આપેલી વિગતોના આધારે વેબસાઇટ/ન્યૂઝ પોર્ટલ માટે એક વિગતવાર વિશ્લેષણાત્મક સમાચાર અહેવાલ:

ખાવડાથી દેશભરમાં પહોંચશે 30 ગીગાવોટ વીજળી: 1,600 કિમીથી વધુ ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક, ખેડૂતોમાં વળતર મુદ્દે અસંતોષ

અમદાવાદ/ભુજ, 11 જૂન 2026: કચ્છના ખાવડામાં વિકસાવવામાં આવી રહેલો અદાણી એનર્જી સોલ્યુશન્સનો 30 ગીગાવોટ ક્ષમતાવાળો રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક વિશ્વના સૌથી મોટા હાઇબ્રિડ સોલાર-વિન્ડ પ્રોજેક્ટોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટ માત્ર વીજ ઉત્પાદન પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશના વિવિધ રાજ્યો સુધી વીજળી પહોંચાડવા માટે 765 kV અતિઉચ્ચ દબાણની ટ્રાન્સમિશન લાઇનોનું વિશાળ નેટવર્ક પણ ઊભું કરવામાં આવી રહ્યું છે.

પ્રોજેક્ટની સંપૂર્ણ 30,000 મેગાવોટ ક્ષમતા કાર્યરત થાય તો વાર્ષિક અંદાજે 262.8 અબજ યુનિટ વીજ ઉત્પાદન થઈ શકે છે. સરેરાશ ₹4 પ્રતિ યુનિટના વેચાણ દરે વાર્ષિક આવક રૂ.1.05 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે, જ્યારે ₹5 પ્રતિ યુનિટના દરે આવક રૂ.1.31 લાખ કરોડ સુધી જઈ શકે છે.

નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટોમાં સરેરાશ 50 ટકા પ્લાન્ટ લોડ ફેક્ટર (PLF) ગણવામાં આવે તો વાર્ષિક વીજ ઉત્પાદન આશરે 131.4 અબજ યુનિટ રહે શકે છે. તે સ્થિતિમાં વાર્ષિક આવક રૂ.52,560 કરોડથી રૂ.65,700 કરોડ વચ્ચે થઈ શકે છે.

દેશના વિવિધ રાજ્યો સુધી વીજળી પહોંચાડવા વિશાળ નેટવર્ક

ખાવડા પાર્કમાંથી ઉત્પન્ન થતી વીજળી સીધી કોઈ એક શહેર કે જિલ્લામાં વપરાશ માટે મોકલાતી નથી. તેના બદલે તે નેશનલ ગ્રીડમાં જોડવામાં આવે છે, જ્યાંથી ગુજરાત સહિત મહારાષ્ટ્ર, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન અને ઉત્તર ભારતના રાજ્યોમાં વીજળીનું વિતરણ થાય છે.

આ માટે ખાવડાથી અનેક 765 kV ડબલ સર્કિટ ટ્રાન્સમિશન લાઇનો વિકસાવવામાં આવી રહી છે.

મુખ્ય રૂટમાં ખાવડા-ભુજ લાઇનનો સમાવેશ થાય છે, જે કચ્છના મોટા રણ અને દિનારા-લોરીયા વિસ્તાર થઈને ભુજ પૂલિંગ સબસ્ટેશન સુધી પહોંચે છે. તેની લંબાઈ અંદાજે 220 કિલોમીટર છે.

ખાવડા-લાકડિયા કોરિડોર બીજી મહત્વની લાઇન છે, જે આંતર-રાજ્ય ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમ સાથે જોડાય છે. અંદાજે 298 કિલોમીટર લાંબી આ લાઇન સેન્ટ્રલ ગ્રીડ માટે મુખ્ય કડી માનવામાં આવે છે.

ખાવડા-રાધનપુર-બનાસકાંઠા લાઇન દ્વારા વીજળી ગુજરાતની બહાર રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને ઉત્તર ભારતના ગ્રીડ સુધી પહોંચાડવાની યોજના છે.

1,613 કિલોમીટર લાંબું ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક

ઉપલબ્ધ આયોજન મુજબ ખાવડાથી નીકળતી મુખ્ય 765 kV લાઇનોની કુલ લંબાઈ અંદાજે 1,613 કિલોમીટર થાય છે.

પ્રોજેક્ટ આયોજન મુજબ હળવદ, વટામણ અને લાકડિયા તરફ અંદાજે 7-7 ગીગાવોટ વીજળી વહન થશે, જ્યારે બનાસકાંઠા તરફ 6 ગીગાવોટ અને અમરેલી તરફ 3 ગીગાવોટ વીજળી મોકલવાનું આયોજન છે.

મોરબી-હળવદ વિસ્તારમાં ખેડૂતોનો વિરોધ

ખાવડા રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલી કેટલીક ટ્રાન્સમિશન લાઇનોને લઈને મોરબી અને હળવદ વિસ્તારમાં ખેડૂતો દ્વારા વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો છે.

જેતપર સહિત મોરબી-હળવદ વિસ્તારના લગભગ 10 ગામોના અંદાજે 150 ખેડૂતો વળતર અને જમીન પરના પ્રભાવ અંગે રજૂઆતો કરી રહ્યા હોવાનું સ્થાનિક સ્તરે નોંધાયું છે.

જેતપર ગામમાં અંદાજે 1,003 ઘરપરિવારો વસે છે. ખેડૂતોનો આક્ષેપ છે કે ઊંચા દબાણની લાઇનોને કારણે ખેતી અને જમીનના ભાવ પર અસર પડે છે, જ્યારે વળતર અંગે હજુ અસંતોષ છે.

એક ટાવરથી કેટલી જમીન અસરગ્રસ્ત બને?

765 kV ટ્રાન્સમિશન લાઇન માટેના ટાવરોનું કદ સામાન્ય વીજ ટાવરો કરતાં ઘણું મોટું હોય છે.

ખાવડા-વટામણ લાઇનના ઉદાહરણ મુજબ 301 કિલોમીટર લાંબા રૂટ પર આશરે 750 થી 800 ટાવરો ઉભા થઈ શકે છે. અંદાજે 100થી વધુ ગામોમાંથી પસાર થતી આ લાઇન માટે કુલ અસરગ્રસ્ત કોરિડોર વિસ્તાર 2,500 હેક્ટર સુધી પહોંચી શકે છે.

વળતર કેવી રીતે મળે?

ગુજરાત સરકારે 2022થી ટ્રાન્સમિશન લાઇન માટેના રાઇટ ઓફ વે (RoW) વળતરમાં વધારો કર્યો હતો. અગાઉ જમીનની જાનત્રી કિંમતના 7.5 ટકા જેટલું વળતર મળતું હતું, જે વધારીને 15 ટકા કરવામાં આવ્યું છે.

વળતર હેઠળ સામાન્ય રીતે નીચેના ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે:

• ટ્રાન્સમિશન કોરિડોર માટે જમીનની જાનત્રી કિંમતના 15 ટકા સુધી વળતર
• ટાવર પાયા હેઠળ આવતી જમીન માટે અલગ વળતર
• પાક નુકસાનનું વળતર
• વૃક્ષોના નુકસાનનું વળતર
• મકાન, વાડ, કૂવા અથવા અન્ય માળખાકીય નુકસાન માટે વળતર

સરકાર અને ટ્રાન્સમિશન કંપનીઓનો દાવો છે કે નીતિ મુજબ વળતર ચૂકવવામાં આવે છે, જ્યારે ખેડૂતોના કેટલાક સંગઠનો વધુ યોગ્ય અને બજારભાવ આધારિત વળતરની માંગ કરી રહ્યા છે.

ભારતના ગ્રીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશનનું કેન્દ્ર

ખાવડા રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક ભારતના ગ્રીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન માટે સૌથી મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. જોકે, પ્રોજેક્ટના વિસ્તરણ સાથે જમીન, વળતર, પર્યાવરણ અને સ્થાનિક લોકોના અધિકારો જેવા મુદ્દાઓ પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી રહ્યા છે.

આગામી વર્ષોમાં 30 ગીગાવોટ ક્ષમતા હાંસલ થવાની સાથે ખાવડા માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ વિશ્વના સૌથી મોટા રિન્યુએબલ એનર્જી હબ તરીકે ઉભરી શકે છે, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલા સામાજિક અને આર્થિક પ્રશ્નોના ઉકેલ પર પણ સૌની નજર રહેશે.