[:gj]કોવિડ-19 મહામારી સામે ભારતની લડાઇમાં દેશના અંતરિયાળ અને છેવાડાના પ્રદેશો સુધી આવશ્યક તબીબી પૂરવઠો પહોંચાડવા માટે નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય દ્વારા ‘લાઇફલાઇન ઉડાન’ અંતર્ગત ફ્લાઇટ્સ ચલાવવામાં આવે છે. લાઇફલાઇન ઉડાન અંતર્ગત એર ઇન્ડિયા, અલાયન્સ એર, IAF અને ખાનગી કેરિઅર્સ દ્વારા કુલ 274 ફ્લાઇટ્સનું પરિચાલન કરવામાં આવ્યું છે. આમાંથી 175 ફ્લાઇટ્સ એર ઇન્ડિયા અને અલાયન્સ એર દ્વારા ચલાવવામાં આવી છે. અત્યર સુધીમાં અંદાજે 463.15 ટન માલસામાનનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું છે. લાઇફલાઇન ઉડાન ફ્લાઇટ્સ દ્વારા આજની તારીખ સુધીમાં કુલ 2,73,275 કિમી થી વધુ અંતર કાપવામાં આવ્યું છે.
લાઇફલાઇન ઉડાન ફ્લાઇટ્સની તારીખ અનુસાર વિગતો નીચે દર્શાવ્યા પ્રમાણે છે:
| અનુક્રમ નંબર | તારીખ | એર ઇન્ડિયા | અલાયન્સ | IAF | ઇન્ડિગો | સ્પાઇસજેટ | કુલ |
| 1 | 26.3.2020 | 2 | – | – | – | 2 | 4 |
| 2 | 27.3.2020 | 4 | 9 | 1 | – | – | 14 |
| 3 | 28.3.2020 | 4 | 8 | – | 6 | – | 18 |
| 4 | 29.3.2020 | 4 | 9 | 6 | – | – | 19 |
| 5 | 30.3.2020 | 4 | – | 3 | – | – | 7 |
| 6 | 31.3.2020 | 9 | 2 | 1 | – | – | 12 |
| 7 | 01.4.2020 | 3 | 3 | 4 | – | – | 10 |
| 8 | 02.4.2020 | 4 | 5 | 3 | – | – | 12 |
| 9 | 03.4.2020 | 8 | – | 2 | – | – | 10 |
| 10 | 04.4.2020 | 4 | 3 | 2 | – | – | 9 |
| 11 | 05.4.2020 | – | – | 16 | – | – | 16 |
| 12 | 06.4.2020 | 3 | 4 | 13 | – | – | 20 |
| 13 | 07.4.2020 | 4 | 2 | 3 | – | – | 9 |
| 14 | 08.4.2020 | 3 | – | 3 | – | – | 6 |
| 15 | 09.4.2020 | 4 | 8 | 1 | – | – | 13 |
| 16 | 10.4.2020 | 2 | 4 | 2 | – | – | 8 |
| 17 | 11.4.2020 | 5 | 4 | 18 | – | – | 27 |
| 18 | 12.4.2020 | 2 | 2 | – | – | – | 4 |
| 19 | 13.4.2020 | 3 | 3 | 3 | – | – | 9 |
| 20 | 14.4.2020 | 4 | 5 | 4 | – | – | 13 |
| 21 | 15.4.2020 | 2 | 5 | – | – | – | 7 |
| 22 | 16.4.2020 | 9 | – | 6 | – | – | 15 |
| 23 | 17.4.2020 | 4 | 8 | – | – | – | 12 |
| કુલ | 91 | 84 | 91 | 6 | 2 | 274 |
જમ્મુ અને કાશ્મીર, લદ્દાખ, ટાપુઓ અને પૂર્વોત્તરના પ્રદેશોમાં મહત્વપૂર્ણ તબીબી સામાનની હેરફેર અને દર્દીઓને લઇ જવા માટે પવન હંસ લિમિટેડ સહિત હેલિકોપ્ટર સેવાઓનો ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે.
સ્થાનિક લાઇફલાઇન ઉડાન ફ્લાઇટ્સનું પરિચાલન હબ એન્ડ સ્પોક મોડેલથી કરવામાં આવે છે. દિલ્હી, મુંબઇ, ચેન્નઇ, કોલકાતા, હૈદરાબાદ, બેંગલોર અને ગુવાહાટી ખાતે કાર્ગો હબની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. લાઇફલાઇન ઉડાન ફ્લાઇટ્સ આ હબને દીબ્રુગઢ, અગરતલા, ઐઝવાલ, દીમાપુર, ઇમ્ફાલ, જોરહાત, લેંગપુઇ, મૈસૂર, નાગપુર, કોઇમ્બતૂર, ત્રિવેન્દ્રમ, ભૂવનેશ્વર, રાયપુર, રાંચી, શ્રીનગર, પોર્ટ બ્લેર, પટણા, કોચીન, વિજયવાડા, અમદાવાદ, જમ્મુ, કારગીલ, લદ્દાખ, ચંદીગઢ, ગોવા, ભોપાલ અને પૂણે ખાતે આવેલા હવાઇમથક (સ્પોક) સાથે જોડે છે. પૂર્વોત્તરના પ્રદેશો, ટાપુ વિસ્તારો અને પર્વતીય પ્રદેશો માટે વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. એર ઇન્ડિયા અને ભારતીય વાયુદળે જમ્મુ અને કાશ્મીર, લદ્દાખ અને પૂર્વોત્તર તેમજ અન્ય ટાપુ પ્રદેશો માટે પ્રાથમિક ધોરણે જોડાણ કર્યું છે.
સ્થાનિક કાર્ગો ઓપરેટર્સ સ્પાઇસજેટ, બ્લુ ડાર્ટ અને ઇન્ડિગો વ્યાપારી ધોરણે કાર્ગો વિમાનોનું પરિચાલન કરી રહ્યા છે. સ્પાઇસજેટ દ્વારા 24 માર્ચથી 17 એપ્રિલ 2020 દરમિયાન 393 કાર્ગો વિમાનોનું પરિચાલન કરીને 5,64,691 કિમીનું અંતર કાપવામાં આવ્યું છે અને 3183 ટન માલસામાનનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું છે. આમાંથી 126 આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્ગો ફ્લાઇટ્સ હતી. બ્લુ ડાર્ટ દ્વારા 25 માર્ચથી 17 એપ્રિલ 2020 દરમિયાન 134 સ્થાનિક ઉડાન દ્વારા 1,32,295 કિમી અંતર કાપવામાં આવ્યું છે અને 2122 ટન માલસામાનનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું છે. ઇન્ડિગો દ્વારા 3થી 17 એપ્રિલ દરમિયાન 29 કાર્ગો વિમાન ઉડાવવામાં આવ્યા હતા જેમાં કુલ 26,698 કિમીનું અંતર કાપીને 31 ટન માલસામાનનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું હતું. આમાં સરકાર માટે વિનામૂલ્યે તબીબી માલસામન લઇ જવામાં આવે છે તે પણ સામેલ છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્ર : ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, તબીબી ઉપકરણો અને કોવિડ-19 સંબંધિત રાહત સામગ્રીના પરિવહન માટે 4 એપ્રિલ 2020થી એર બ્રીજ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. તબીબી માલસામાનનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું તેની તારીખ અનુસાર વિગતો નીચે દર્શાવ્યા પ્રમાણે છે:
| અનુક્રમ નંબર | તારીખ | ગંતવ્ય સ્થાન | જથ્થો (ટન) |
| 1 | 04.4.2020 | શાંઘાઇ | 21 |
| 2 | 07.4.2020 | હોંગકોંગ | 06 |
| 3 | 09.4.2020 | શાંઘાઇ | 22 |
| 4 | 10.4.2020 | શાંઘાઇ | 18 |
| 5 | 11.4.2020 | શાંઘાઇ | 18 |
| 6 | 12.4.2020 | શાંઘાઇ | 24 |
| 7 | 14.4.2020 | હોંગકોંગ | 11 |
| 8 | 14.4.2020 | શાંઘાઇ | 22 |
| 9 | 16.4.2020 | શાંઘાઇ | 22 |
| 10 | 16.4.2020 | હોંગકોંગ | 17 |
| 11 | 16.4.2020 | સીઓલ | 05 |
| 12 | 17.4.2020 | શાંઘાઇ | 21 |
| કુલ | 207 |
એર ઇન્ડિયાએ 15 એપ્રિલ 2020ના રોજ કૃષિ ઉડાન કાર્યક્રમ અંતર્ગત મુંબઇ અને ફ્રેન્કફર્ટ વચ્ચે તેમની બીજી ફ્લાઇટ ચલાવી હતી જેમાં 27 ટન મોસમી ફળ અને શાકભાજીનો જથ્થો ફ્રેન્કફર્ટ લઇ જવામાં આવ્યો હતો અને વળતી ઉડાનમાં સામાન્ય માલસામાનનો 10 ટનનો જથ્થો લાવવામાં આવ્યો હતો. એર ઇન્ડિયાએ પ્રથમ કૃષિ ઉડાન ફ્લાઇટ 13 એપ્રિલના રોજ મુંબઇ અને લંડન વચ્ચે ચલાવી હતી જેમાં 28.95 ટન ફળ અને શાકભાજીનો જથ્થો લઇ જવામાં આવ્યો હતો અને 15.6 ટન સામગ્રીનો જથ્થો લાવવામાં આવ્યો હતો. એર ઇન્ડિયા જરૂરિયાત અનુસાર મહત્વપૂર્ણ તબીબી ઉપકરણો અન્ય દેશોમાં વાયુ માર્ગે લઇ જવા માટે સમયપત્રક અનુસાર સમર્પિત કાર્ગો ફ્લાઇટ્સનું પરિચાલન કરશે. એર ઇન્ડિયા આવી પહેલી ફ્લાઇટ 15 એપ્રિલ 2020ના રોજ દિલ્હી- સેચેલ્સ- મોરેશિયસ- દિલ્હી વચ્ચે ચલાવી હતી જેમાં તબીબી પૂરવઠા માટે 3.4 ટન જથ્થો સેચેલ્સ ખાતે લઇ જવામાં આવ્યો હતો અને 12.6 ટન માલસામાન મોરેશિયસ લઇ જવામાં આવ્યો હતો.
[:en]‘Lifeline Udan’ flights are being operated by MoCA to transport essential medical cargo to remote parts of the country to support India’s war against COVID-19. 274 flights have been operated under Lifeline Udan by Air India, Alliance Air, IAF and private carriers.175 of these flights have been operated by Air India and Alliance Air. Cargo transported till date is around 463.15 tons. Aerial distance covered by Lifeline Udan flights till date is over 2,73,275km.
The date-wise breakup of the Lifeline Udan flights is as follows:
| S No | Date | Air India | Alliance | IAF | Indigo | SpiceJet | Total |
| 1 | 26.3.2020 | 2 | – | – | – | 2 | 4 |
| 2 | 27.3.2020 | 4 | 9 | 1 | – | – | 14 |
| 3 | 28.3.2020 | 4 | 8 | – | 6 | – | 18 |
| 4 | 29.3.2020 | 4 | 9 | 6 | – | – | 19 |
| 5 | 30.3.2020 | 4 | – | 3 | – | – | 7 |
| 6 | 31.3.2020 | 9 | 2 | 1 | – | – | 12 |
| 7 | 01.4.2020 | 3 | 3 | 4 | – | – | 10 |
| 8 | 02.4.2020 | 4 | 5 | 3 | – | – | 12 |
| 9 | 03.4.2020 | 8 | – | 2 | – | – | 10 |
| 10 | 04.4.2020 | 4 | 3 | 2 | – | – | 9 |
| 11 | 05.4.2020 | – | – | 16 | – | – | 16 |
| 12 | 06.4.2020 | 3 | 4 | 13 | – | – | 20 |
| 13 | 07.4.2020 | 4 | 2 | 3 | – | – | 9 |
| 14 | 08.4.2020 | 3 | – | 3 | – | – | 6 |
| 15 | 09.4.2020 | 4 | 8 | 1 | – | – | 13 |
| 16 | 10.4.2020 | 2 | 4 | 2 | – | – | 8 |
| 17 | 11.4.2020 | 5 | 4 | 18 | – | – | 27 |
| 18 | 12.4.2020 | 2 | 2 | – | – | – | 4 |
| 19 | 13.4.2020 | 3 | 3 | 3 | – | – | 9 |
| 20 | 14.4.2020 | 4 | 5 | 4 | – | – | 13 |
| 21 | 15.4.2020 | 2 | 5 | – | – | – | 7 |
| 22 | 16.4.2020 | 9 | – | 6 | – | – | 15 |
| 23 | 17.4.2020 | 4 | 8 | – | – | – | 12 |
| Total | 91 | 84 | 91 | 6 | 2 | 274 |
Helicopter services including Pawan Hans Ltdhave been operating in J&K, Ladakh, Islands and North East region transporting critical medical cargo and patients.
Domestic Lifeline Udan flights operate in a hub and spoke model. Cargo hubs have been established at Delhi, Mumbai, Chennai, Kolkata, Hyderabad, Bangalore and Guwahati. Lifeline Udan flights connect these hubs to airports(Spokes) at Dibrugarh, Agartala, Aizwal, Dimapur, Imphal, Jorhat, Lengpui, Mysuru, Nagpur, Coimbatore, Trivandrum, Bhubaneswar, Raipur, Ranchi, Srinagar, Port Blair, Patna, Cochin, Vijayawada, Ahmedabad, Jammu, Kargil, Ladakh, Chandigarh, Goa, Bhopal and Pune. Special focus has been on the North East Region, island territories and the hill states. Air India and IAF collaborated primarily for J&K, Ladakh, North-East and other island regions.
Domestic Cargo Operators SpiceJet, Blue Dart and Indigo are operating cargo flights on a commercial basis. Spicejet operated 393 cargo flights during 24 March to 17 April 2020 covering a distance of 5,64,691 km and carrying 3183 tons of cargo. Out of these 126 were international cargo flights. Blue Dart operated 134 domestic cargo flights covering a distance of 1,32,295 km and carrying 2122 tons of cargo during 25 March to 17 April 2020. Indigo has operated 29 cargo flights during 3-17 April 2020 covering a distance of 26,698 km and carrying around 31tons of cargo. This also includes medical supplies carried free of cost for the government.
International Sector- An air-bridge has been established with effect from 4 April 2020 for transportation of pharmaceuticals, medical equipment and Covid-19 relief material. The date-wise quantity of medical cargo brought in as follows:
| S No | Date | From | Quantity (Tons) |
| 1 | 04.4.2020 | Shanghai | 21 |
| 2 | 07.4.2020 | Hong Kong | 06 |
| 3 | 09.4.2020 | Shanghai | 22 |
| 4 | 10.4.2020 | Shanghai | 18 |
| 5 | 11.4.2020 | Shanghai | 18 |
| 6 | 12.4.2020 | Shanghai | 24 |
| 7 | 14.4.2020 | Hong Kong | 11 |
| 8 | 14.4.2020 | Shanghai | 22 |
| 9 | 16.4.2020 | Shanghai | 22 |
| 10 | 16.4.2020 | Hong Kong | 17 |
| 11 | 16.4.2020 | Seoul | 05 |
| 12 | 17.4.2020 | Shanghai | 21 |
| Total | 207 |
Air India operated its second flight between Mumbai and Frankfurt on 15 April 2020 under the Krishi Udan program, carrying 27 tons of seasonal fruits and vegetables to Frankfurt and returned with 10 tons of general cargo. Air India had operated first Krishi Udan flight between Mumbai and London on 13 April carrying 28.95 tons of fruits and vegetables to London and returned with15.6 Tons of general cargo material. Air India will operate dedicated scheduled cargo flights to other countries for transfer of critical medical supplies, as per the requirement. Air India operated first such flight on 15 April 2020 between Delhi-Seychelles-Mauritius-Delhi, carrying 3.4 tons to Seychelles and 12.6 tons to Mauritius of medical supplies.[:hn]कोविड-19 के खिलाफ भारत की लड़ाई में सहयोग करने के लिए देश के दूरदराज के हिस्सों में आवश्यक चिकित्सा आपूर्ति के परिवहन के लिए नागरिक उड्डयन मंत्रालय द्वारा ‘लाइफलाइन उड़ान’ उड़ानें संचालित की जा रही हैं। लाइफलाइन उड़ान के अंतर्गत एयर इंडिया, अलायंस एयर, आईएएफ और निजी विमान कंपनियों द्वारा 274 उड़ानें संचालित की गई हैं। इन उड़ानों में से 175 एयर इंडिया और अलायंस एयर द्वारा संचालित की गई हैं। इनमें अब तक ले जाया गया कार्गो लगभग 463.15 टन रहा है। लाइफलाइन उड़ान की अब तक की हवाई दूरी 2,73,275 किमी से अधिक रही है।
लाइफलाइन उड़ान की उड़ानों का तिथि-वार ब्यौरा निम्नानुसार है:
| क्र.सं. | दिनांक | एयर इंडिया | अलायंस | आईएएफ | इंडिगो | स्पाइसजैट | कुल |
| 26.3.2020 | 2 | – | – | – | 2 | 4 | |
| 27.3.2020 | 4 | 9 | 1 | – | – | 14 | |
| 28.3.2020 | 4 | 8 | – | 6 | – | 18 | |
| 29.3.2020 | 4 | 9 | 6 | – | – | 19 | |
| 30.3.2020 | 4 | – | 3 | – | – | 7 | |
| 31.3.2020 | 9 | 2 | 1 | – | – | 12 | |
| 01.4.2020 | 3 | 3 | 4 | – | – | 10 | |
| 02.4.2020 | 4 | 5 | 3 | – | – | 12 | |
| 03.4.2020 | 8 | – | 2 | – | – | 10 | |
| 04.4.2020 | 4 | 3 | 2 | – | – | 9 | |
| 05.4.2020 | – | – | 16 | – | – | 16 | |
| 06.4.2020 | 3 | 4 | 13 | – | – | 20 | |
| 07.4.2020 | 4 | 2 | 3 | – | – | 9 | |
| 08.4.2020 | 3 | – | 3 | – | – | 6 | |
| 09.4.2020 | 4 | 8 | 1 | – | – | 13 | |
| 10.4.2020 | 2 | 4 | 2 | – | – | 8 | |
| 11.4.2020 | 5 | 4 | 18 | – | – | 27 | |
| 12.4.2020 | 2 | 2 | – | – | – | 4 | |
| 13.4.2020 | 3 | 3 | 3 | – | – | 9 | |
| 14.4.2020 | 4 | 5 | 4 | – | 13 | ||
| 15.4.2020 | 2 | 5 | – | – | – | 7 | |
| 16.4.2020 | 9 | – | 6 | – | – | 15 | |
| 17.4.2020 | 4 | 8 | – | – | – | 12 | |
| कुल | 91 | 84 | 91 | 6 | 2 | 274 |
पवन हंस लिमिटेड समेत हेलीकाप्टर सेवाएं जम्मू एवं कश्मीर, लद्दाख, द्वीप और पूर्वोत्तर क्षेत्र में महत्वपूर्ण चिकित्सा कार्गो और रोगियों के परिवहन का काम कर रही हैं।
घरेलू लाइफलाइन उड़ान की उड़ानें हब और स्पोक मॉडल में काम करती हैं। कार्गो केंद्र दिल्ली, मुंबई, चेन्नई, कोलकाता, हैदराबाद, बैंगलोर और गुवाहाटी में स्थापित किए गए हैं। लाइफलाइन उड़ान की उड़ानें इन केंद्रों को डिब्रूगढ़, अगरतला, ऐजवाल, दीमापुर, इम्फाल, जोरहाट, लेंगपुई, मैसूरू, नागपुर, कोयंबटूर, त्रिवेंद्रम, भुवनेश्वर, रायपुर, रांची, श्रीनगर, पोर्ट ब्लेयर, पटना, कोचीन, विजयवाड़ा, अहमदाबाद, जम्मू, कारगिल, लद्दाख, चंडीगढ़, गोवा, भोपाल और पुणे के हवाई अड्डों (स्पोक्स) से जोड़ती हैं। इसमें विशेष ध्यान पूर्वोत्तर क्षेत्र, द्वीप क्षेत्रों और पहाड़ी राज्यों पर दिया गया है। एयर इंडिया और आईएएफ ने मुख्य रूप से जम्मू एवं कश्मीर, लद्दाख, पूर्वोत्तर और अन्य द्वीप क्षेत्रों के लिए सहयोग किया।
घरेलू कार्गो संचालक स्पाइसजेट, ब्लू डार्ट और इंडिगो वाणिज्यिक आधार पर कार्गो उड़ानें संचालित कर रहे हैं। स्पाइसजेट ने 24 मार्च से 17 अप्रैल 2020 के दौरान 393 कार्गो उड़ानों का संचालन किया, जिसमें 5,64,691 किमी की दूरी तय की गई और 3183 टन माल ढोया गया। इनमें से 126 अंतर्राष्ट्रीय कार्गो उड़ानें थीं। ब्लू डार्ट ने 25 मार्च से 17 अप्रैल 2020 के दौरान 1,32,295 किमी की दूरी को कवर करते हुए 134 घरेलू कार्गो उड़ानों का संचालन किया और 2122 टन कार्गो का परिवहन किया। इंडिगो ने 3-17 अप्रैल 2020 के दौरान 29 कार्गो उड़ानों का संचालन किया है, जिसमें 26,698 किमी की दूरी तय की गई और 31 टन कार्गो ढोया गया। इसमें सरकार के लिए मुफ्त में ढोई गई चिकित्सा आपूर्ति भी शामिल है।
अंतर्राष्ट्रीय क्षेत्रः– दवा, चिकित्सा उपकरण और कोविड-19 राहत सामग्री के परिवहन के लिए 4 अप्रैल 2020 के प्रभाव से एक वायु-पुल की स्थापना की गई है। जो मेडिकल कार्गो लाया गया उसकी तिथि-वार मात्रा निम्नानुसार है:
| क्र. सं. | दिनांक | कहां से | मात्रा (टनों में) |
| 1 | 04.4.2020 | शंघाई | 21 |
| 2 | 07.4.2020 | हॉन्ग कॉन्ग | 06 |
| 3 | 09.4.2020 | शंघाई | 22 |
| 4 | 10.4.2020 | शंघाई | 18 |
| 5 | 11.4.2020 | शंघाई | 18 |
| 6 | 12.4.2020 | शंघाई | 24 |
| 7 | 14.4.2020 | हॉन्ग कॉन्ग | 11 |
| 8 | 14.4.2020 | शंघाई | 22 |
| 9 | 16.4.2020 | शंघाई | 22 |
| 10 | 16.4.2020 | हॉन्ग कॉन्ग | 17 |
| 11 | 16.4.2020 | सियोल | 05 |
| 12 | 17.4.2020 | संघाई | 21 |
| कुल | 207 |
एयर इंडिया ने कृषि उड़ान कार्यक्रम के अंतर्गत 15 अप्रैल 2020 को मुंबई और फ्रैंकफर्ट के बीच अपनी दूसरी उड़ान का संचालन किया। इसमें 27 टन मौसमी फल और सब्जियां फ्रैंकफर्ट ले जाए गए और 10 टन सामान्य कार्गो के साथ ये उड़ान वापस लौटी। एयर इंडिया ने कृषि उड़ान कार्यक्रम की पहली उड़ान का संचालन 13 अप्रैल को मुंबई और लंदन के बीच किया था जो 28.95 टन फल और सब्जियां लंदन लेकर गई और 15.6 टन सामान्य कार्गो सामग्री के साथ वापस लौटी। एयर इंडिया आवश्यकता के अनुसार महत्वपूर्ण चिकित्सा आपूर्ति के हस्तांतरण के लिए अन्य देशों को समर्पित तय कार्गो उड़ानों का संचालन करेगी। एयर इंडिया ने ऐसी पहली उड़ान का संचालन 15 अप्रैल 2020 को दिल्ली-सेशेल्स-मॉरीशस-दिल्ली के बीच किया जिसमें सेशेल्स 3.4 टन और मॉरीशस 12.6 टन मेडिकल आपूर्ति ले जाई गई।
[:]
