[:gj]કોવિડ-19 મહામારી સામેની લડાઇમાં સંરક્ષણ જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો (DPSU) અને ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરી બોર્ડ (OFB)એ નાગરિક વહીવટીતંત્રને મદદ કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા નિભાવી છે. સંરક્ષણ મંત્રાલય અંતર્ગત સંરક્ષણ ઉત્પાદન વિભાગ (DDP)ની આ મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓએ આ પ્રાણઘાતક વાયરસને દેશમાંથી ખતમ કરવા માટે પોતાના સંસાધનો, ટેકનિકલ જ્ઞાન અને માનવીય કાર્યબળને સંપૂર્ણ કામે લગાડી દીધું છે. DPSU અને OFBના વૈજ્ઞાનિકોએ કરેલા પ્રયાસોની ફળશ્રૃતિરૂપ કેટલાક પરિણામોનો અહીં નીચે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે:
બેંગલુરુમાં સંરક્ષણ PSU હિન્દુસ્તાન એરોનોટિકલ લિમિટેડ (HAL) દ્વારા ઇન્સેન્ટિવ કેર યુનિટમાં 3 બેડ અને વૉર્ડમાં 30 બેડ સાથે આઇસોલેશન વૉર્ડ સુવિધા ઉભી કરવામાં આવી છે. વધુમાં, 30 રૂમ વાળી એક ઇમારતને આ માટે ખાલી કરી દેવામાં આવી છે. કુલ મળીને, HAL સુવિધા ખાતે 93 લોકોને રાખવામાં આવ્યા છે. HAL દ્વારા 25 PPEનું ઉતપાદન કરીને બેંગલુરુમાં કોવિડ-19ની સારવાર કરવા માટે અધિકૃત વિવિધ હોસ્પિટલમાં તેનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે 160 એરોસોલ બોક્સનું ઉત્પાદન પણ કર્યું છે જેનું વિતરણ બેંગલુરુ, મૈસૂર, મુંબઇ, પૂણે, ઉત્તરપ્રદેશ, તેલંગાણા, આંધ્રપ્રદેશ અને તામિલનાડુમાં વિવિધ સરકારી હોસ્પિટલોમાં કરવામાં આવ્યું છે.
આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય (MoH&FW)ના નિર્દેશોના પગલે ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક લિમિટેડ (BEL) દેશમાં ICU માટે બે મહિનામાં 30,000 વેન્ટિલેટરના ઉત્પાદન અને પૂરવઠા માટે આગળ આવ્યું છે. આ વેન્ટિલેટર્સની ડિઝાઇન મૂળરૂપે DRDO દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે, જેમાં BEL દ્વારા જેમની સાથે જોડાણ કરવામાં આવ્યું છે તે મૈસૂરના મેસર્સ શંકરાય દ્વારા સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. BEL 20 થી 24 એપ્રિલ 2020 સુધીમાં વેન્ટિલેટર્સનું ઉત્પાદન શરૂ કરે તેવી સંભાવના છે. હંગામી શિડ્યૂલ અનુસાર, BEL એપ્રિલ મહિનામાં 5,000 યુનિટ, મે મહિનામાં 10,000 યુનિટ અને જૂન મહિનામાં 20,000 યુનિટનું ઉત્પાદન કરે તેવી સંભાવના છે. તેઓ DRDOની મદદથી તેના ભાગોનું સ્વદેશમાં ઉત્પાદન થાય તે માટે પણ પ્રયાસો કરે છે.
ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ (BDL) અત્યારે વેન્ટિલેટરનું પ્રોટોટાઇપ તૈયાર કરી રહી છે અને તેનું ઉત્પાદન શરૂ થાય તે પહેલાં મે મહિનાના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેનું પરીક્ષણ થઇ જશે તેવી શક્યતા છે. તેઓ પૂણે સ્થિત ખાનગી સ્ટાર્ટઅપની મદદથી આ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યા છે.
વેન્ટિલેટર્સના મોટાપાયે ઉત્પાદન માટે સંરક્ષણ PSU મેસર્સ BEL આ પ્રયાસોમાં જોડાયું છે. ભારત અર્થ મૂવર્સ લિમિટેડ (BEML) એ મૈસૂર ખાતે આવેલા મેસર્સ શંકરાય દ્વારા વેન્ટિલેટર્સનું ઉત્પાદન થઇ શકે તે માટે પાંચ ભાગોના 25 સેટનું ઉત્પાદન કરી આપ્યું છે.
ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરી બોર્ડ, દેશમાં 40 ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરીનું નેતૃત્વ કરે છે તેમણે ISO વર્ગ 3 એક્સપોઝર માપદંડોની પુષ્ટિ માટે કવરઓલનો પૂરવઠો મોકલવાનું શરૂ કરી દીધું છે. HLL લાઇફકેર લિમિટેડ (HLL) તરફથી મળેલા 1.10 લાખ કવરઓલના પ્રારંભિક ઓર્ડર માટે ઉત્પાદન કાર્ય અત્યારે પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યું છે. તેમનો ઓર્ડર 40 દિવસમાં પૂરો કરવામાં આવશે.
કાનપુર, શાહજહાંપુર, હઝરતપુર (ફિરોઝાબાદ) અને ચેન્નઇ ખાતે આવેલી ફેક્ટરીના પાંચ ઓર્ડનન્સ ઉપકરણ સમૂહો કવરઓલના ઉત્પાદનમાં કાર્યરત છે. હાલમાં દરરોજ 800ના દરે ઉત્પાદન થઇ રહ્યું છે. દૈનિક ઉત્પાદન વધારીને 1,500 સુધી કરવા માટે અત્યારે પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. કવરઓલ અને માસ્કની કાર્યક્ષમતાના પરીક્ષણ માટે, તેમના દ્વારા ત્રણ મશીન તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે જેને દક્ષિણ ભારત ટેક્સટાઇલ સંશોધન સંગઠન (SITRA) દ્વારા માન્યતા આપવામાં આવી છે અને માપદંડો જાળવવા માટે ઉત્પાદનમાં તેનો ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે.
ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરી બોર્ડ (OFB) દ્વારા 5,870 PPEનું પણ ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું છે જેનું વિતરણ HLL, CMO ફિરોઝાબાદ ઉપરાંત ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરીમાં પોતાની હોસ્પિટલોમાં પણ કરવામાં આવ્યું છે.
ફેક્ટરી બોર્ડ દ્વારા બે મીટરના તંબુ પણ તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે જેનો ઉપયોગ તબીબી કટોકટી, સ્ક્રીનિંગ, હોસ્પિટલ સંકુલ તૈયાર કરવા અને ક્વૉરેન્ટાઇનના ઉદ્દેશ્યથી થઇ શકે છે. આ તંબુ વોટરપ્રૂફ કાપડમાંથી બનાવેલા છે જેમાં હળવા સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમ ધાતુનો ઉપયોગ કરેલો છે. આનો પૂરવઠો શરૂ કરી દેવામાં આવ્યો છે. અલગ અલગ પ્રકારના અંદાજે 420 તંબુ ઓડિશા રાજ્ય મેડિકલ કોર્પોપેશન, દહેરાદુનમાં જોલી ગ્રાન્ટ હોસ્પિટલ, અરુણાચલ પ્રદેશમાં DMA અને ચંદીગઢમાં પંજાબ પોલીસમાં વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. OFB દ્વારા વેન્ટિલેટર્સનું રીપેરિંગ કામ પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. અત્યાર સુધીમાં 53 વેન્ટિલેટર રીપેર કરીને તેલંગાણામાં TSIMDCને આપવામાં આવ્યા છે.
ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરીઓ (OF) હાલમાં કેન્દ્રીયકૃત ખરીદી માટે ભારત સરકાર દ્વારા નિયુક્ત નોડલ એજન્સી HLL દ્વારા 28,000 લીટર સેનિટાઇઝર માટે આપવામાં આવેલા ઓર્ડરની સામે 7,500 લીટરનું ઉત્પાદન કરી રહી છે. ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરી દ્વારા 5,148 લીટરનો જથ્થો પહોંચાડી દેવામાં આવ્યો છે અને 15,000 લીટરનો અન્ય જથ્થો તૈયાર છે જે HLL દ્વારા ગંતવ્ય સ્થળની માહિતી આપ્યા પછી પહોંચાડવામાં આવશે. અત્યાર સુધીમાં ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરી બોર્ડ દ્વારા 60,230 લીટર સેનિટાઇઝરનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું છે જેનું વિતરણ ઇન્દોર, બેલગાવી, તિરુવનંતપુરમમાં આવેલા HLLના એકમો, સેન્ટ્રલ રેલવે, MECL, નાગપુર જિલ્લા વહીવટીતંત્ર, ઉત્તરાખંડ, બિહાર, કેન્ટોન્મેન્ટ બોર્ડ વિલિંગ્ટન, DM નાગપુર, DRM સોલાપુર ઉપરાંત ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરીઓની પોતાની હોસ્પિટલોમાં કરવામાં આવ્યું છે. લોહીમાં પ્રવેશના પરીક્ષણ માટે બે પરીક્ષણ સુવિધાઓ ઉભી કરવામાં આવી છે જેમાંથી એક ચેન્નઇ ખાતે અને અન્ય એક કાનપુર ખાતે છે.
OFB દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 1,11,405 માસ્ક તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે જેમાં 38,520 3-પ્લાય તબીબી માસ્ક પણ છે. તેનું વિતરણ તામિલનાડુ પોલીસ, ફિરોઝાબાદ અને આગ્રામાં જિલ્લા નાગરિક અને પોલીસ સત્તામંડળ, કેન્ટોન્મેન્ટ બોર્ડ શાહજહાંપુર, ઉત્તરાખંડ સરકાર, શાહજહાંપુરના જિલ્લા આરોગ્ય અધિકારી, મિલિટરી ઇન્ટેલિજન્સ વગેરેમાં કરવામાં આવ્યું છે.[:en]Defence Public Sector Undertakings (DPSUs) and Ordnance Factory Board (OFB) have played their part in assisting civilian administration in fight against COVID-19 pandemic. These vital institutions of Department of Defence Production (DDP), Ministry of Defence have channelised all their resources, technical knowhow and manpower to help the nation mitigate the deadly virus. Following are some of the fruits of the efforts put in by scientists and personnel of DPSUs and OFB:
Hindustan Aeronautics Limited (HAL) Bengaluru, a Defence PSU has set up isolation ward facility with three beds in Intensive Care Unit and 30 beds in wards. In addition, a building having 30 rooms was readied. In all, 93 persons can be accommodated at HAL facility. HAL has manufactured and distributed 25 PPEs to Doctors in various Hospitals in Bangalore which are authorised to treat Covid-19 patients. It has also manufactured 160 aerosol boxes which have been distributed to various Government Hospitals in Bengaluru, Mysore, Mumbai, Pune, Uttar Pradesh, Telangana, Andhra Pradesh and Tamil Nadu.
Bharat Electronic Limited (BEL)has come forward on the directions of Ministry of Health and Family Welfare (MoH&FW) to manufacture and supply 30,000 ventilators within two months for ICUs in the country. The design of these ventilators was originally developed by DRDO, which was improved upon by M/s Skanray, Mysore, with whom BEL has collaborated. BEL is likely to start manufacturing of ventilators between April20-24,2020. As per tentative schedule, BEL is expected to manufacture 5,000 units in April, 10,000 in May and 15,000 in June 2020. It is also making efforts to indigenise these components with the help of DRDO.
Bharat Dynamics Limited (BDL) is developing a prototype of ventilator which is likely to be tested and certified by 1st week of May before it starts of with manufacturing. It is working on this project with the help of a private start-up of Pune.
Defence PSU M/s BEL has joined the efforts for large scale production of ventilators. Bharat Earth Movers Limited (BEML) has manufactured 25 sets of five components for M/s Skanray, Mysore for manufacturing of ventilators by them.
Ordnance Factory Board, which heads 40 Ordnance Factories in the country,has started supply of coveralls conforming to ISO Class 3 exposure standards. Manufacture of initial order of 1.10 lakh from HLL Lifecare Limited (HLL) is in full swing. This order will be completed in 40 days.
Five Ordnance Equipment Group of factories located at Kanpur, Shahjahanpur, Hazratpur (Firozabad) and Chennai are engaged in manufacturing of coveralls. Present production rate is 800 per day. Efforts are on to ramp up to a level of 1,500 per day. For testing the efficacy of Coveralls and Masks, it has developed three machines which have been approved by South India Textile Research Association (SITRA) and are to be used in production to maintain the standards.
Ordnance Factory Board (OFB) has also manufactured 5,870 PPEs which have been distributed to HLL, CMO, Firozabad besides its own hospitals in Ordnance Factories.
Factories Board has also developed special two-metre tents which can be used for medical emergency, screening, hospital triage and quarantine purposes. These are made up of waterproof fabric, mild steel and aluminium alloy. Supplies have already started. About 420 tents of different types have been distributed to Odisha State Medical Corporation, Joly Grant Hospital in Dehradun, DMA, Arunachal Pradesh and Punjab Police, Chandigarh. The OFB has also taken up repairs of ventilators. So far, it has repaired about 53 ventilators and given to TSIMDC, Telangana.
Ordnance Factories (OFs) are presently producing sanitisers 7,500 litres against an order of 28,000 litres from HLL, the nodal agency appointed by Government of India for centralised procurement. The OFs have supplied 5,148 litres another 15,000 litres are ready for supply awaiting destination from HLL. So far, OFB has manufactured 60,230 litres of sanitisers which have been distributed to units of HLL at Indore, Belgavi, Thiruvananthapuram, Central Railways, MECL, Nagpur district administration, Uttarakhand, Bihar, Cantonment Board Willington, DM Nagpur, DRMSolapur besides its own hospitals in Ordnance Factories.Two test facilities for blood penetration test has been established, one at Chennai and another at Kanpur.
The OFB has so far manufactured 1,11,405 masks which includes 38,520 3-ply medical masks. These have been distributed to Tamil Nadu Police, district civil and police authorities in Firozabad and Agra, Cantonment Board Shahjahanpur, Government of Uttarakhand, District Health Officer Shahjahanpur, Military Intelligence, etc.[:hn]सार्वजनिक क्षेत्र के रक्षा उपक्रमों (डीपीएसयू) और आयुध कारखाना बोर्ड (ओएफबी) ने कोविड-19 महामारी के विरूद्ध लड़ाई में नागरिक प्रशासन की सहायता के लिए अहम भूमिका निभाई है। रक्षा मंत्रालय के रक्षा उत्पादन विभाग (डीडीपी) के इन महत्वपूर्ण संस्थानों ने राष्ट्र से इस घातक वायरस को समाप्त करने में सहायता हेतु अपने सभी संसाधनों, तकनीकी ज्ञान और जनशक्ति को सही दिशा दी है। डीपीएसयू और ओएफबी के वैज्ञानिकों और कर्मियों द्वारा किए गए प्रयासों के कुछ परिणाम निम्नलिखित हैं:
सार्वजनिक क्षेत्र की रक्षा इकाई, हिंदुस्तान एयरोनॉटिक्स लिमिटेड (एचएएल) बेंगलुरु ने गहन चिकित्सा इकाई में तीन बिस्तरों और वार्डों में 30 बिस्तरों की सुविधा के साथ एक पृथक वार्ड की स्थापना की है। इसके अलावा, 30 कमरों वाले एक भवन को भी तैयार किया गया है। कुल मिलाकर, 93 व्यक्तियों को एचएएल के इस सुविधा केन्द्र में समायोजित किया जा सकता है। एचएएल ने 25 पीपीई का निर्माण करते हुए इन्हें बैंगलोर में कोविड-19 रोगियों के इलाज के लिए अधिकृत विभिन्न अस्पतालों में चिकित्सकों को वितरित किया है। एचएएल ने 160 एयरोसोल बॉक्स भी बनाए हैं जिन्हें बेंगलुरु, मैसूर, मुंबई, पुणे, उत्तर प्रदेश, तेलंगाना, आंध्र प्रदेश और तमिलनाडु के विभिन्न सरकारी अस्पतालों में वितरित किया गया है।
स्वास्थ्य और परिवार कल्याण मंत्रालय के निर्देश पर भारत इलेक्ट्रॉनिक लिमिटेड (बीईएल) ने देशभर में आईसीयू के लिए दो महीने के भीतर 30,000 वेंटिलेटर बनाने और इनकी आपूर्ति करने का बीड़ा उठाया है। इन वेंटिलेटरों का डिज़ाइन मूल रूप से डीआरडीओ द्वारा तैयार किया गया था, जिसमें बीईएल के सहयोग के साथ मैसूर के मैसर्स स्कानेरे द्वारा आवश्यक सुधार किया गया है। बीईएल के द्वारा 20 से 24 अप्रैल, 2020 के बीच वेंटिलेटर का निर्माण शुरू करने की संभावना है। अस्थायी कार्यक्रम के अनुसार, बीईएल से अप्रैल में 5,000 इकाईयों, मई में 10,000 और जून 2020 में 15,000 इकाईयों के निर्माण होने की उम्मीद है। इस कार्य को डीआरडीओ की मदद से स्वदेशी सामाग्री से ही बनाने का भी प्रयास किया जा रहा है।
भारत डायनामिक्स लिमिटेड (बीडीएल) वेंटिलेटर का एक प्राथमिक नमूना विकसित कर रहा है, जिसके मई के प्रथम सप्ताह तक परीक्षण और प्रमाणित होने के साथ ही निर्माण कार्य शुभारंभ होने संभावना है। बीडीएल इस परियोजना पर पुणे के एक निजी स्टार्ट-अप की मदद से कार्य कर रहा है।
सार्वजनिक क्षेत्र की रक्षा इकाई, बीईएल भी बड़े पैमाने पर वेंटिलेटर उत्पादन के प्रयासों में शामिल हो गयी है। भारत अर्थ मूवर्स लिमिटेड (बीईएमएल) ने मैसूर के मैसर्स स्कानेरे के लिए वेंटिलेटर के निर्माण में सहयोग के लिए पांच घटकों के 25 सेटों का निर्माण किया है।
देश में 40 आयुध कारखानों के प्रमुख, आयुध कारखाना बोर्ड ने आईएसओ श्रेणी 3 एक्सपोज़र मानकों के अनुरूप कवरऑल्स की आपूर्ति प्रारंभ कर दी है। एचएलएल लाइफकेयर लिमिटेड (एचएलएल) के द्वारा 1.10 लाख के प्रारंभिक ऑर्डर का निर्माण जोरों पर है। यह आदेश 40 दिनों में पूर्ण कर लिया जाएगा।
कानपुर, शाहजहाँपुर, हज़रतपुर (फ़िरोज़ाबाद) और चेन्नई में स्थित कारखानों के पाँच आयुध उपकरण समूह भी कवरऑल्स निर्माण में जुटे हुए हैं। इनकी वर्तमान उत्पादन दर 800 प्रतिदिन है और इस क्षमता को 1,500 प्रति दिन के स्तर तक बढ़ाने का प्रयास किया जा रहा है। कवरऑल्स और मास्क की प्रभावकारिता के परीक्षण के लिए, इसने तीन मशीनों का निर्माण किया है जिन्हें दक्षिण भारत वस्त्र अनुसंधान संघ (एसआईटीआरए) द्वारा स्वीकृति दी गयी है और मानकों को बनाए रखने के लिए उत्पादन में इनका उपयोग किया जाना है।
आयुध कारखाना बोर्ड (ओएफबी) ने 5,870 पीपीई का भी निर्माण किया है जिनका वितरण एचआरएल, सीएमओ, फिरोजाबाद के अलावा आयुध निर्माणी के अपने अस्पतालों में भी किया गया हैं।
कारखाना बोर्ड ने दो-मीटर के विशेष टेंट भी विकसित किए हैं जिनका उपयोग चिकित्सा आपातकाल, स्क्रीनिंग, अस्पताल में कार्यवाही की प्राथमिकता के निर्धारण और पृथक रखने के उद्देश्यों के लिए किया जा सकता है। ये वाटरप्रूफ कपड़े, हल्के स्टील और एल्यूमीनियम मिश्रित धातु से बने हैं। इनका आपूर्ति पहले ही शुरू हो चुकी है। विभिन्न प्रकार के लगभग 420 टेंटों को ओडिशा राज्य चिकित्सा निगम, देहरादून के जॉली ग्रांट अस्पताल, डीएमए, अरुणाचल प्रदेश और पंजाब पुलिस, चंडीगढ़ को वितरित किया गया हैं। ओएफबी ने वेंटिलेटर की मरम्मत भी प्रारंभ कर दी है। अब तक, लगभग 53 वेंटिलेटर की मरम्मत करके इन्हें टीएसआईएमडीसी, तेलंगाना को दिया गया है।
आयुध कारखाना (ओएफएस) वर्तमान में केंद्रीयकृत खरीद के लिए भारत सरकार द्वारा नियुक्त नोडल एजेंसी एचएलएल से 28,000 लीटर के एक आदेश के मद्देनजर 7,500 लीटर सेनेटाईजर का उत्पादन कर रही हैं। ओएफएस 5,148 लीटर की आपूर्ति कर चुका है, और अन्य 15,000 लीटर की आपूर्ति के लिए एचएलएल से गंतव्य जानने की प्रतीक्षा कर रहे हैं। ओएफबी ने अब तक 60,230 लीटर सैनिटाइटर का निर्माण किया है, जिन्हें एचएलएल की इकाइयों- इंदौर, बेलगावी, तिरुवनंतपुरम, मध्य रेलवे, एमईसीएल, नागपुर जिला प्रशासन, उत्तराखंड, बिहार, कैंटोनमेंट बोर्ड विलिंगटन, डीएम नागपुर, डीआरएमएस सोलापुर के अलावा आयुध कारखाना के अपने अस्पतालों में वितरित किया गया है। चेन्नई और कानपुर में रक्त की पृथक जाँच के लिए दो परीक्षण सुविधाएं स्थापित की गई हैं।
ओएफबी ने अब तक 1,11,405 मास्कों का निर्माण किया है इनमें 38,520 3-प्लाई मेडिकल मास्क भी शामिल हैं। इन्हें तमिलनाडु पुलिस, फिरोजाबाद और आगरा में जिला नागरिक और पुलिस अधिकारियों, छावनी बोर्ड शाहजहांपुर, उत्तराखंड सरकार, जिला स्वास्थ्य अधिकारी शाहजहांपुर, सैन्य खुफिया आदि को वितरित किया गया है।[:]
