[:gj]દુનિયાના સૌથી મોટા સોલર પાર્કનો વિવાદ શું છે, જ્યાં વડાપ્રધાન જવાના છે [:en]PM Modi to lay foundation of world’s largest power park, what is the controversy ? [:hn]प्रधानमंत्री मोदी कच्छ मे पाकिस्तान सीमा पर दुनिया का सबसे बड़ा ऊर्जा पार्क की नींव रखेंगे, क्यां है विवाद ? [:]

[:gj]વડાપ્રધાન 15મી ડિસેમ્બરે કચ્છ આવશે, ૩૦ હજાર મેગાવોટના દુનિયાના સૌથી મોટા રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક

ગાંધીનગર, 5 ડિસેમ્બર 2020

કચ્છમાં મોટા રણમાં વિઘોકોટ ચોકીથી આગળ પાકિસ્તાની સરહદે 30 હજાર મેગાવોટના દુનિયાના સૌથી વિશાળ સોલાર – રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક (અક્ષય ઊર્જા પાર્ક)નું ખાતમૂર્હત 15 ડિસેમ્બરે કરવા માટે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાત આવશે. કચ્છના પાકિસ્તાન સરહદ પાસે રણમાં સૂર્ય, પવન ઉર્જા અને સૂર્ય-પવન સાથેના એનર્જી પાર્ક બની રહ્યો છે. 3 હજાર પવનચક્કી લાગી ગઈ છે.  થોડા દિવસ પહેલા ગૃહ પ્રધાને અહીં મુલાકાત લઈને સરપંચોને સંબોધન કર્યું હતું.

શું છે આખો પ્રોજેક્ટ અને તેના વિવાદ જાણો

કચ્છનું મોટું રણ એ કચ્છના નાના રણ અને બન્ની ક્ષેત્રની ઘાસ ભૂમિ મળીને 30,000 ચોરસ કિલો મીટર વિસ્તાર છે. તેમાંથી 600 ચોરસ કિલોમીટરની જમીન વીજ કંપનીઓને આપી દેવા માટે દિલ્હીથી સતત દબાણ હતું.

1.35 લાખ કરોડનું રોકાણ

વિશ્વનો સૌથી મોટો રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક કચ્છમાં બનવા જઈ રહ્યો છે. અહીં 60,000 હેક્ટર જેટલી જમીન 40 વર્ષ માટે ભાડે આપવામાં આવી રહી છે. આ પાર્કની 28000 મેગાવોટ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા હશે જેમાં સોલર અને વિન્ડ પાવર જનરેશન થશે. ડેવલપરોએ ત્રણ વર્ષમાં 50% અને પાંચ વર્ષમાં 100% ક્ષમતા સ્થાપવાની રહેશે. રૂ.1.35 લાખ કરોડનું રોકાણ થવાની ધારણા સરકારની છે.

સસ્તા ભાડે જમીન

પાર્ક ડેવલપરે વાર્ષિક હેક્ટર દીઠ 15,000નું ભાડું છે. દર ત્રણ વર્ષે ભાડામાં 15 ટકાના દરે વધારો કરવામાં આવશે. જ્યારે ઈતર વેરા અલગથી ભરવાના રહેશે. પાર્ક ડેવલપર પાર્ક વિકસીત કર્યા બાદ તેને સબ લીઝ આપી શકશે.

ડિપોઝીટ વિવાદ

25 જાન્યુઆરી 2019ના દિવસે જયારે આ પાર્ક માટે લેન્ડ એલોટમેન્ટ પોલિસી જાહેર થઈ હતી તેમાં ક્યાંય રુ 2 લાખ પ્રતિ મેગાવોટ સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ જમા કરાવવાની વાત નહોતી. 14 સપ્ટેમ્બર 2020ના રોજ નીતિમાં સુધારો કરીને રૂ.2 લાખ પ્રતિ મેગાવોટ સિક્યોરિટી ડિપોઝિટનો નિયમ પાછળથી ઉમેરાયો હતો.

કંપની અગાઉથી જાણી ગઈ

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે કેટલીક કંપનીઓએ આ નિયમ ઉમેરાયો અગાઉ જ આ ડિપોઝિટ ભરી દીધી હતી. આ મુદ્દે સોલર પાવર ફેસીલીટેશન કંપનીએ મૌન જાળવ્યું છે. ગુજરાત પાવર કોર્પોરેશન લિમિટેડે કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી નથી. ચીફ પ્રોજેક્ટ ઓફિસર રાજુ મિસ્ત્રીએ કોઈ ટિપ્પણી કરવાનો ઈન્કાર કર્યો જે તે સમયે હતો. આ મુદ્દે મંત્રી સાથે વાત કરવા જણાવ્યું હતું.  MD એસ બી ખ્યાલીયાએ પણ માહિતી આપવાનો ઇન્કાર કર્યો છે. અહીં સોલાર કંપનીઓ GPSL ઉપર શંકાની સોય તાકી રહી છે.

કઈ કંપની કેટલું વીજ ઉત્પાદન કરશે?

અદાણી ગ્રીન એનર્જી લિ. (AGEL) 10,000 મેગાવોટ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા સ્થાપશે. તેમાં 8,000 મેગાવોટ સોલર અને 2,000 મેગાવોટ વિન્ડ પાવર જનરેશન થશે. આ માટે અદાણી જૂથ રુ. 30,000 કરોડ રોકાણ કરવા જઈ રહી છે. એસઇસીઆઇ (સોલર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા), એનટીપીસી, જીઆઇપીસીએલ, જીએસઇસી, અદાણી પાવર અને સુઝલોનને 23000 મેગાવોટ, 5000 મેગાવોટ, 2500 મેગાવોટ, 3500 મેગાવોટ અને 4000 મેગાવોટના સોલર અને વિન્ડ પાવર જનરેશન પ્રોજેક્ટ છે.

જમીનો આપી દેવામાં આવી

અદાણી જૂથને 20,000 હેક્ટર જમીનની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. સોલર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (SECI) ને પણ 20,000 હેક્ટર જમીન ફાળવણી કરવામાં આવી છે.

કંપની  વીજ ક્ષમતા    કેટલી જમીન ફાળવાઈ
AGEL 10000 MW 20000 Hectare
સર્જન રિયલ્ટી 3800 MW 7600 Hectare
GIPCL 2500 MW 5000 Hectare
GSECL 3500 MW 7000 Hectare
NTPC 5000 MW 10000 Hectare
SECI 3000 MW 20000 Hectare

સૂર્ય અને પવન આધારિત વીજળી માટે કચ્છમાં આડેધડ જમીન પવન ચક્કી માટે સરકારી આપવામાં આવી રહી છે. 3 હેક્ટરથી વધારે જમીન 30 વર્ષના ભાડાપટ્ટે સાવ ઓછા ભાડાંથી આપવામાં આવી છે. તેનો ગેરલાભ લેવામાં આવી રહ્યો છે.

પક્ષીઓ માટે વિરોધ

કચ્છની વન્ય તેમજ પ્રાકૃતિક સંપદાનો સોથ વાળતી વિન્ડમિલ કંપનીઓ સામે ઠેર ઠેર વિરોધ ઊઠતો હતો. કચ્છને નુકસાન હોવાનું ખુદ રાજ્ય સરકારે પણ કબૂલવું પડયું હતું.

નીતિનો ભંગ

એક પણ વિન્ડમિલને ભાડાપટ્ટે સરકારી ભૂમિ નહીં આપવાનું નક્કી થયું હતું. 31 નવેમ્બર 2019માં કચ્છના તત્કાલીન કલેક્ટર રેમ્યા મોહને અનુમોદન આપીને કચ્છમાં હવે આડેધડ જમીન નહીં આપવાની ભલામણ કરી હતી. ત્યાર બાદના કલેક્ટર એમ. નાગરાજને પણ તે નીતિ અપનાવી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે, નવી નીતિ અમલમાં આવી ગઇ છે. રાજ્યના મહેસૂલ વિભાગના પરિપત્રમાં નવી એક પણ પવનચક્કી સ્થાપવા પર રોક લગાવી હતી.

11 કંપનીઓએ કામ પૂરું કર્યું

ભારત સરકારના આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ જેડા મારફતે પવનચક્કી સ્થાપવા માટે હરાજી થતી હતી. કચ્છમાં 11થી વધુ કંપનીઓએ વિન્ડમિલ લગાવી ચૂકી છે. 1થી 4 સુધી થયેલી હરાજીવાળા એકમને મંજૂરી મળી છે.  બાકીના માટે મનાઇ છે.

179 કંપનીઓને જમીન વિવાદ

1થી 4ના નિયમો પ્રમાણે 179 કંપનીઓને જમીન આપવા અરજી માન્ય રાખી છે. જેના માટે 1063 હેક્ટર સરકારી જમીન ફાળવવામાં આવી હતી. બીજી 5થી 7વાળી હરાજી થયેલી અરજીઓ રદ કરવાનું નક્કી થયું હતું.

3 હજાર પવન ચક્કી

3 હજારથી વધારે પવનચક્કી લાગી ચૂકી છે. 42 લાખ ચોરસ મીટર સરકારી જમીન આપવામાં આવી હતી.  કચ્છમાં એનર્જી પાર્ક સિવાય કોઇ સરકારી ભૂમિ ફાળવવામાં નહીં આવે. ખાનગી જગ્યા મેળવીને સ્થાપવાની છૂટછાટ આપવામાં આવી છે.

ગીધો અને દુર્લભ પક્ષીઓનો સર્વનાશ

અબડાસાના બાલાચોડ વિસ્તારમાં ગીધ અભયારણ્ય વિસ્તારમાં પવનચક્કીની મનાઇ ફરમાવવામાં આવી હતી. પાલરધુના વિસ્તારમાં ઊઠેલા વિરોધને પગલે નવી વિન્ડમિલ પર રોક લગાડવાનો નિર્ણય કલેક્ટરે લીધો હતો. ઘોરાડ, ગીધ, ઘુડખર અભયારણ્ય આવેલા છે.

ખાનગી કંપનીની 7 વર્ષ પહેલાની વાત

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે 2013-14માં ગુજરાતના ટોચના ઔદ્યોગિક ગૃહે આ વિસ્તારમાં વિન્ડ અને સોલાર પ્રોજેક્ટ માટે ઇરાદાપત્ર વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત દરમિયાન રજૂ કર્યુ હતું. ત્યાર બાદ આ ટોચની કંપનીએ પોતાની વગથી ગુજરાત સરકાર દ્વારા સંરક્ષણ મંત્રાલયને આ જમીન માટે એક અરજી કરી હતી. બાદમાં આ જગ્યામાં હાઇબ્રીડ પ્રોજેક્ટ લાગી શકે છે તેવી વાત કરતા ગુજરાત સરકારે વાત આગળ ધપાવી હતી.

બીએસએફની જમીન

2019ના ફેબ્રુઆરીમાં સંરક્ષણ મંત્રાલયે ભુજ નજીક ખાવડામાં આશરે 60.30 કિમી જમીન અંગે લીલીઝંડી પણ આપી ન હોવા છતાં આ ટોચના ઔદ્યોગિક ગૃહે પોતાના સોલાર અને વિન્ડ પાવર પ્રોજેક્ટ માટે ગુજરાત સરકારને અરજી કરી હતી. ત્યાર બાદ 2019ના અંતમાં ભારત સરકાર પાસે બીએસએફની જમીન છૂટી કરાવી હતી.

અગાઉથી જ જમીન આપી દીધી

સંરક્ષણ મંત્રાલયે લીલીઝંડી આપ્યા પહેલા જ આ ટોચની કંપનીની અરજી રાજ્ય સરકારે સ્વીકારી હતી. પ્રોસેસ પણ કરી હતી. સરકાર પર સીધી આંગળી ન ચિંધાય તે માટે એનટીપીસી, જીઆઇપીસીએલને પણ સરકાર દ્વારા ફાળવણી કરાઇ હતી. જમીન માટે સરકારે ગેઝેટ નોટિફિકેશન જાહેર કર્યુ નથી. જેમાં સોલાર પાવર ડેવલપર્સ અરજી કરી શકે છે. અંદરખાને પહેલેથી જ જમીન ફાળવણી કરી દેવામાં આવી હોવાનું જણાય છે.

2 ખાનગી કંપની

જમીન ફાળવણી માટે દરેક કંપનીઓને સમાન તક મળવી જોઇતી હતી. પણ મોટી કંપનીઓએ જમીન લઈને હવે નાની કંપનીઓને જમીન લીઝ ભાડા પર વેચાતી આપશે.  ફેડરેશન ઓફ કચ્છ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ એસોસિયેશન (ફોકીયા)ના મેનાજિંગ ડિરેક્ટર નૈમિશભાઇ ફડકેએ જાહેર કર્યું હતું કે, 8 કંપનીઓને જમીન ફાળવી છે. તેમાથી 5 કંપનીઓ જાહેર કંપની છે, 2 ખાનગી કંપનીઓ છે. જમીનની માલિકી રાજ્ય સરકારની છે તેથી જમીન પણ સરકાર જ ફાળવે. 2-3 વર્ષ પહેલા વિન્ડ પાવર પ્રોડેક્ટ મંજૂર થયા હતા. જેમાંથી મોટા ભાગના કચ્છમાં હતા. આ પ્રોજેક્ટમાં કોમ્યુનિટી અને પ્લાન્ટ માલિકો વચ્ચે અનેક વાર ઘર્ષણ થતુ હતુ. આ તમામ ફરિયાદો વડાપ્રધાન સુધી પહોંચી હતી.

600 ચોરસ કિલોમીટર જમીન

કચ્છના નાના રણની 5 હજાર ચોરસ કિલોમીટરમાંથી 600 ચોરસ કિલોમીટર જમીન વીજળી કંપનીઓને વેંચી મારવા માટે જમીન સંપાદન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. 60 હજાર હેક્ટર જમીન આ રીતે સંપાદન કરાશે. જેમાં 1.48 લાખ એકર જમીન આપવામાં આવશે. એક હેક્ટર એટલે 10 હજાર ચોરસ મીટર જમીન ગણાય છે. એક જગ્યા પર ગુજરાતનું આ સૌથી મોટું જમીન સંપાદન છે.

41 હજાર મેગા વોટ વીજળી

ગુજરાતમાં અત્યાર સુધીમાં લગભગ 2.4 ગીગાવોટ જેટલા મોટા પાયે સૌર પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાપવામાં આવ્યા છે, જ્યારે હાલમાં 2.2 ગીગાવોટ પ્રોજેક્ટ પાઇપલાઇનમાં છે. જેમાં કચ્છ ખાતે દુનિયાના સૌથી મોટા હાઇબ્રીડ પાર્ક બનાવવા માટે આ જમીન આપવામાં આવી છે. દેશમાં અત્યારે સૂર્ય ઉર્જામાં અદાણી કંપની સૌથી મોટી બની ગઈ છે. તે પણ આ પ્રોજેક્ટમાં મોટી જમીન મેળવી ગઈ છે.

વડાપ્રધાન મોદીનું દબાણ

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી છેલ્લાં 2 વર્ષથી નિયમિતપણે પ્રોજેક્ટ વિશે સતત ગુજરાત સરકાર પર દબાણ લાવી રહી છે. પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવા માટે 2022 ની સમયમર્યાદા મોદીએ ગુજરાતના મુખ્ય પ્રધાન વિજય રૂપાણીને આપી છે. પ્રોજેક્ટ 2 વર્ષથી વધુ સમયથી ચાલે છે.

સલાહકાર નિયુક્ત કરાશે

ગુજરાત રાજ્ય વીજળી નિગમ લિમિટેડ (જીએસઈસીએલ) એ સલાહકારની નિમણૂક માટે બિડને આમંત્રણ આપ્યું છે. શક્યતા અહેવાલો, વિગતવાર પ્રોજેક્ટ અહેવાલો (ડીપીઆર), ઇજનેરી સેવાઓ, પવન અને સૌર સંસાધન મૂલ્યાંકન, વીજળી પેદા થવાનો અંદાજ કરશે.

બિડ

ઓનલાઈન બિડ્સ રજૂ કરવાની છેલ્લી તારીખ 20 ઓક્ટોબર, 2020 છે 26 ઓક્ટોબરે ખોલવામાં આવી હતી. રાજ્ય સરકારે 2018 માં તેની સોલર પ્લસ વિન્ડ હાઇબ્રિડ પાવર પોલિસી જાહેર કરી હતી. સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ અને પાર્ક્સના વિકાસ માટે સલાહકારોને આમંત્રિત કરવા માટે લગભગ 13 ટેન્ડરોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.

જમીનના કરાર

ગુજરાત સરકારે પવન, સૌર અને વર્ણસંકર (પવન અને સૌર) વીજળી માટે તેની નકામા જમીન ફાળવણી નીતિમાં પણ સુધારા જારી કર્યા છે. પ્રોજેક્ટ્સ. સુધારામાં જણાવાયું છે કે જમીન ફાળવવાના કરારના ત્રણ વર્ષમાં 50% ઇલેક્ટ્રિક ક્ષમતા સ્થાપિત થવાની છે, અને કરારના પાંચ વર્ષમાં 100% પેદા થવી આવશ્યક છે.

ગુજરાતમાં ભુજમાં ખાવડા નજીકનો વિસ્તાર સાનુકૂળ છે. તામિલનાડૂમાં હવે વિન્ડ પાવરનું કાર્ય પૂર્ણ થઇ ગયું છે. ત્યારે ગુજરાત આ કિસ્સામાં ફેવરીટ બનતુ જાય છે.[:en]Gandhinagar, 5 December 2020

Prime Minister Narendra Modi will arrive in Gujarat on December 15 to visit the world’s largest 30,000 MW Solar-Renewable Energy Park (Renewable Energy Park) on the Pakistan border beyond the Vighakote outpost in the Great Desert in Kutch. An energy park with solar, wind energy and solar-wind is being built in the desert near the Pakistan border in Kutch. 3 thousand windmills have been installed. A few days ago, Home Minister Amit Shah and Chief Minister Vijay Rupani visited here and addressed the Sarpanches.

Know what the whole project is and what its dispute is

Kutch the small desert, great desert and grasslands of the Banni region together cover an area of ​​30,000 square kilometers. Out of this, Delhi was under constant pressure to hand over 600 square kilometers of land to power companies.

1.35 lakh crore investment

Kutch is going to become the world’s largest renewable energy park. Around 60,000 hectares of land is being leased here for 40 years. The park will have a solar wind and both power generation capacity of 28000 MW. Developers have to install 50% capacity in three years and 100% capacity in five years. The government expects an investment of Rs 1.35 lakh crore.

Cheap land

The annual rent of the park developer is Rs 15,000 per hectare. Every three years there will be a 15 percent increase in fares. While other taxes have to be paid separately. Once the park is developed, the park developer will be able to lease it others.

Security dispute

When the land allocation policy for the park was announced on January 25, 2019, there was no mention of depositing a security amount of Rs.2 lakh per MW. The policy was later amended on 14 September 2020 to add a security amount of Rs.2 lakh per MW. He was strongly opposed by the companies.

The company already knew

Surprisingly, some companies had already paid the deposit before adding the rules. The solar power facility company remained silent on the issue. Gujarat Power Corporation Limited did not respond. Chief Project Officer Raju Mistry refused to comment at the time. Asked to talk to Gujarat minister on this issue. MD SB Khalia also refused to give information. Solar companies are suspecting GPSL.

Which company will generate how much electricity?

Adani Green Energy Ltd. (AGEL) will establish a power generation capacity of 10,000 MW. It will have 8,000 MW of solar and 2,000 MW of wind power generation. For this, the Adani Group paid Rs. 30,000 crore is going to be invested.

Lands granted

The Adani group has been allotted 20,000 hectares of land. 20,000 hectares of land has also been allocated to Solar Energy Corporation of India (SECI).

Company Power Allocated Land
AGEL 10000 MW 20000 Hectare
Surgeon Realty 3800 MW 7600 Hectare
GIPCL 2500 MW 5000 Hectare
GSECL 3500 MW 7000 Hectare
NTPC 5000 MW 10000 Hectare
SECI 3000 MW 20000 Hectare

The government is providing land for windmills in Kutch for solar and wind based electricity. Over 3 hectares of land has been leased for 30 years at a very low rent. It is being exploited.

Protest for birds

There was a lot of protest against the windmill companies exploiting the Kutch forests and natural resources. The state government itself had to accept that Kutch had suffered. Flamingo City birds also pass through the areas.

Policy violation

It was decided not to lease government land to any windmill. On 31 November 2019, the then Collector of Kutch, Remya Mohan gave his approval and recommended no more land given in Kutch. This was followed by Collector M. Nagaraja also adopted that policy. The new policy has been implemented, he said. The state revenue department circular had also banned the installation of new windmills.

11 companies completed the work

Under this Government of India project, an auction was conducted through JDA to set up a windmill. More than 11 companies have installed windmills elsewhere in Kutch. The auction unit held from 1 to 4 has been approved. Restricted to the rest.

179 companies land dispute

Applications for the allocation of land to a total of 179 companies in Kutch are valid as per rules 1 to 4 for which 1063 hectares of government land was allotted. It was decided to cancel the other 5 to 7 rules auctioned applications.

3 thousand windmills

A total of more than 3,000 windmills have been installed. 42 lakh square meters of government land was allotted. No government land will be allotted in Kutch except Energy Park. Permission to set up private space is allowed, decided by officials.

Damage to vultures and rare birds

Windmills were banned in the vulture sanctuary area in Abdasa. The collector decided to place a rock on the new windmill after protests in the Paladhu region. There is also a sanctuary.

7 years ago talk of a private company

Surprisingly, in 2013-14, the top industrial house of Gujarat submitted a letter of intent for the wind and solar project in the region during Vibrate Gujarat. The top company then obtained the land through the Gujarat government on its behalf. Made an application to the Ministry of Defense. The Gujarat government later said that a hybrid project could be set up in the area.

Land of BSF

In February 2019, the top industrial house applied to the Gujarat government for its solar and wind power projects, even though the Defense Ministry had not given the green light to about 60.30 km of land at Khawda near Bhuj in August. Then in late 2019, BSF land was released to the Government of India.

Land already given

The application of this top company was accepted by the state government before the Ministry of Defence gave go-ahead. NTPC, GIPCL was also allocated by the government so as not to point fingers directly at the government. The government has not issued a gazette notification for the land. In which solar power developers can apply. The land seems to have been already allotted.

2 private company

Every company should have been given equal opportunity for land allocation. But the big companies will take the land and will now lease the land to the smaller companies. Federation of Kutch Industries Association (FOKIA) managing director Naimishbhai Phadke believed that eight companies have been allotted land. 5 of them are public companies, 2 are private companies. The land is owned by the state government, so the land is also allotted by the government. Wind energy products were approved 2-3 years ago. Most of them were in Kutch. The project involved frequent skirmishes between the community and plant owners. All these complaints reached the Prime Minister.

600 square kilometers of land

Kutch has 5,000 square kilometers of desert land. Of this, 600 sq km of land has been acquired for sale. In this way 60 thousand hectares of land will be acquired. In which 1.48 lakh acres of land will be given. One hectare means 10 thousand square meters of land. It is the largest land acquisition in one place in Gujarat.

2.3 GHz Power

So far, about 2.4 GW of solar projects have been installed in Gujarat, while 2.2 GW projects are still in the pipeline. Adani has now become the largest solar energy company in the country. He has got a lot of land in this project.

Pressure from Prime Minister M

Prime Minister Narendra Modi has been regularly pressuring the Gujarat government about the project for the last 2 years. Modi gave Gujarat Chief Minister Vijay Rupani a 2022 deadline to complete the project. The project has been in operation for over 2 years.

A consultant will be appointed

Gujarat State Electricity Corporation Limited (GSECL) has invited bids for the appointment of a consultant. Feasibility reports, detailed project reports (DPRs), engineering services, wind and solar resource estimation, will estimate power generation.

Tenders

The last date for submission of online bids is October 20, 2020. It was opened on 26 October. There is no information about this. The state government announced its solar plus wind hybrid power policy in 2018. About 13 tenders have been announced to invite consultants for the development of solar projects and parks.

Land settlement

The Government of Gujarat has also issued amendments in its waste land allocation policy for wind, solar and hybrid (wind and solar) electricity. The amendment states that 50% electric capacity is to be installed within three years of the land allocation agreement, and 100% must be generated within five years of the agreement.[:hn]गांधीनगर, 5 डिसेम्बर 2020

प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी 15 दिसंबर को कच्छ में ग्रेट डेजर्ट में विघोकोट चौकी से आगे पाकिस्तान सीमा पर दुनिया के सबसे बड़े 30,000 मेगावाट के सौर-नवीकरणीय ऊर्जा पार्क (अक्षय ऊर्जा पार्क) का मूहुर्त करने के लिए गुजरात पहुंचेंगे। पहले 40 हजार मेगा वोट तय था। कच्छ में पाकिस्तान सीमा के पास रेगिस्तान में सौर, पवन ऊर्जा और सौर-पवन के साथ एक ऊर्जा पार्क बनाया जा रहा है। 3 हजार पवन चक्कियां लगाई गई हैं। कुछ दिन पहले, गृह मंत्री अमित शाह और मुख्य मंत्री विजय रूपानी ने यहां का दौरा किया और सरपंचों को संबोधित किया था।

जानें क्या है पूरा प्रोजेक्ट और क्या है इसका विवाद

कच्छ का वडा और छोटा रेगिस्तान और बन्नी क्षेत्र के घास के मैदान मिलकर  साथ 30,000 वर्ग किलोमीटर के क्षेत्र को कवर करते हैं। इसमें से में बिजली कंपनियों को 600 वर्ग किलोमीटर जमीन सौंपने का दिल्ही का लगातार दबाव था।

1.35 लाख करोड़ का निवेश

कच्छ में दुनिया का सबसे बड़ा अक्षय ऊर्जा पार्क बनने जा रहा है। यहां लगभग 60,000 हेक्टेयर भूमि को 40 वर्षों के लिए पट्टे पर दिया जा रहा है। पार्क में सौर पवन और दोनो ऊर्जा उत्पादन क्षमता 28000 मेगावाट होगी। डेवलपर्स को तीन साल में 50% और पांच साल में 100% क्षमता स्थापित करनी होगी। सरकार को 1.35 लाख करोड़ रुपये के निवेश की उम्मीद है।

सस्ती किराए की जमीन

पार्क डेवलपर का सालाना किराया 15,000 रुपये प्रति हेक्टेयर है। हर तीन साल में किराए में 15 फीसदी की बढ़ोतरी होगी। जबकि अन्य करों का भुगतान अलग से करना पड़ता है। पार्क विकसित होने के बाद पार्क डेवलपर इसे लीज पर दे सकेगा।

जमान विवाद

जब 25 जनवरी, 2019 को पार्क के लिए भूमि आवंटन नीति की घोषणा की गई थी, तो प्रति मेगावाट 2 लाख रुपये की सुरक्षा राशि जमा करने का कोई उल्लेख नहीं था। पॉलिसी को बाद में 14 सितंबर 2020 को प्रति मेगावाट 2 लाख रुपये की सुरक्षा राशि को जोड़ने के लिए संशोधित किया गया था। उनका कडा विरोध कंपनीओने किया था।

कंपनी पहले से जानती थी

हैरानी की बात है कि कुछ कंपनियों ने नियम जोड़ने से पहले ही जमा राशि का भुगतान कर दिया था। सौर ऊर्जा सुविधा कंपनी इस मुद्दे पर चुप रही। गुजरात पावर कॉर्पोरेशन लिमिटेड ने कोई जवाब नहीं दिया। मुख्य परियोजना अधिकारी राजू मिस्त्री ने उस समय टिप्पणी करने से इनकार कर दिया। इस मुद्दे पर गुजरात के मंत्री से बात करने को कहा। एमडी एस बी खलिया ने भी जानकारी देने से इनकार कर दिया था। सोलर कंपनियां जीपीएसएल पर संदेह जता रही हैं।

कौन सी कंपनी उत्पन्न करेगी कितनी बिजली?

अदानी ग्रीन एनर्जी लि। (AGEL) 10,000 मेगावाट की बिजली उत्पादन क्षमता स्थापित करेगा। इसमें 8,000 मेगावाट सौर और 2,000 मेगावाट पवन ऊर्जा उत्पादन होगा। इसके लिए अडानी ग्रुप ने रू. 30,000 करोड़ का निवेश होने जा रही है।

जमीनें दी गईं

अडानी समूह को 20,000 हेक्टेयर भूमि आवंटित की गई है। सोलर एनर्जी कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (SECI) को 20,000 हेक्टेयर भूमि भी आवंटित की गई है।

कंपनी

बिजली क्षमता

भूमि

AGEL 10000 MW 20000 Hectare
सर्जन रियल्टी 3800 MW 7600 Hectare
GIPCL 2500 MW 5000 Hectare
GSECL 3500 MW 7000 Hectare
NTPC 5000 MW 10000 Hectare
SECI 3000 MW 20000 Hectare

सरकार सौर और पवन आधारित बिजली के लिए कच्छ में पवन चक्कियों के लिए भूमि दे रही है। 3 हेक्टेयर से अधिक भूमि को 30 वर्षों के लिए बहुत कम किराए पर पट्टे पर दिया गया है। इसका फायदा उठाया जा रहा है।

पक्षियों के लिये विरोध

कच्छ के जंगल और प्राकृतिक संसाधनों का दोहन करने वाली विंडमिल कंपनियों के खिलाफ बहुत विरोध हुआ। राज्य सरकार को खुद स्वीकार करना पड़ा कि कच्छ को नुकसान हुआ है। फ्लेमिंगो सिटी के पक्षी भी अया से गुजरते है।

नीति का उल्लंघन

यह निर्णय लिया गया कि किसी भी पवनचक्की को सरकारी भूमि को पट्टे पर न दिया जाए। 31 नवंबर 2019 को, कच्छ के तत्कालीन कलेक्टर रेम्या मोहन ने अपनी स्वीकृति दी और कच्छ में अब और ज़मींदार भूमि नहीं देने की सिफारिश की। इसके बाद कलेक्टर एम। नागराज ने भी उस नीति को अपनाया। नई नीति को लागू किया गया है, उन्होंने कहा। राज्य के राजस्व विभाग के परिपत्र ने नए पवनचक्की की स्थापना पर भी प्रतिबंध लगा दिया था।

11 कंपनियों ने काम पूरा किया

भारत सरकार की इस परियोजना के तहत, एक विंडमिल स्थापित करने के लिए जेद्दा के माध्यम से एक नीलामी आयोजित की गई थी। कच्छ में 11 से अधिक कंपनियों ने अन्य जगह पवन चक्कियां लगाई हैं। 1 से 4 तक आयोजित नीलामी इकाई को मंजूरी दी गई है। बाकी के लिए प्रतिबंधित।

179 कंपनियों का भूमि विवाद

कच्छ में कुल 179 कंपनियों को भूमि आवंटन के लिए आवेदन 1 से 4 के नियमों के अनुसार मान्य हैं जिसके लिए 1063 हेक्टेयर सरकारी जमीन आवंटित की गई थी। अन्य 5 से 7 नीलाम हुए आवेदनों को रद्द करने का निर्णय लिया गया।

3 हजार पवन चक्कियां

कुल 3,000 से अधिक पवन चक्कियाँ लगाई गई हैं। 42 लाख वर्ग मीटर सरकारी जमीन आवंटित की गई थी। एनर्जी पार्क को छोड़कर कच्छ में कोई भी सरकारी जमीन आवंटित नहीं की जाएगी। निजी स्थान स्थापित करने की अनुमति है।

गिद्धों और दुर्लभ पक्षियों को नुकसान

अबडासा के बालाचौड़ के गिद्ध अभयारण्य क्षेत्र में पवन चक्कियों पर प्रतिबंध लगा दिया गया था। कलेक्टर ने पलाधु क्षेत्र में विरोध प्रदर्शन के बाद नए पवनचक्की पर एक चट्टान लगाने का फैसला किया। अभयारण्य भी है।

7 साल पहले एक निजी कंपनी की बात

आश्चर्यजनक रूप से, 2013-14 में, गुजरात के शीर्ष औद्योगिक घराने ने वाइब्रेट गुजरात के दौरान क्षेत्र में पवन और सौर परियोजना के लिए एक आशय पत्र प्रस्तुत किया। शीर्ष कंपनी ने तब भूमि के लिए अपनी ओर से गुजरात सरकार के माध्यम से रक्षा मंत्रालय को एक आवेदन किया। गुजरात सरकार ने बाद में कहा कि क्षेत्र में एक संकर परियोजना स्थापित की जा सकती है।

बीएसएफ की भूमि

2019 का फरवरी शीर्ष औद्योगिक घराने ने अपनी सौर और पवन ऊर्जा परियोजनाओं के लिए गुजरात सरकार को आवेदन दिया था, भले ही रक्षा मंत्रालय ने अगस्त में भुज के पास खावड़ा में लगभग 60.30 किलोमीटर जमीन को हरी बत्ती नहीं दी थी। फिर 2019 के अंत में, बीएसएफ भूमि भारत सरकार को जारी की गई।

पहले से दी गई जमीन

इस शीर्ष कंपनी के आवेदन को राज्य सरकार द्वारा स्वीकार कर लिया गया था, इससे पहले कि रक्षा मंत्रालय ने गो-फॉरवर्ड दिया। एनटीपीसी, जीआईपीसीएल को भी सरकार द्वारा आवंटित किया गया था ताकि सरकार पर सीधे उंगली न उठाई जा सके। सरकार ने जमीन के लिए गजट नोटिफिकेशन जारी नहीं किया है। जिसमें सौर ऊर्जा डेवलपर्स आवेदन कर सकते हैं। लगता है कि जमीन पहले ही आवंटित की जा चुकी है।

2 निजी कंपनी

हर कंपनी को भूमि आवंटन के लिए समान अवसर दिया जाना चाहिए था। लेकिन बड़ी कंपनियां जमीन लेंगी और अब छोटी कंपनियों को जमीन पट्टे पर देंगी। फेडरेशन ऑफ कच्छ इंडस्ट्रीज एसोसिएशन (एफओकेआईए) के प्रबंध निदेशक नैमिशभाई फड़के मानते थे की, आठ कंपनियों को जमीन आवंटित की गई है। उनमें से 5 सार्वजनिक कंपनियां हैं, 2 निजी कंपनियां हैं। भूमि राज्य सरकार के स्वामित्व में है, इसलिए सरकार द्वारा भूमि भी आवंटित की जाती है। 2-3 साल पहले पवन ऊर्जा उत्पादों को मंजूरी दी गई थी। उनमें से ज्यादातर कच्छ में थे। इस परियोजना में समुदाय और संयंत्र मालिकों के बीच लगातार झड़पें शामिल थीं। ये सभी शिकायतें प्रधानमंत्री तक पहुंचीं थी।

600 वर्ग किलोमीटर जमीन

कच्छ में 5,000 वर्ग किलोमीटर रेगिस्तानी जमीन है। ईस में से 600 वर्ग किमी जमीन बेचने के लिए भूमि अधिग्रहण किया गया है। इस तरह से 60 हजार हेक्टेयर भूमि का अधिग्रहण किया जाएगा। जिसमें 1.48 लाख एकड़ जमीन दी जाएगी। एक हेक्टेयर का मतलब 10 हजार वर्ग मीटर जमीन है। यह गुजरात में एक स्थान पर सबसे बड़ा भूमि अधिग्रहण है।

2.3 गीगा वाट बिजली

गुजरात में अब तक लगभग 2.4 GW की बड़ी सौर परियोजनाएँ स्थापित की गई हैं, जबकि 2.2 GW परियोजनाएँ अभी पाइपलाइन में हैं। अडानी अब देश की सबसे बड़ी सौर ऊर्जा कंपनी बन गई है। इस प्रोजेक्ट में उसे बड़ी जमीन भी मिली है।

प्रधानमंत्री मोदी का दबाव

प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी पिछले 2 वर्षों से परियोजना के बारे में गुजरात सरकार पर नियमित रूप से दबाव डाल रहे हैं। मोदी ने गुजरात के मुख्यमंत्री विजय रूपानी को इस परियोजना को पूरा करने के लिए 2022 की समय सीमा दी। यह परियोजना 2 वर्षों से अधिक समय से चल रही है।

एक सलाहकार नियुक्त किया जाएगा

गुजरात राज्य विद्युत निगम लिमिटेड (GSECL) ने एक सलाहकार की नियुक्ति के लिए बोलियां आमंत्रित की हैं। व्यवहार्यता रिपोर्ट, विस्तृत परियोजना रिपोर्ट (डीपीआर), इंजीनियरिंग सेवाएं, पवन और सौर संसाधन आकलन, बिजली उत्पादन का अनुमान लगाएंगे।

बोली

ऑनलाइन बोलियां जमा करने की अंतिम तिथि 20 अक्टूबर, 2020 है। इसे 26 अक्टूबर को खोला गया था। ईस के बारे में जानकारी नहीं है। राज्य सरकार ने 2018 में अपनी सौर प्लस पवन हाइब्रिड पावर नीति की घोषणा की। सौर परियोजनाओं और पार्कों के विकास के लिए सलाहकारों को आमंत्रित करने के लिए लगभग 13 निविदाओं की घोषणा की गई है।

भूमि का समझौता

गुजरात सरकार ने पवन, सौर और संकर (पवन और सौर) बिजली के लिए अपनी अपशिष्ट भूमि आवंटन नीति में संशोधन भी जारी किए हैं। संशोधन में कहा गया है कि भूमि आवंटन समझौते के तीन साल के भीतर 50% विद्युत क्षमता स्थापित की जानी है, और 100% समझौते के पांच साल के भीतर उत्पन्न होनी चाहिए।[:]