ગુજરાતમાં અંજીરની ખેતી

1) અંજીર વિશે

અંજીર (Fig) શેતૂર પરિવારનું મૂલ્યવાન ફળ છે. પોષક તત્ત્વો અને ખનિજોથી સમૃદ્ધ હોવાથી તેને આરોગ્ય માટે લાભદાયક માનવામાં આવે છે. અંજીરમાં ઊંચા પ્રમાણમાં કુદરતી શર્કરા હોય છે.

મુખ્ય લક્ષણો:

બે વર્ષ પછી ઉપજ શરૂ થાય છે
4–5 વર્ષના છોડમાંથી સરેરાશ 15 કિગ્રા ફળ મળી શકે
છોડની ઉંમર વધે તેમ ઉત્પાદન વધે
20–30 વર્ષ સુધી ઉત્પાદન મળી શકે
ગરમ અને શુષ્ક હવામાન અનુકૂળ

2) ગુજરાતમાં અંજીરની ખેતી (2024–25)

વિસ્તાર	વિસ્તાર (હેક્ટર)	ઉત્પાદન (ટન)	ઉત્પાદકતા (ટન/હેક્ટર)
ઉત્તર ગુજરાત	3	25	8.25
મધ્ય ગુજરાત	3	20	6.67
દક્ષિણ ગુજરાત + કચ્છ	18	80	4.44
સૌરાષ્ટ્ર	44	302	6.86
કુલ ગુજરાત	68	427	6.28

વધારાની નોંધ:

ખાનગી અભ્યાસ મુજબ નોંધણી બહારના ખેડૂતો સાથે કુલ વિસ્તાર આશરે 900 હેક્ટર
અંદાજિત ઉત્પાદન: 10,000 ટન

3) ગુજરાતમાં ઓળખાયેલા અંજીર ખેડૂતો

જિલ્લો	ખેડૂત	વિગતો
મહેસાણા	વરસંગજી કડવાજી ઠાકોર	ઘુમાસણ ગામ, 2 વીઘામાં 370 છોડ
મહેસાણા	દિનેશ પંચાલ	બહુચરાજી, આશરે 2000 છોડની પ્રાકૃતિક ખેતી
અરવલ્લી	વિશાલ પટેલ	નવી બોરલ ગામ, જૈવિક ખેતી
સુરેન્દ્રનગર	કટુડા ગામના બે ખેડૂત	40 વીઘામાં પ્રાકૃતિક ખેતી
અમરેલી	Dinesh Savsaiya	મોટા આંકડીયા ગામ; 4 એકર; 3400 છોડ; 2025માં અંદાજે ₹22 લાખ આવક

4) પાલીતાણા વિસ્તારની ખેતીની નોંધ

સ્થળ: પાલીતાણા – સોંદા

વિગતો:

વિસ્તાર: 10 વીઘા
પાક ઉંમર: 9 મહિના
જાતો:
- ડાયના
- પુણે પુરાંદર
સિંચાઈ પદ્ધતિ:
- ડ્રિપ સિંચાઈ

5) જમીન અને હવામાન

યોગ્ય જમીન:

નિતારવાળી જમીન
મધ્યમ કાળી જમીન
ગોરાડું જમીન
થોડું ક્ષારીય જમીનમાં પણ ઉગાડી શકાય

યોગ્ય હવામાન:

ગરમ અને શુષ્ક વિસ્તાર
ઓછા ભેજવાળા પ્રદેશો

ગુજરાતમાં ખાસ કરીને:

સૌરાષ્ટ્ર
કચ્છ
ઉત્તર ગુજરાત

વિસ્તારોમાં વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે.

6) ઉત્પાદન

ઉત્પાદન સંબંધિત માહિતી:

એક છોડ દીઠ: 150–250 ફળ
એક ઝાડ દીઠ: 20–25 કિગ્રા
હેક્ટર દીઠ: 8,000–10,000 કિગ્રા

આવક:

એક છોડ દીઠ અંદાજે ₹700–₹1,000 ઉત્પાદન મૂલ્ય

7) મુખ્ય જાતો

ભારતમાં વ્યાપારિક રીતે વપરાતી જાતો:

પુણે અંજીર
બ્લેક ઇલાયચી
બ્રાઉન તુર્કી
તુર્કિશ વ્હાઇટ
કાબુલ
મિશન

વિશ્વમાં અંદાજે:

800–900 જાતો

8) રોપણી અને અંતર

રોપણી સમય:

જુલાઈ–ઓગસ્ટ

ખાડાનું માપ:

60 × 60 × 60 સેમી

છોડ વચ્ચે અંતર:

4.5–5 મીટર

9) સિંચાઈ

વર્ષ દરમિયાન:

14–17 પિયત

અંતર:

શિયાળો: 16–18 દિવસ
ઉનાળો: 6–8 દિવસ
ચોમાસું: જરૂર મુજબ

ડ્રિપ સિંચાઈ વધુ ઉપયોગી માનવામાં આવે છે.

10) આંતર પાકો

પ્રથમ 2–3 વર્ષ સુધી:

કઠોળ
રીંગણ
મરચાં
ટામેટાં
ભીંડા
ગુવાર

11) મુખ્ય જીવાતો અને રોગો

થડ કોરી ખાનારી ઇયળ
થડ સડો
પાન પર ભુખરા ડાઘ
ફળમાખી
પક્ષીઓથી નુકસાન

12) પ્રોસેસિંગ અને મૂલ્યવર્ધન

અંજીરમાંથી બનતી વસ્તુઓ:

જામ
જેલી
ચટણી
કેન્ડી
હની આધારિત ઉત્પાદનો
ડ્રાયફ્રૂટ મીઠાઈ

કેટલાક ખેડૂતો આશરે 28 પ્રકારના મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનો બનાવી રહ્યા છે.

વિશ્વના સૌથી મીઠા ફળ અંજીરની ખેતી ગુજરાતમાં થવા લાગી

ગુજરાતમાં અંજીરની ખેતી

गुजरात में अंजीर (Fig) की खेती

Fig (Anjeer) Cultivation in Gujarat – Compiled Information