कर्ज दिया है। आवारा मवेशियों के प्रदूषण को रोकने के लिए आरएफआईडी टैग लगाने वाला सूरत पहला शहर है।

1993 में शक्स
1993 में, सूरत स्थित एक शोध संस्थान, सेंटर फॉर सोशल स्टडीज ने सूरत की मलिन बस्तियों का सर्वेक्षण किया। उनके कुछ निष्कर्ष भारत की वर्तमान मलिन बस्तियों की विशेषताओं को प्रस्तुत करते हैं। गुजरात के इस औद्योगिक शहर के 4.3 लाख झुग्गी निवासियों को 94 हजार परिवारों में बांटा गया था। इनमें से 64% परिवार एकल परिवार थे, जबकि 24% संयुक्त परिवार थे। 8% परिवार मिश्रित थे और 4% एक-व्यक्ति परिवार थे। शहर में 20 से अधिक वर्षों से रहने वाले लोगों में संयुक्त परिवारों का अनुपात अधिक था। यहां की झुग्गियों में 81% हिंदू, 18% मुस्लिम और अन्य बौद्ध हैं, जो रोजगार की तलाश में महाराष्ट्र से आए हैं। झुग्गियों में रहने वाले 80% ग्रामीण क्षेत्रों से थे। उनमें से ज्यादातर महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, गुजरात, उड़ीसा और आंध्र प्रदेश के थे। वे इन राज्यों के आर्थिक रूप से पिछड़े, अत्यधिक घनी आबादी वाले और अशिक्षित ग्रामीण क्षेत्रों से आते हैं। महिला-पुरुष अनुपात की जांच करने पर पता चला कि प्रति 1000 पुरुषों पर 725 महिलाएं हैं। कारखानों के पास रहने वाली झुग्गियों में यह अनुपात प्रति 1000 पुरुषों पर केवल 200 महिलाओं का था।

2022 में सभी के लिए एक घर
प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी ने वादा किया कि 2022 तक देश का एक भी नागरिक बेघर नहीं होगा। राज्य में सरकारी भूमि पर मलिन बस्तियों के लिए पीपीपी आवास योजना बनाई गई। राजकोट, अहमदाबाद, सूरत और वडोदरा के लिए 60 प्रतिशत झुग्गीवासियों के सहमत होने पर एक तैयार और दस्तावेजी घर उपलब्ध कराने की नीति बनाई गई थी। लेकिन सभी को घर नहीं मिल सका।

एक वादा, पूरा करने के लिए एक कायर
प्रधान मंत्री नरेंद्र मोदी ने 2012 के विधानसभा चुनाव में वादा किया था कि रु। 33,000 करोड़ की लागत से 50 लाख घरों का निर्माण किया जाएगा। जिसमें से 28 लाख गांवों में और 22 लाख शहरों में हैं। लेकिन गुजरात सरकार पीछे हट गई और 2012 में 22 लाख घरों के निर्माण की घोषणा की। 2017 तक सिर्फ 4 फीसदी यानी 85,046 हजार घर ही बन पाए। 2015-16 में गरीबों के लिए 18,574 और 2016-17 में 35,258 घर बनाए गए। 2012 से 2017 तक, सरकार ने रुपये खर्च किए। 3,972 करोड़ खर्च किए गए। गुजरात को पूरी तरह झुग्गी मुक्त बनाने के लिए सरकार ने 1000 करोड़ रुपये खर्च किए हैं। 2,521 करोड़ खर्च किए गए। लेकिन आज झुग्गी वाले वही हैं। सवाल पूछा जा रहा है कि पैसे का इस्तेमाल कहां हुआ।

बिल्डरों को फायदा
पीपीपी योजना में सूरत के अंजना व भटेना में 17वां स्थान

रेलवे टावर बनाने के लिए झुग्गियों को स्थानांतरित करने के मामले पर भी बहस और झगड़े हुए। भाजपा और बिल्डर लॉबी की मिलीभगत से कांग्रेस पार्षदों द्वारा गरीब झुग्गीवासियों के साथ गलत व्यवहार किया जा रहा था। जिसका अधिवक्ता ने विरोध किया। लालच में झुग्गीवासियों के घर लुट रहे थे। खाली पड़ी जमीन पर बाजार बनाए जाने थे। झुग्गी वाले भी कोर्ट में हार गए और आपको स्टे नहीं मिला।

कड़वा अनुभव
सूरत शहर लोगों की एकता और लोगों की भागीदारी दोनों का एक अद्भुत उदाहरण है। भारत का कोई क्षेत्र ऐसा नहीं होगा जिसके लोग सूरत में रहते हों, एक तरह से छोटा हिन्दुस्तान। सूरत एक ऐसा शहर है जो श्रम का सम्मान करता है। यहां प्रतिभा की कद्र होती है। सूरत के लोग शिवाजी द्वारा सूरत को दो बार लूटने और एक बार जलाने, मिर्गी की महामारी और मोदी युग में आई बाढ़ को कभी नहीं भूल सकते।

सूरत ब्रांड
अगर सूरत शहर की ब्रांडिंग होती है तो हर सेक्टर, हर कंपनी की ब्रांडिंग अपने आप हो जाती है। सूरत दुनिया के सबसे तेजी से बढ़ते शहरों में से एक है। 20 साल में सूरत ने देश के दूसरे शहरों के मुकाबले काफी तेजी से तरक्की की है। सूरत देश के सबसे साफ शहरों में से एक है। सैकड़ों किलोमीटर से अधिक के एक नए जल निकासी नेटवर्क ने सूरत को नया जीवन दिया है। दो दशकों में गरीबों, झुग्गी-झोपड़ियों में रहने वालों के लिए करीब 80 हजार घर बनाए गए। इससे सूरत शहर के लाखों लोगों के जीवन स्तर में सुधार हुआ है।

32 लाख गरीब मरीज गुजरात से और करीब सवा लाख मरीज सूरत से हैं।

सपनों का शहर
तापी पर एक दर्जन से अधिक पुल हैं, जो शहर को जोड़ते हैं और सूरतवासियों को समृद्धि से भी जोड़ते हैं। इंटरसिटी कनेक्टिविटी का यह स्तर दुर्लभ है। सूरत वास्तव में पुलों का शहर है। जो मानवता, राष्ट्रीयता और समृद्धि की खाई को पाटने का काम करता है। ड्रीम सिटी परियोजना के पूरा होने के साथ, सूरत दुनिया के सबसे सुरक्षित और सबसे सुविधाजनक हीरा व्यापार केंद्र के रूप में विकसित होने के लिए तैयार है। वह दिन दूर नहीं जब सूरत दुनिया भर के हीरा व्यापारियों और कंपनियों के लिए एक आधुनिक ऑफिस स्पेस के रूप में जाना जाएगा।

सूरत पावरलूम मेगाक्लस्टर को मंजूरी दे दी गई है। सायन और ऑलपैड में पावरलूम है। सुरती लोगों की विशेषता यह है कि वे सुरतीला के साथ मस्ती किए बिना चल नहीं सकते और बाहर से आने वाला भी सुरतीला के रंग में रंग जाता है।

झुग्गियां बदलें – अहमदाबाद शहर के भीतर लगभग 4.40 लाख लोग झुग्गियों में रहते हैं। अहमदाबाद नदी के किनारे रहने वाले गरीब लोगों की एक बड़ी आबादी का घर है। अहमदाबाद में नदी किनारे की झुग्गियां करीब 40 साल पुरानी हैं।

2011 की जनगणना के अनुसार, गुजरात में शहरी झुग्गी आबादी

शहर झुग्गियों से आबाद था

सूरत 4,67,434
अहमदाबाद 2,50,681
राजकोट 1,89,360
वडोदरा 84,804
जामनगर 71,497
भावनगर 61,632
वापी 40,921
नवसारी 33,688
नदियाड 30,460
गांधीधाम 24,914
जूनागढ़ 25,145
अंजार 19,163
पालनपुर 17,982
पोरबंदर 15,564
भरूच 13,143
पेटलाड 12,496
आनंद 12,726
गांधीनगर 11,933
राजपीपला 11,471
व्यारा 9,718
कर्जन 8,224
दोहद 11,103
डिसा 8,976
आर्क 9,094
बिलिमोरा 7,357
पाद्रा 6,749
खंड 7,629
महुवा 8,202
जसदान 7,391
सिद्धपुर 7,860
अमरेली 6,766
विषम 6,392
कपद्वंज 6,675
धोलका 6,500
मोरवी 5,874
अंकलेश्वर 5,462
छोटा उदेपुर 5,571
तलजा 6,511
दभोई 5,482
जेतपुर नवागढ़ 5,077
वलसाड 4,751
स्वीकृति 5,078
ध्रोल 5,166
जम्बूसर 5,110
पादरा 4,055
मूल 4,235
सिक्का 5,045
केशोद 4,138
थानगढ़ 4,151
मोडासा 3,931
फार्म 3,848
सोनगढ़ 3,201
भाभर 3,719
विजलपुर 3,212
हिम्मतनगर 3,513
वल्लभीपुर 3,606
सोजित्रा 3,258
गणदेवी 2,809
राधनपुर 3,208
सुरेंद्रनगर दूधराज 2,652
वल्लभ विद्यानगर 2,364
बोरसाद 2,653
कालावड 2,234
उंजा 2,368
जनसंख्या 2,213
उमरा 1,987
पाटन 2,071
ओखा 2,006
गोंडल 1,982
सावली 1,856
ज़ालोद 1,850
करमसद 1,521
चलाला 1,548
द्वारका 1,770
ईडर 1,286
भुज 1,195
वांकानेर 1,317
धरमपुर 1,164
शिक्षा 1,169
धनेरा 1,365
मेहसाणा 1,076
वेरावल 1,164
प्रांतीज 1,007
उपलेटा 837
देहगाम 918
बारडोली 747
विवाह 834
लिम्बडी 734
गरियाधर 752
आकलन 604
कोडिनार 623
छाया 489
विसनगर 586
खंड 486
थराद 631
गढ़दा 447
रैपर 388
बोटाद 381
खेरालू 373
भचाऊ 527

2012 में, अहमदाबाद नगर निगम ने शहरी गरीबों और मध्यम वर्ग के बेघर परिवारों के लिए एक आवास योजना की घोषणा की। जिसमें ईडब्ल्यूएस-एलआईजी के 5 साल में 20 हजार घर बनाए गए हैं।

2010 में पहली नीति
2010 में राज्य सरकार ने स्लम री-डेवलपमेंट पॉलिसी बनाई। जिसमें कोई योजना लागू नहीं की गई, 2013 में फिर से संशोधन कर नई नीति बनाई गई। जिसमें 3.50 लाख झोपड़ियों की जगह सिर्फ 5 हजार घर ही बन सके। 12 प्राधिकरणों, 8 नगर निगमों और हाउसिंग बोर्डों ने आखिरी मोदी शासन तक पांच वर्षों में एक लाख से अधिक घरों का निर्माण नहीं किया है।

2021 में बापूनगर जनरल अस्पताल के आसपास की 70 से अधिक झुग्गियों को निगम को गिराने का नोटिस दिया गया था। जिसे गुजरात हाईकोर्ट में चुनौती दी गई थी

एक और अमेरिका
मलिन बस्तियां औद्योगिक क्रांति के बाद शहरीकरण का परिणाम हैं। औद्योगिक क्रांति से पहले भी, हालांकि, रहने के ऐसे क्षेत्र थे जिनकी तुलना हम आज की मलिन बस्तियों से कर सकते हैं।
अमेरिका में स्लम क्षेत्रों को ‘अन्य अमेरिका’ के रूप में डब किया गया है। अमेरिका में मलिन बस्तियों का उदय पिछली शताब्दी में अमेरिका में हुए प्रवासन से निकटता से संबंधित है। 1914 में, मेक्सिको, इटली, ग्रीस, पोलैंड, जर्मनी और अन्य पूर्वी एशियाई देशों से लगभग 1.2 मिलियन लोग काम की तलाश में और अमेरिकी धन प्राप्त करने की अवधारणा के लिए अमेरिका आए। दुर्भाग्य से, इनमें से बहुत से लोग बमुश्किल सिरों को पूरा कर सकते थे और अमेरिकी

अली लोगों की तरह वे भी अपनी अलग बस्तियों से बाहर नहीं जा सकते थे।

सही
यद्यपि भारतीय संविधान ने प्रत्येक व्यक्ति को एक गरिमापूर्ण जीवन का अधिकार दिया है, आज के भारतीय शहरों में लोगों को जानवरों से भी बदतर स्थिति में झुग्गी-झोपड़ियों में रहना पड़ता है। शहर के सौंदर्यीकरण के नाम पर यातायात की समस्या के नाम पर कानून के संरक्षण में सरकार के आदेशानुसार झुग्गीवासियों को उजाड़ने का कार्य जारी है. इन परिस्थितियों में कृषि क्षेत्र में भू-सीमा जैसे कानूनों को पूरी तरह से लागू कर आम आदमी को सिर पर छत मिले, इसके लिए सरकारी और गैर-सरकारी प्रयासों की आवश्यकता है और सभी को जीवन की न्यूनतम सुविधाएं प्रदान करें। इस क्षेत्र के विशेषज्ञों की राय।

गुलबाई टेकरा और वदाज के पास की मलिन बस्तियाँ भारत की आर्थिक राजधानी मुंबई और आर्थिक रूप से समृद्ध अहमदाबाद के लिए धारावी के लिए ‘विकास का विरोधाभास’ प्रदान करती हैं।

2011 की जनगणना के अनुसार
भारत के 4041 शहरों में से 2543 शहर यानी 63 फीसदी झुग्गी-बस्तियां थीं.
1.08 लाख मलिन बस्तियां थीं। जिसमें 1.37 करोड़ झोपड़ियां थीं।
देश में 7.89 करोड़ कुट परिवार थे। जिसमें 1.37 करोड़ परिवार यानी 17.4 फीसदी झुग्गी-झोपड़ियों में रह रहे थे.
21359 के साथ महाराष्ट्र में सबसे अधिक झुग्गियां हैं।
छत्तीसगढ़ में 9.7 प्रतिशत परिवारों के साथ झोपड़ियों की संख्या सबसे कम है, इसके बाद गुजरात में 6.7 प्रतिशत परिवारों के पास झोपड़ियाँ हैं।
देश के शीर्ष 10 शहरों में गुजरात का कोई भी शहर ऐसा नहीं था जहां झुग्गियों की संख्या सबसे ज्यादा हो।
घर के अलावा अन्य उपयोग में आने वाली झोपड़ियां 4 लाख की थीं। शहरों में 6 लाख घर धार्मिक स्थलों के थे। जिसमें झुग्गियों में सिर्फ 90 हजार मजार थे।
82.5 प्रतिशत का उपयोग स्लम हाउस में रहने के लिए किया गया।
कार्यालय या दुकान 6.7 प्रतिशत थी।
कमरे, विवाहित जोड़े, आवासीय स्वामित्व, पानी और रहने वालों के संदर्भ में, शहर के सीढ़ीदार घरों, बिजली और झोंपड़ियों के बीच कोई महत्वपूर्ण अंतर नहीं था।
45 प्रतिशत झोपड़ियाँ एक कमरे की थीं।
30 फीसदी झोपड़ियां दो कमरों की थीं।
12.3 प्रतिशत झोपड़ियाँ 3 कमरों की थीं।
फूस के घरों और झोंपड़ियों के बीच शौचालय और स्नानागार की सुविधाओं में बड़ा अंतर था।

भारत में 86.6 प्रतिशत लोगों के पास अपना घर है। जिसमें 84 प्रतिशत लोगों के पास घर होने के साथ गुजरात देश में 17वें स्थान पर है। आर्थिक रूप से कमजोर राज्यों में लोगों के बीच घर का स्वामित्व सबसे ज्यादा था। गुजरात में 43 हजार घरों में ट्रीटेड पानी उपलब्ध नहीं था।
जर्जर इमारतें
सूरत में जर्जर इमारत के गिरने से 23 बच्चों की मौत के बाद भी गुजरात सरकार उनसे कुछ नहीं सीखती.
सूरत जिले में 800 घर जर्जर हैं। 47 प्राथमिक विद्यालयों में 159 कमरे जर्जर हैं। मांडवी तालुक के चोराबन गांव में प्राथमिक विद्यालय के 22 कमरों को गिराने की अनुमति के बाद पास के पंचायत भवन में छात्रों को पढ़ाया जा रहा है. सूरत शहर में 870 घर खतरनाक हैं। सूरत के भेस्तान में सरस्वती आवास के 400 घरों की छतें गिर रही हैं. यह भी खुलासा हुआ है कि सात साल पहले नगर पालिका के भ्रष्ट शासकों ने संपत्ति लूटी है। सिर्फ सात साल में लोग सड़कों पर आ गए हैं। यहां कई सरस्वती आवास परिवार खुले में टेंट या बांस की झोपड़ी में रहते हैं। सूरत निगम ने यहां 22 भवनों का निर्माण किया है जिसमें 650 परिवार नरक के समान जीवन व्यतीत कर रहे हैं। सरकार से 84,000 रुपये में एक फ्लैट मिला था। मासिक रु. 750 की किश्त आज लोग भर रहे हैं।

गुजरात के जर्जर मकान
गुजरात के 8 महानगरों और 25 शहरों में 50 हजार से ज्यादा घर ऐसे हैं, जो कभी भी ढह सकते हैं. ग्रामीण क्षेत्रों के साथ ही 1 लाख घर ऐसे हैं, जो गिरने की कगार पर खड़े हैं.

अहमदाबाद
अहमदाबाद में कम से कम 950 जर्जर घर हैं। इसके अलावा हाउसिंग बोर्ड और स्लम क्लीयरेंस बोर्ड के पांच हजार से ज्यादा मकान हैं। राजकोट, वडोदरा, सूरत और पोरबंदर-जूनागढ़-पाटन जैसे 1 हजार साल पुराने शहरों में तो हालात और भी खराब हैं.

2018 की ओधव घटना
ओधव में 2018 के मानसून में गरीब आवास की जीवनदायिनी चार मंजिला इमारत के दो ब्लॉक ढह गए। एक की मौत हो गई। 15 लोग फंस गए। 15 ब्लॉक बदहाल स्थिति में खड़े थे। इसलिए इसे गिराने का आदेश दिया गया।

अहमदाबाद के 900 घर खतरनाक हैं
ओधव घटना के बावजूद अहमदाबाद शहर में लगभग 950 जर्जर इमारतें थीं। सबसे ज्यादा जर्जर घर सेंट्रल जोन और ईस्टर्न जोन में थे। यह भी जांच करने का निर्णय लिया गया है कि 20 पुल पुराने हैं।

जगन्ना से रथ यात्रा से पहले खतरनाक घरों का सर्वे किया गया, रास्ते में 1 हजार घरों के गिरने की आशंका है. नरोदा सहित स्लम क्लीयरेंस बोर्ड एस्टेट में 5 हजार घर जर्जर हैं।

अहमदाबाद के ओधव में इमारत गिरने की घटना के बाद गुजरात सरकार का कहना है कि वह जर्जर मकानों के पुनर्निर्माण के लिए पुनर्विकास नीति बना रही है। इस नीति की घोषणा पहले 2013 में की गई थी। हालांकि आज तक कुछ नहीं हुआ। इससे पहले स्लम री-डेवलपमेंट पॉलिसी और गुजरात हाउसिंग बोर्ड की हाउस री-डेवलपमेंट पॉलिसी बनाई गई थी। गुजरात हाउसिंग बोर्ड के तीन दशक पुराने मकानों के पुनर्निर्माण के लिए पुनर्विकास नीति तो बना ली गई है लेकिन आज तक कोई योजना नहीं बनाई गई है.[:]