English
વજેસિંગ પારગી: માનવતાની આગ લગાવતાં કવિ
ગુજરાતના આદિવાસી કવિ વજેસિંહ પારગીનું 23 સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ અવસાન થયું. તેઓ હંમેશા ગુજરાતી સાહિત્યના મુખ્ય પ્રવાહથી હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયા હતા, પરંતુ સાહિત્યિક વનવાસનો સામનો કરવા છતાં તેમણે આશા, જીવનની મુશ્કેલીઓ અને ભૂખ પર પ્રભાવશાળી કવિતાઓ લખી હતી. પંચમહાલી ભીલી અને ગુજરાતીમાં લખનાર આ મહાન કવિને અમારી નમ્ર શ્રદ્ધાંજલિ. પ્રતિષ્ઠા પંડ્યા
તસવીરો...
સુરતની કાપડ લુમમાં ઓડિસાના મજૂરો ગુલામ જેવા
ઓડિશાના લાખો સ્થળાંતર કામદારો, જેઓ દેશની પોલિએસ્ટર રાજધાની સુરતમાં પાવર લૂમ્સ ચલાવે છે, તેઓ દરરોજ ગંભીર ઇજાઓ અને આકસ્મિક મૃત્યુનું જોખમ લે છે. ઓડિશાના ગંજમ જિલ્લાના લૂમ માસ્ટર, 45 વર્ષીય પ્રમોદ બિસોયી કહે છે, જેઓ સુરતમાં કામ કરે છે. "કામદારોના પરિવારો ઘણીવાર અંતિમ સંસ્કારમાં હાજરી આપવા આવવા માટે ખૂબ ગરીબ હોય છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં, મેં 27 લોકોના અં...
પતંગ ઉત્પાદકોનું કઠોર જીવન
13 જાન્યુઆરી 2022 ગુજરાતમાં ઉત્તરાયણના દિવસે રંગબેરંગી પતંગો આકાશને શણગારે છે. ખંભાત અને અમદાવાદની પતંગ બનાવતી મહિલાઓનું કઠોર જીવન તેમની મહેનતથી પ્રકાશિત રંગબેરંગી આકાશથી તદ્દન વિપરીત છે. મહિલાઓ વર્ષના 10 મહિનાથી વધુ સમય પતંગ બનાવવાનું કામ કરે છે, જેના બદલામાં તેઓ ખૂબ ઓછી આવક મેળવે છે. ગુજરાતમાં લગભગ 1.28 લાખ લોકો 625 કરોડ રૂપિયાના આ ઉદ્યોગ સાથે...
પુત્ર પેદા કરતું મહિલા મશીન
15 એપ્રિલ 2021નો અહેવાલ છે. પુત્રની લાલસામાં મહિલાઓ બાળકો પેદા કરવા માટે મશીન બની જાય છે. ગુજરાતના ધોળકા તાલુકામાં ભરવાડ પશુપાલન સમુદાયની મહિલાઓ માટે, પુત્રો જન્માવવાનું દબાણ અને કુટુંબ નિયોજનના થોડા વિકલ્પો એટલે કે ગર્ભનિરોધક અને પ્રજનન અધિકારો માત્ર શબ્દો પૂરતા મર્યાદિત છે. પ્રતિષ્ઠા પંડ્યા
ચિત્રો: અંતરા રામન
સંપાદક: પી. સાઈનાથ
શ્રેણી સંપાદ...
મોટા ટીંબલાના પટોળા
ગુજરાતનો કલાવારસો અદ્ભુત છે. અહીં વિવિધ સમાજના સમુદાય પ્રમાણે અલગ અલગ હસ્તકળા જોવા મળે છે. જેમાંની વર્ષો જૂની હસ્તકલામાં પટોળા વર્ક આજે વૈશ્વિક સ્તરે પ્રસિદ્ધ છે. આ કળામાં દોરાની લટ પર ડિઝાઇન મુજબ રંગ કરી કાપડ તૈયાર કરવામાં આવે છે. વૈશ્વિક સ્તરે પ્રસિદ્ધ હસ્તકળાના પટોળા હવે અમદાવાદના વસ્ત્રાપુરમાં આવેલા હાટમાં જોવા મળી રહી છે. https://www.youtub...
બીટી કપાસના ખેતરો પર સંકટ
Bt-કપાસનો 90 ટકા કબજો ભારતમાં ખેતરો પર જીએમ સામે ટક્કર લેતી જીવાતો મોટી સંખ્યામાં પરત આવી રહી છે. જીવાતો જંતુનાશક પ્રતિરોધક છે, તે પાક અને ખેડૂતોને બરબાદ કરી રહી છે. 2015 માં ગુલાબી-કૃમિના પુનરાગમનએ સૌપ્રથમ એલાર્મ ઘંટ વગાડ્યો. તે વર્ષે ભારતીય કોટન રિસર્ચ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ આનુવંશિક રીતે સંશોધિત (GM) Bt-કપાસ તકનીકના "ભંગાણ" વિશે ખૂબ ચિંતિત હતું. ગુજ...
આદિવાસી લોકવાદ્ય પાવરીનું પતન
આદિવાસી લોકવાદ્ય પાવરીનું પતન Decline of tribal folk Pavri આદિવાસી સંસ્કૃતિ લુપ્ત થઈ રહી છે. પાવરી વાદ્ય વગાડનારા કલાકારો ઓછા થઈ ગયા છે. હાલની પેઢીને આ વાદ્ય વગાડવામાં રસ જ નથી.
18 કલાકારો બચ્યા
9 ઓગસ્ટ આદિવાસી દિવસ તરીકે ઉજવાય છે. ત્યારે 18 પાવરીના કલાકારોએ ભેગા મળીને પાવરી વાદ્ય વગાડયું હતું. નિષ્ણાંત
ડાંગના પાવરી વાદ્ય બનાવનાર અને વગાડન...
બુલેટટ્રેનના પાટા નીચે કચડાતી રમેશભાઈની ખેતી
લેખક - રત્ના
85 વર્ષના રમેશભાઈ મનુભાઈ પટેલ પૈતૃક મકાન ગુજરાતના ખેડા જિલ્લામાં આવેલા દંતલી ગામમાં છે. તેનો જન્મ 82 વર્ષ પહેલા આ રૂમમાં થયો હતો. રૂમ સાથે ભાવનાત્મક લગાવ છે. તે રૂમ, તેમનું ઘર અને આજુબાજુના ખેતરો, જ્યાં તેમનો પરિવાર ચોખા અને શાકભાજીની ખેતી કરે છે, બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ માર્ગમાં નાશ થયો છે. આ ટ્રેન માત્ર 3 કલાકમાં 508 કિલોમીટરનું અં...
બીજમાંથી આદીવાસી ભાષા
જીતેન્દ્ર વસાવા ચિત્ર: લાબાની જંગી અનુવાદક: દેવેશ મારો જન્મ નર્મદા જિલ્લાના મહુપાડા ગામમાં ભીલોના વસાવા કુળમાં થયો હતો. મારું ગામ મહારાષ્ટ્રની સરહદે આવેલા 21 ગામોમાંનું એક હતું (તે સમયે બોમ્બે પ્રાંતનો ભાગ). મહાગુજરાત ચળવળ (1956-1960) પછી જ્યારે ભાષાના આધારે ગુજરાત અલગ રાજ્ય તરીકે સ્થાપિત થયું ત્યારે આપણું ગામ ગુજરાતમાં સમાવવામાં આવ્યું. ત...
કુનોમાં સિંહ ન આવ્યા ચિત્તા લાવ્યા, મર્યા, 28 ગામના આદિવાસીને હાંકી કા...
સહરિયા આદિવાસીઓની અડગતા એ કારણે પણ છે કે તેમના પાડોશના ૨૮ ગામોના ૧,૬૫૦ પરિવારોને ૧૯૯૯માં ગુજરાતી સિંહો માટે ઉતાવળે જગ્યા ખાલી કરાવીને ખસેડવામાં આવ્યા હતા. બલ્લુ કહે છે, “આજ સુધી સરકારે તે લોકોને આપેલું વચન પૂરું કર્યું નથી. તેઓ હજુ પણ તેમના લેણાં માટે સરકારના ધક્કા ખાઈ રહ્યા છે. અમે એવી પરિસ્થિતિમાં ફસાઈ જવા માગતા નથી. અને સિંહ તો ક્યારેય દેખાયા...
સુંદરવનના હિજરતીઓ ગુજરાત આવ્યા
સુંદરવન: “ઘાસનું એક તણખલું પણ ઉગ્યું નહીં...”
પશ્ચિમ બંગાળના સુંદરવનમાં લાંબા સમયથી કિનારા પર રહેતાં લોકો હવે આબોહવા પરિવર્તન, વારંવાર આવતાં વાવાઝોડાં, અનિયમિત વરસાદ, પાણીની વધતી ખારાશ, વધતી જતી ગરમી તથા સુંદરવૃક્ષની સંખ્યામાં થતો ઘટાડો વગેરે જેવી આપત્તિઓનો સામનો કરી રહ્યા છે સમુદ્રની સપાટીમાં વધારો અને સમુદ્ર સપાટીના તાપમાનમાં વધારો અને અન્ય ઘ...
અક્ષરોમાં વિખરાયેલું વજેસિંહ પારગીનું જીવન
23 સપ્ટેમ્બર, 2023 ના રોજ ગુજરાતે એના એક આદિવાસી કવિ, વજેસિંહ પારગીને ગુમાવ્યા. મુખ્ય પ્રવાહના ગુજરાતી સાહિત્યથી દૂર એક હાંસિયામાંથી, જ્યાં તેઓ ધકેલાઈ ગયેલા હતા ત્યાંથી, તેમણે આશા, મુશ્કેલીઓ અને ભૂખ વિશે પ્રભાવશાળી કવિતાઓ લખી. પંચમહાલી ભીલી અને ગુજરાતીમાં કવિતાઓ લખનાર ઉત્તમ કવિને આ શ્રદ્ધાંજલિ લેખક - પ્રતિજ્ઞત પંડ્યા
ફોટો - ઉમેશ સોલંકી
તંત્રી ...
મીઠાનો 15 હજાર ઉપયોગ છતાં તમિળનાડુ કે કચ્છ બધે કાળી મજૂરી
તૂતુકુડીના મીઠાના અગરોની રાણી "કાળી મજૂરી માટે સાવ નજીવું વેતન"
તમિળનાડુના તૂતુકુડી જિલ્લાના અગરિયાઓ કામની આકરી પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે અને નજીવા વેતન સાથે દર વર્ષે છ મહિના માટે રસોડાની સાવ સામાન્ય વસ્તુ પકવવા કાળઝાળ ગરમીમાં કાળી મજૂરી કરે છે. મીઠાના 15000 થી વધુ ઉપયોગો છે. સંપાદકની નોંધ: તમિળનાડુના સાત પાક ઉપરની ‘લેટ ધેમ ઈટ રાઇસ’ નામની શ્રેણીમાંનો આ ...
ગુજરાતમાં ગટરમાં ગૂંગળાઈ મરતા આદિવાસીઓ
ગુજરાતના ભરૂચ જિલ્લામાં ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૩ના રોજ સુરક્ષાનાં સાધન વગર ઝેરી ગૅસને કારણે ત્રણ આદિવાસી ગૂંગળાઈ મર્યા, અને બે મરતાં-મરતાં બચ્યા હતા. The National Commission for Safai Karamcharis (NCSK)ના 2022-23ના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, 1993થી 2022 સુધી ગુજરાતમાં જોખમકારક ગટર-સફાઈ કરતાં-કરતાં 153 લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે. ગુજરાત ગટરસફાઈકામદારોના મૃત્યુમાં તમિલનાડ...
જળવાયું પરિવર્તનમાં તીડ જંતુઓ કૃષિને બરબાદ કરે છે
ભારતમાં સ્વદેશી જંતુઓની પ્રજાતિમાં ઝડપથી ઘટાડો થઇ રહ્યો છે – જેમાંથી અમુક તો આપણી ખાદ્ય સુરક્ષા માટે ઘણાં મૂલ્યવાન છે. પરંતુ માણસો આ જંતુઓને એટલી હૂંફ નથી આપી રહ્યા જેટલી એ સસ્તન પ્રાણીઓને આપે છે. ભારતના કૃષિ કમિશનરના કહેવા પ્રમાણે આ ટોળાએ બિહાર, ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશમાં લગભગ બે થી ત્રણ લાખ એકર જમીનમાં ઊભો પાક નષ્ટ કરી દીધો...