ગુજરાતની સામાજિક-આર્થિક સમીક્ષા, ૨૦૨૫-૨૦૨૬

GUJARAT Socio-Economic Survey, 2025-2026

સામાજિક-આર્થિક સમીક્ષા, ૨૦૨૫-૨૦૨૬” (અંદાજપત્ર પ્રકાશન નં. ૩૪)** નો મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ છે. આ અહેવાલ સામાન્ય વહીવટ વિભાગ (આયોજન) હેઠળની અર્થશાસ્ત્ર અને આંકડાશાસ્ત્ર નિયામકની કચેરી, ગાંધીનગર દ્વારા ફેબ્રુઆરી-૨૦૨૬ માં તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

આ ફાઇલમાં સમાવિષ્ટ તમામ મુખ્ય વિગતો અને અનુક્રમણિકા નીચે મુજબ પુરેપુરી આપવામાં આવી છે:

૧. આમુખ અને માળખું (Introduction)

આ પ્રકાશન રાજ્યની ચાવીરૂપ સામાજિક-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓની રૂપરેખા અને રાજ્ય અર્થતંત્રના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વર્ષ ૨૦2૪-૨૫ અને ૨૦૨૫-૨૬ ના વર્ષમાં થયેલ સિદ્ધિઓનું વિવરણ રજૂ કરે છે. અહેવાલને મુખ્ય ૪ ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે:

ભાગ-૧: ભારતીય અર્થતંત્ર અને રાજ્ય અર્થતંત્રનું વિહંગાવલોકન.

ભાગ-૨: રાજ્યના અર્થતંત્રના અગત્યના ક્ષેત્રોની અદ્યતન ઉપલબ્ધ માહિતી.

ભાગ-૩: વિસ્તૃત આંકડાકીય પત્રકો.

ભાગ-૪: રાજ્ય અને દેશના ચાવીરૂપ નિર્દેશકોની માહિતી.

—૨. મુખ્ય વિષયવસ્તુ અને અનુક્રમણિકા (Index)ભાગ-૧: અર્થતંત્રનું વિહંગાવલોકન (Economic Overview)૧. ભારતીય અર્થતંત્ર: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની આર્થિક સ્થિતિ અને વિવિધ વૈશ્વિક સંસ્થાઓ (IMF, World Bank, NSO, UNCTAD) ના અહેવાલો.
૨. ગુજરાત અર્થતંત્ર: રાજ્યના વિકાસ દર, માથાદીઠ આવક અને ઔદ્યોગિક હિસ્સાની માહિતી.
૩. ગુજરાત રાજ્યના અગત્યના નિર્દેશકો: સામાજિક અને આર્થિક વિકાસના મુખ્ય આંકડાઓ.ભાગ-૨: ક્ષેત્રવાર આર્થિક અને સામાજિક સમીક્ષા
વસ્તી (Population): વસ્તી ગણતરી-૨૦૧૧ ના આધારે વિશ્લેષણ.રાજ્યનું ઘરગથ્થુ ઉત્પાદન (State Domestic Product): ચાલુ અને સ્થિર ભાવોએ જી.ડી.પી.ના આંકડા.
કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રો (Agriculture & Allied Sectors):
કૃષિ (પાકોનું ઉત્પાદન અને વરસાદ).
બાગાયત (ફળો અને શાકભાજી).
સિંચાઈ (સૂક્ષ્મ સિંચાઈ પદ્ધતિઓ).
પશુપાલન (દૂધ, ઈંડા અને ઊનનું ઉત્પાદન).
મત્સ્યોદ્યોગ (દરિયાઈ અને આંતરદેશીય ઉત્પાદન).
સહકાર તેમજ વન અને પર્યાવરણ.
ઉદ્યોગો, ખનિજ અને રોજગાર (Industries, Minerals & Employment):
ઉદ્યોગોની વાર્ષિક મોજણી (ASI) અને MSME રજીસ્ટ્રેશન.
કુટિર અને ગ્રામોદ્યોગ.
ખનિજ ઉત્પાદન અને રોજગાર-તાલીમ (ITI ની સ્થિતિ).
આંતરમાળખું (Infrastructure):
ગુજરાત આંતરમાળખાકીય વિકાસ બોર્ડ (GIDB).
વીજળી (સ્થાપિત ક્ષમતા અને વપરાશ), રેલવે અને રસ્તા.
મોટર વાહનો અને ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમ (GSRTC).
નાગરિક ઉડ્ડયન (એરપોર્ટ અને મુસાફરો), બંદરો (પોર્ટ) અને પાણી પુરવઠો.
ટપાલ-સંદેશાવ્યવહાર અને બેન્કીંગ સુવિધાઓ.
સામાજિક ક્ષેત્રો (Social Sectors):
માનવ વિકાસ, શિક્ષણ (પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચ શિક્ષણની સ્થિતિ).
આરોગ્ય અને કુટુંબ કલ્યાણ (તબીબી સંસ્થાઓ અને રસીકરણ).
મહિલા અને બાળ વિકાસ (પોષણ સુધા અને મુખ્યમંત્રી માતૃશક્તિ યોજના).
શહેરી વિકાસ, ગ્રામ વિકાસ, આદિજાતિ વિકાસ તેમજ અનુસૂચિત જાતિ/વિકસતી જાતિઓનું કલ્યાણ.
સમાજ સુરક્ષા.
અન્ય ક્ષેત્રો (Other Sectors):
વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી (Semiconductor અને Electronics Ecosystem).
જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS), જાહેર નાણાં વ્યવસ્થા, આયોજન અને ભાવ સૂચકાંક (CPI/WPI).
ગુજરાત રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (GSDMA) અને પ્રવાસન.—૩. મુખ્ય આંકડાકીય હાઇલાઇટ્સ (Key Economic Highlights)ભારતીય અર્થતંત્ર (Indian Economy):
IMF ના વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલુક (એપ્રિલ-૨૦૨૫) મુજબ ભારત 4.18 ટ્રિલિયન USD ના GDP સાથે જાપાનને પાછળ છોડીને વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બન્યું છે. તે આગામી ૨.૫ થી ૩ વર્ષમાં જર્મનીને પાછળ છોડી ત્રીજા ક્રમે પહોંચે તેવું અનુમાન છે.
વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતનો GDP ૭.૩ ટ્રિલિયન USD સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે.
NSO અને MoSPI ના અંદાજ મુજબ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન ભારતનો વાસ્તવિક (Real) GDP વૃદ્ધિ દર ૭.૪ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.
વર્લ્ડ બેંકના અહેવાલ મુજબ વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે ભારતનો વિકાસ દર ૭.૨ ટકા અંદાજવામાં આવ્યો છે.
ભારતમાં વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૩-૧૪ માં ૩૬.૦૫ અબજ USD હતું, જે વધીને ૨૦૨૪-૨૫ માં ૮0.૬૨ અબજ USD સુધી પહોંચ્યું છે. સેવા ક્ષેત્ર ૧૯% હિસ્સા સાથે પ્રથમ ક્રમે છે.
માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI) ૨૦૨૫ ના અહેવાલમાં ભારતનું સ્થાન ૧૯૩ દેશોમાં ૧૩૦મું છે અને તેનું મૂલ્ય ૦.૬૭૬ થી વધીને ૦.૬૮૫ થયું છે.
વૈશ્વિક ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સ (GII) ૨૦૨૫ માં ભારતનું સ્થાન ૩૮મું છે.
ગુજરાત અર્થતંત્ર (Gujarat Economy):
ગુજરાતમાં દેશની કુલ વસ્તીના માત્ર ૫ ટકા લોકો વસે છે, પરંતુ તે દેશના અર્થતંત્રમાં આશરે ૮.૩ ટકાનું યોગદાન આપે છે.
રાષ્ટ્રીય ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં ગુજરાતનો હિસ્સો સૌથી મોટો એટલે કે ૧૮ ટકાથી વધુ છે.
રાજ્યની માથાદીઠ આવક રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં આશરે ૧.૭ ગણી વધારે છે.
વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ગુજરાત દેશમાં ૧૦મો ક્રમ અને વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ ૫.૯૭ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.
પશુપાલન અને કૃષિ (Animal Husbandry):
ગુજરાત ભારતમાં દૂધ ઉત્પાદનમાં ચોથા ક્રમે અને ઊન (Wool) ઉત્પાદનમાં બીજા ક્રમે સૌથી મોટું યોગદાન આપનાર રાજ્ય છે.
વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં દેશના કુલ દૂધ ઉત્પાદનમાં ગુજરાતનો હિસ્સો ૭.૭૮ ટકા અને ઊન ઉત્પાદનમાં ૬.૨૨ ટકા નોંધાયો છે. ભારત સરકારના માર્ગદર્શન મુજબ રાજ્યમાં ૨૧મી પશુધન વસ્તી ગણતરીની કામગીરી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવી છે.—૪. મહત્વની સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓમહિલા અને બાળ વિકાસ:

પોષણ સુધા યોજના: આ યોજના હેઠળ આદિજાતિ વિસ્તારોની ગર્ભવતી અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓને આંગણવાડી કેન્દ્રો પર દરરોજ એક વખત સંપૂર્ણ પૌષ્ટિક ભોજન, આયર્ન અને કેલ્શિયમની ગોળીઓ આપવામાં આવે છે. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે રૂ. ૮૯.૬૫ કરોડની બજેટ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.મુખ્યમંત્રી માતૃશક્તિ યોજના (MMY): માતા અને બાળકના સ્વાસ્થ્ય માટે જીવનના પ્રથમ ૧૦૦૦ દિવસો (ગર્ભધારણથી બાળકના બીજા જન્મદિવસ સુધી) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આંગણવાડી કેન્દ્રો દ્વારા વિશેષ પોષણયુક્ત આહાર પૂરો પાડવામાં આવે છે.
પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના ૨.૦ (PMMVY 2.0): વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (ઓક્ટોબર-૨૦૨૫ સુધી) માં ૩.૧૦ લાખથી વધુ લાભાર્થીઓને રૂ. ૯૩.૮0 કરોડનો લાભ સીધો આપવામાં આવ્યો છે.
ગ્રામીણ અને આદિજાતિ આવાસ (Housing):

PM-JANMAN યોજના: આ યોજના હેઠળ ખાસ નબળા આદિજાતિ જૂથો માટે આવાસો મંજૂર કરવામાં આવે છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં આ યોજના માટે રૂ. ૧૬૩.૯૯ કરોડની જોગવાઈ સામે રૂ. ૧૧૯.૦૫ કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં પણ નવેમ્બર-૨૦૨૫ ની સ્થિતિએ ૩,૧૯૮ આવાસો પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે.
આપત્તિ વ્યવસ્થાપન (Disaster Management):
રાજ્યના તમામ ૩૩ જિલ્લાઓમાં ‘ડિસ્ટ્રિક્ટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર’ (DEOC) ની સ્થાપના કરાઈ છે. કુદરતી અને માનવસર્જિત આપત્તિઓ સામે ત્વરિત રાહત આપવા રાજકોટ, વડોદરા, સુરત, ગાંધીધામ અને ગાંધીનગર ખાતે ૫ ‘પ્રાદેશિક ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સેન્ટર’ (RERC) કાર્યરત છે.—૫. વિસ્તૃત આંકડાકીય પત્રકોની યાદી (Statistical Tables Index)અહેવાલના અંત ભાગમાં વિગતવાર સરખામણી માટે પત્રકો આપેલા છે:પત્રક ૧.૧ થી ૧.૧૩: વસ્તી અને દિવ્યાંગોના જિલ્લાવાર આંકડા અને ૨૦૩૬ સુધીની અનુમાનિત વસ્તી.
પત્રક ૨.૧ થી ૨.૫: ઔદ્યોગિક જૂથ મુજબ ચાલુ અને સ્થિર ભાવોએ રાજ્યનું ચોખ્ખું/એકંદર ઘરગથ્થુ ઉત્પાદન.
પત્રક ૩.૧ થી ૩.૧૦: જિલ્લાવાર વરસાદ, મુખ્ય પાકો અને બાગાયતી પાકો હેઠળનો વિસ્તાર, દૂધ અને પશુ સારવાર કેન્દ્રોની માહિતી.
પત્રક ૬.૧ થી ૬.૧૧: જિલ્લાવાર કારખાનાની સંખ્યા, રોજગારી, હડતાળ-તાલાબંધીના આંકડા અને આર્થિક ગણતરીની વિગતો.
પત્રક ૮.૧ થી ૮.૪: વીજળીની સ્થાપિત ક્ષમતા, વીજ વપરાશ અને ગ્રામ્ય વીજળીકરણની પ્રગતિ.
પત્રક ૧૧.૧ થી ૧૧.૮: શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, શાળા છોડવાનો દર (Drop-out rate) અને SSC/HSC પરીક્ષાના પરિણામોના જિલ્લાવાર આંકડા.

પત્રક ૧૫.૧ થી ૧૬.૪: જથ્થાબંધ અને ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI/WPI) તથા રાજ્ય સરકારની અંદાજપત્રીય સ્થિતિ, આવક-ખર્ચ અને આવકવેરાના આંકડા.
આ ફાઇલ ગુજરાત સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવેલ “સામાજિક-આર્થિક સમીક્ષા, ૨૦૨૫-૨૦૨૬” (અંદાજપત્ર પ્રકાશન નં. ૩૪) નો મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ છે. આ અહેવાલ સામાન્ય વહીવટ વિભાગ (આયોજન) હેઠળની અર્થશાસ્ત્ર અને આંકડાશાસ્ત્ર નિયામકની કચેરી, ગાંધીનગર દ્વારા ફેબ્રુઆરી-૨૦૨૬ માં તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.આ ફાઇલમાં સમાવિષ્ટ તમામ મુખ્ય વિગતો અને અનુક્રમણિકા નીચે મુજબ પુરેપુરી આપવામાં આવી છે:૧. આમુખ અને માળખું (Introduction)આ પ્રકાશન રાજ્યની ચાવીરૂપ સામાજિક-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓની રૂપરેખા અને રાજ્ય અર્થતંત્રના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વર્ષ ૨૦2૪-૨૫ અને ૨૦૨૫-૨૬ ના વર્ષમાં થયેલ સિદ્ધિઓનું વિવરણ રજૂ કરે છે. અહેવાલને મુખ્ય ૪ ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે:
ભાગ-૧: ભારતીય અર્થતંત્ર અને રાજ્ય અર્થતંત્રનું વિહંગાવલોકન.ભાગ-૨: રાજ્યના અર્થતંત્રના અગત્યના ક્ષેત્રોની અદ્યતન ઉપલબ્ધ માહિતી.ભાગ-૩: વિસ્તૃત આંકડાકીય પત્રકો.ભાગ-૪: રાજ્ય અને દેશના ચાવીરૂપ નિર્દેશકોની માહિતી.—૨. મુખ્ય વિષયવસ્તુ અને અનુક્રમણિકા (Index)ભાગ-૧: અર્થતંત્રનું વિહંગાવલોકન (Economic Overview)૧. ભારતીય અર્થતંત્ર: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની આર્થિક સ્થિતિ અને વિવિધ વૈશ્વિક સંસ્થાઓ (IMF, World Bank, NSO, UNCTAD) ના અહેવાલો.
૨. ગુજરાત અર્થતંત્ર: રાજ્યના વિકાસ દર, માથાદીઠ આવક અને ઔદ્યોગિક હિસ્સાની માહિતી.
૩. ગુજરાત રાજ્યના અગત્યના નિર્દેશકો: સામાજિક અને આર્થિક વિકાસના મુખ્ય આંકડાઓ.ભાગ-૨: ક્ષેત્રવાર આર્થિક અને સામાજિક સમીક્ષા
વસ્તી (Population): વસ્તી ગણતરી-૨૦૧૧ ના આધારે વિશ્લેષણ.રાજ્યનું ઘરગથ્થુ ઉત્પાદન (State Domestic Product): ચાલુ અને સ્થિર ભાવોએ જી.ડી.પી.ના આંકડા.
કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રો (Agriculture & Allied Sectors):
કૃષિ (પાકોનું ઉત્પાદન અને વરસાદ).
બાગાયત (ફળો અને શાકભાજી).
સિંચાઈ (સૂક્ષ્મ સિંચાઈ પદ્ધતિઓ).
પશુપાલન (દૂધ, ઈંડા અને ઊનનું ઉત્પાદન).
મત્સ્યોદ્યોગ (દરિયાઈ અને આંતરદેશીય ઉત્પાદન).
સહકાર તેમજ વન અને પર્યાવરણ.
ઉદ્યોગો, ખનિજ અને રોજગાર (Industries, Minerals & Employment):
ઉદ્યોગોની વાર્ષિક મોજણી (ASI) અને MSME રજીસ્ટ્રેશન.
કુટિર અને ગ્રામોદ્યોગ.
ખનિજ ઉત્પાદન અને રોજગાર-તાલીમ (ITI ની સ્થિતિ).
આંતરમાળખું (Infrastructure):
ગુજરાત આંતરમાળખાકીય વિકાસ બોર્ડ (GIDB).
વીજળી (સ્થાપિત ક્ષમતા અને વપરાશ), રેલવે અને રસ્તા.
મોટર વાહનો અને ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમ (GSRTC).
નાગરિક ઉડ્ડયન (એરપોર્ટ અને મુસાફરો), બંદરો (પોર્ટ) અને પાણી પુરવઠો.
ટપાલ-સંદેશાવ્યવહાર અને બેન્કીંગ સુવિધાઓ.
સામાજિક ક્ષેત્રો (Social Sectors):
માનવ વિકાસ, શિક્ષણ (પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચ શિક્ષણની સ્થિતિ).
આરોગ્ય અને કુટુંબ કલ્યાણ (તબીબી સંસ્થાઓ અને રસીકરણ).
મહિલા અને બાળ વિકાસ (પોષણ સુધા અને મુખ્યમંત્રી માતૃશક્તિ યોજના).
શહેરી વિકાસ, ગ્રામ વિકાસ, આદિજાતિ વિકાસ તેમજ અનુસૂચિત જાતિ/વિકસતી જાતિઓનું કલ્યાણ.
સમાજ સુરક્ષા.
અન્ય ક્ષેત્રો (Other Sectors):
વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી (Semiconductor અને Electronics Ecosystem).
જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS), જાહેર નાણાં વ્યવસ્થા, આયોજન અને ભાવ સૂચકાંક (CPI/WPI).
ગુજરાત રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (GSDMA) અને પ્રવાસન.—૩. મુખ્ય આંકડાકીય હાઇલાઇટ્સ (Key Economic Highlights)ભારતીય અર્થતંત્ર (Indian Economy):
IMF ના વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલુક (એપ્રિલ-૨૦૨૫) મુજબ ભારત 4.18 ટ્રિલિયન USD ના GDP સાથે જાપાનને પાછળ છોડીને વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બન્યું છે. તે આગામી ૨.૫ થી ૩ વર્ષમાં જર્મનીને પાછળ છોડી ત્રીજા ક્રમે પહોંચે તેવું અનુમાન છે.
વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતનો GDP ૭.૩ ટ્રિલિયન USD સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે.
NSO અને MoSPI ના અંદાજ મુજબ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન ભારતનો વાસ્તવિક (Real) GDP વૃદ્ધિ દર ૭.૪ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.
વર્લ્ડ બેંકના અહેવાલ મુજબ વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે ભારતનો વિકાસ દર ૭.૨ ટકા અંદાજવામાં આવ્યો છે.
ભારતમાં વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૩-૧૪ માં ૩૬.૦૫ અબજ USD હતું, જે વધીને ૨૦૨૪-૨૫ માં ૮0.૬૨ અબજ USD સુધી પહોંચ્યું છે. સેવા ક્ષેત્ર ૧૯% હિસ્સા સાથે પ્રથમ ક્રમે છે.
માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI) ૨૦૨૫ ના અહેવાલમાં ભારતનું સ્થાન ૧૯૩ દેશોમાં ૧૩૦મું છે અને તેનું મૂલ્ય ૦.૬૭૬ થી વધીને ૦.૬૮૫ થયું છે.
વૈશ્વિક ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સ (GII) ૨૦૨૫ માં ભારતનું સ્થાન ૩૮મું છે.
ગુજરાત અર્થતંત્ર (Gujarat Economy):
ગુજરાતમાં દેશની કુલ વસ્તીના માત્ર ૫ ટકા લોકો વસે છે, પરંતુ તે દેશના અર્થતંત્રમાં આશરે ૮.૩ ટકાનું યોગદાન આપે છે.
રાષ્ટ્રીય ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં ગુજરાતનો હિસ્સો સૌથી મોટો એટલે કે ૧૮ ટકાથી વધુ છે.
રાજ્યની માથાદીઠ આવક રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં આશરે ૧.૭ ગણી વધારે છે.
વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ગુજરાત દેશમાં ૧૦મો ક્રમ અને વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ ૫.૯૭ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.
પશુપાલન અને કૃષિ (Animal Husbandry):
ગુજરાત ભારતમાં દૂધ ઉત્પાદનમાં ચોથા ક્રમે અને ઊન (Wool) ઉત્પાદનમાં બીજા ક્રમે સૌથી મોટું યોગદાન આપનાર રાજ્ય છે.
વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં દેશના કુલ દૂધ ઉત્પાદનમાં ગુજરાતનો હિસ્સો ૭.૭૮ ટકા અને ઊન ઉત્પાદનમાં ૬.૨૨ ટકા નોંધાયો છે. ભારત સરકારના માર્ગદર્શન મુજબ રાજ્યમાં ૨૧મી પશુધન વસ્તી ગણતરીની કામગીરી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવી છે.—૪. મહત્વની સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓમહિલા અને બાળ વિકાસ:

પોષણ સુધા યોજના: આ યોજના હેઠળ આદિજાતિ વિસ્તારોની ગર્ભવતી અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓને આંગણવાડી કેન્દ્રો પર દરરોજ એક વખત સંપૂર્ણ પૌષ્ટિક ભોજન, આયર્ન અને કેલ્શિયમની ગોળીઓ આપવામાં આવે છે. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે રૂ. ૮૯.૬૫ કરોડની બજેટ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.મુખ્યમંત્રી માતૃશક્તિ યોજના (MMY): માતા અને બાળકના સ્વાસ્થ્ય માટે જીવનના પ્રથમ ૧૦૦૦ દિવસો (ગર્ભધારણથી બાળકના બીજા જન્મદિવસ સુધી) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આંગણવાડી કેન્દ્રો દ્વારા વિશેષ પોષણયુક્ત આહાર પૂરો પાડવામાં આવે છે.
પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના ૨.૦ (PMMVY 2.0): વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (ઓક્ટોબર-૨૦૨૫ સુધી) માં ૩.૧૦ લાખથી વધુ લાભાર્થીઓને રૂ. ૯૩.૮0 કરોડનો લાભ સીધો આપવામાં આવ્યો છે.
ગ્રામીણ અને આદિજાતિ આવાસ (Housing):

PM-JANMAN યોજના: આ યોજના હેઠળ ખાસ નબળા આદિજાતિ જૂથો માટે આવાસો મંજૂર કરવામાં આવે છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં આ યોજના માટે રૂ. ૧૬૩.૯૯ કરોડની જોગવાઈ સામે રૂ. ૧૧૯.૦૫ કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં પણ નવેમ્બર-૨૦૨૫ ની સ્થિતિએ ૩,૧૯૮ આવાસો પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે.
આપત્તિ વ્યવસ્થાપન (Disaster Management):
રાજ્યના તમામ ૩૩ જિલ્લાઓમાં ‘ડિસ્ટ્રિક્ટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર’ (DEOC) ની સ્થાપના કરાઈ છે. કુદરતી અને માનવસર્જિત આપત્તિઓ સામે ત્વરિત રાહત આપવા રાજકોટ, વડોદરા, સુરત, ગાંધીધામ અને ગાંધીનગર ખાતે ૫ ‘પ્રાદેશિક ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સેન્ટર’ (RERC) કાર્યરત છે.—૫. વિસ્તૃત આંકડાકીય પત્રકોની યાદી (Statistical Tables Index)અહેવાલના અંત ભાગમાં વિગતવાર સરખામણી માટે પત્રકો આપેલા છે:પત્રક ૧.૧ થી ૧.૧૩: વસ્તી અને દિવ્યાંગોના જિલ્લાવાર આંકડા અને ૨૦૩૬ સુધીની અનુમાનિત વસ્તી.
પત્રક ૨.૧ થી ૨.૫: ઔદ્યોગિક જૂથ મુજબ ચાલુ અને સ્થિર ભાવોએ રાજ્યનું ચોખ્ખું/એકંદર ઘરગથ્થુ ઉત્પાદન.
પત્રક ૩.૧ થી ૩.૧૦: જિલ્લાવાર વરસાદ, મુખ્ય પાકો અને બાગાયતી પાકો હેઠળનો વિસ્તાર, દૂધ અને પશુ સારવાર કેન્દ્રોની માહિતી.
પત્રક ૬.૧ થી ૬.૧૧: જિલ્લાવાર કારખાનાની સંખ્યા, રોજગારી, હડતાળ-તાલાબંધીના આંકડા અને આર્થિક ગણતરીની વિગતો.
પત્રક ૮.૧ થી ૮.૪: વીજળીની સ્થાપિત ક્ષમતા, વીજ વપરાશ અને ગ્રામ્ય વીજળીકરણની પ્રગતિ.
પત્રક ૧૧.૧ થી ૧૧.૮: શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, શાળા છોડવાનો દર (Drop-out rate) અને SSC/HSC પરીક્ષાના પરિણામોના જિલ્લાવાર આંકડા.

પત્રક ૧૫.૧ થી ૧૬.૪: જથ્થાબંધ અને ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI/WPI) તથા રાજ્ય સરકારની અંદાજપત્રીય સ્થિતિ, આવક-ખર્ચ અને આવકવેરાના આંકડા. તમે આપેલી પી.ડી.એફ. (PDF) ફાઇલ ગુજરાત સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ “સામાજિક-આર્થિક સમીક્ષા, ૨૦૨૫-૨૦૨૬” (અંદાજપત્ર પ્રકાશન નં. ૩૪) નો સત્તાવાર અને વિસ્તૃત દસ્તાવેજ છે. આ અહેવાલ સામાન્ય વહીવટ વિભાગ (આયોજન) હેઠળની અર્થશાસ્ત્ર અને આંકડાશાસ્ત્ર નિયામકની કચેરી, ગાંધીનગર દ્વારા ફેબ્રુઆરી-૨૦૨૬ માં તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.આ ફાઇલમાં સમાવિષ્ટ તમામ મુખ્ય પ્રકરણો, આંકડાકીય વિગતો અને આર્થિક સમીક્ષાની બાબતો નીચે મુજબ શબ્દોમાં પુરેપુરી આપવામાં આવી છે:—૧. અહેવાલનું માળખું અને આમુખ (Foreword & Structure)આ પ્રકાશન રાજ્યની ચાવીરૂપ સામાજિક-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓની રૂપરેખા અને રાજ્ય અર્થતંત્રના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ અને ૨૦૨૫-૨૬ ના વર્ષમાં થયેલ અદ્યતન સિદ્ધિઓનું વિવરણ રજૂ કરે છે. અહેવાલને મુખ્ય ચાર ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે:
ભાગ-૧: ભારતીય અર્થતંત્ર અને રાજ્ય અર્થતંત્રનું વિહંગાવલોકન.भाग-૨: રાજ્યના અર્થતંત્રના અગત્યના ક્ષેત્રોની અદ્યતન વિગતો.ભાગ-૩: વિસ્તૃત આંકડાકીય પત્રકો (ક-૧ થી ક-૯૮).ભાગ-૪: રાજ્ય અને દેશના ચાવીરૂપ નિર્દેશકોના તુલનાત્મક પત્રકો.—૨. મુખ્ય ક્ષેત્રવાર વિષયવસ્તુ અને પ્રકરણો (Index of Sectors)ભાગ-૧: અર્થતંત્રનું વિહંગાવલોકન૧. ભારતીય અર્થતંત્ર: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની આર્થિક સ્થિતિ અને વિવિધ વૈશ્વિક સંસ્થાઓના અહેવાલો.
૨. ગુજરાત અર્થતંત્ર: રાજ્યના વિકાસ દર, માથાદીઠ આવક અને દેશના વિકાસમાં હિસ્સો.
૩. ગુજરાત રાજ્યના અગત્યના નિર્દેશકો: સામાજિક અને આર્થિક પ્રગતિ દર્શાવતા ચાવીરૂપ આંકડાઓ.ભાગ-૨: ક્ષેત્રવાર સામાજિક અને આર્થિક પ્રગતિ
વસ્તી (Population): વસ્તી ગણતરી-૨૦૧૧ ના આંકડા અને ૨૦૩૬ સુધીના વસ્તીના અનુમાનો.
રાજ્યનું ઘરગથ્થુ ઉત્પાદન (State Domestic Product): ચાલુ અને સ્થિર ભાવોએ જી.ડી.પી. (GSDP) ના આંકડા.
કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રો (Agriculture & Allied Sectors):

કૃષિ: વાર્ષિક વરસાદ અને મુખ્ય પાકો હેઠળનો વિસ્તાર તથા ઉત્પાદકતા.બાગાયત: ફળો, શાકભાજી અને મસાલા પાકોની વિગતો.સિંચાઈ: સૂક્ષ્મ સિંચાઈ પદ્ધતિ (ટપક અને ફુવારા પદ્ધતિ) ની પ્રગતિ.પશુપાલન: દૂધ, ઈંડા અને ઊનનું અંદાજિત ઉત્પાદન તથા પશુધન વસ્તી ગણતરી.મત્સ્યોદ્યોગ: દરિયાઈ અને આંતરદેશીય મત્સ્ય ઉત્પાદનના આંકડા.સહકાર, વન અને પર્યાવરણ: સહકારી મંડળીઓ અને વન્ય વિસ્તારની સ્થિતિ.
ઉદ્યોગો, ખનિજ અને રોજગાર (Industries, Minerals & Employment):

ઉદ્યોગો અને મોજણી: ઉદ્યમ રજીસ્ટ્રેશન હેઠળ નોંધાયેલા MSME એકમો અને ઉદ્યોગોની વાર્ષિક મોજણી (ASI).કુટિર અને ગ્રામોદ્યોગ: ગ્રામીણ સ્તરે ચાલતા નાના ઉદ્યોગો.ખનિજ ઉત્પાદન: રાજ્યમાં ઉપલબ્ધ મુખ્ય અને ગૌણ ખનિજોનું મૂલ્ય.
રોજગાર અને તાલીમ: રોજગાર વિનિમય કચેરીઓની કામગીરી અને આઈ.ટી.આઈ. (ITI) ની સ્થિતિ.
આંતરમાળખું (Infrastructure):
ગુજરાત આંતરમાળખાકીય વિકાસ બોર્ડ (GIDB).વીજળી: પરંપરાગત અને બિનપરંપરાગત (પવન અને સૌર ઊર્જા) વીજળીની સ્થાપિત ક્ષમતા, ઉત્પાદન અને વપરાશ.વાહનવ્યવહાર: રેલવે લાઈનની લંબાઈ, રસ્તાઓનો વિકાસ, મોટર વાહનોની નોંધણી અને ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમ (GSRTC) ની પ્રગતિ.નાગરિક ઉડ્ડયન અને બંદરો: વિમાન મથકો દ્વારા મુસાફરોની હેરફેર અને બંદરો (Ports) દ્વારા કાર્ગો હેન્ડલિંગની સ્થિતિ.પાણી પુરવઠો, ટપાલ-સંદેશાવ્યવહાર અને બેન્કીંગ સુવિધાઓ: બેન્ક શાખાઓ અને ધિરાણની સ્થિતિ.
સામાજિક ક્ષેત્રો (Social Sectors):
માનવ વિકાસ (Human Development) અને શિક્ષણ (પ્રાથમિક, માધ્યમિક, ઉચ્ચ અને તાંત્રિક શિક્ષણ).
આરોગ્ય અને કુટુંબ કલ્યાણ (તબીબી સંસ્થાઓ, રસીકરણ અને પ્રસુતિ સેવાઓ).
મહિલા અને બાળ વિકાસ, શહેરી વિકાસ, ગ્રામ વિકાસ અને આદિજાતિ વિકાસ.
અનુસૂચિત જાતિઓ, વિકસતી જાતિઓનું કલ્યાણ અને સમાજ સુરક્ષા.
અન્ય ક્ષેત્રો (Other Sectors):
વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી (Semiconductor અને Electronics Ecosystem).
જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS) અને જાહેર નાણાં વ્યવસ્થા (રાજ્યની અંદાજપત્રીય સ્થિતિ).
ભાવ સૂચકાંક (CPI/WPI) અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન (GSDMA) તથા પ્રવાસન.—૩. મુખ્ય આર્થિક અને સામાજિક હાઇલાઇટ્સ (Key Findings)A. ભારતીય અર્થતંત્ર (Indian Economy):
વૈશ્વિક સ્તર પર ભારત: IMF ના અહેવાલ (એપ્રિલ-૨૦૨૫) મુજબ, ભારત ૪.૧૮ ટ્રિલિયન USD ના GDP સાથે જાપાનને પાછળ છોડીને વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બન્યું છે. વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતનો GDP ૭.૩ ટ્રિલિયન USD સુધી પહોંચવાનું અનુમાન છે.વિકાસ દર (GDP Growth): રાષ્ટ્રીય આંકડા કચેરી (NSO) ના અંદાજ મુજબ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન ભારતનો વાસ્તવિક (Real) GDP વૃદ્ધિ દર ૭.૪ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI): ભારતમાં FDI નો પ્રવાહ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૩-૧૪ માં ૩૬.૦૫ અબજ USD હતો, જે વધીને ૨૦૨૪-૨૫ માં ૮૦.૬૨ અબજ USD સુધી પહોંચ્યો છે. જેમાં સેવા ક્ષેત્ર ૧૯% હિસ્સા સાથે પ્રથમ ક્રમે છે.માનવ વિકાસ અને ઇનોવેશન: માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI) ૨૦૨૫ માં ભારતનું મૂલ્ય ૦.૬૭૬ થી વધીને ૦.૬૮૫ (૧૩૦મું સ્થાન) થયું છે. વૈશ્વિક ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સ (GII) ૨૦૨૫ માં ભારત ૩૮મા ક્રમે છે.ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ (યુવા ધન): ભારતની ૬૫ ટકાથી વધુ વસ્તી ૩૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છે અને સરેરાશ ઉંમર ૨૮ વર્ષ છે, જે ચીન (૩૮ વર્ષ) અને જાપાન (૪૮ વર્ષ) ની તુલનામાં ખૂબ ઓછી છે.B. ગુજરાત અર્થતંત્ર (Gujarat Economy):
દેશના વિકાસમાં યોગદાન: ગુજરાત દેશના કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારના ૬ ટકા અને વસ્તીના આશરે ૫ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, પરંતુ તે રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રમાં ૮.૨ ટકાનું મોટું યોગદાન આપે છે. તે દેશની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક છે.કાર્ગો હેન્ડલિંગ (બંદરો): વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ગુજરાતે કુલ ૬૩૭.૮૪ મિલિયન ટન કાર્ગોનું સંચાલન કર્યું છે. ભારતના કુલ મુખ્ય બંદરોના કાર્ગો હેન્ડલિંગમાં ગુજરાતનો હિસ્સો ૧૭.૫૯ ટકા છે.
GST વસૂલાત: નાણાકીય વર્ષ ૨૦ Burn-૨૫ દરમિયાન રાજ્યમાં રૂ. ૧,૩૬,૭૪૮.૦૦ કરોડની GST વસૂલાત નોંધાઈ છે, જે અગાઉના વર્ષ કરતા રૂ. ૧૧,૫૭૯ કરોડ વધુ છે.પશુપાલન ક્ષેત્ર: પશુપાલન ઉદ્યોગમાં ગુજરાત ભારતમાં ઊન ઉત્પાદનમાં બીજા ક્રમે અને દૂધ ઉત્પાદનમાં ચોથા ક્રમે છે.—૪. સામાજિક કલ્યાણ અને વિકાસલક્ષી મુખ્ય યોજનાઓમહિલા અને બાળ વિકાસ:
પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના ૨.૦ (PMMVY 2.0): વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (ઓક્ટોબર-૨૦૨૫ સુધી) માં ૩.૧૦ લાખથી વધુ લાભાર્થી માતાઓને રૂ. ૯૩.૮૦ કરોડનો સીધો આર્થિક લાભ આપવામાં આવ્યો છે.
પી.એમ. જન આરોગ્ય યોજના – મુખ્યમંત્રી અમૃતમ (PMJAY-MA): ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને ગુણવત્તાયુક્ત તબીબી સારવાર મળી રહે તે માટે આ યોજના હેઠળ નિયત શરતો અનુસાર રૂ. ૧૦ લાખ સુધીનું મફત આરોગ્ય કવચ પૂરો પાડવામાં આવે છે.ગ્રામીણ આવાસ (PM-JANMAN): ખાસ નબળા આદિજાતિ જૂથો (PVTG) માટે આ યોજના હેઠળ રહેઠાણો મંજૂર કરવામાં આવે છે, જેમાં વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ ના Spill over લક્ષ્યાંકમાંથી આશરે ૩,૧૨૯ આવાસો પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે.
સામાજિક સુરક્ષા (વૃદ્ધ સહાય યોજના): રાજ્યના નિરાધાર વૃદ્ધો (૬૦ થી ૭૯ વર્ષની ઉંમરના) ને માસિક રૂ. ૧૦૦૦ અને ૮૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના વૃદ્ધોને માસિક રૂ. ૧૨૫૦ ની સહાય સીધી DBT (Direct Benefit Transfer) મારફતે બેન્ક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.
જાહેર વિતરણ અને સહાય:

પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના અને પીએનજી/એલપીજી સહાય: ગરીબ પરિવારોની મહિલાઓને રસોઈના ધુમાડાથી મુક્ત કરવા માટે અત્યાર સુધીમાં ૪૩ લાખથી વધુ ગેસ જોડાણો અપાયા છે અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા વર્ષમાં બે એલપીજી સિલિન્ડર વિનામૂલ્યે રિફિલ કરી આપવામાં આવે છે.—૫. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે નવી પહેલરાજ્યમાં સેમિકન્ડક્ટર (Semiconductor) અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક હબ બનવા માટે સરકારે “ગુજરાત સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મિશન (GSEM)” ની સ્થાપના કરી છે, જે આ ક્ષેત્રમાં મોટા રોકાણો અને રોજગારી લાવવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.(નોંધ: અહેવાલના બાકીના ભાગોમાં આ તમામ પ્રકરણોના વિગતવાર કોષ્ટકો, જિલ્લાવાર આંકડા અને ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) જેવી આંકડાકીય માહિતી પત્રકો સ્વરૂપે સામેલ છે.) આ અહેવાલ (સામાજિક-આર્થિક સમીક્ષા, ૨૦૨૫-૨૦૨૬) ખૂબ જ વિગતવાર અને મોટો હોવાથી, અગાઉના જવાબમાં મુખ્ય માળખું અને ચાવીરૂપ મુદ્દાઓ આવરી લેવાયા હતા. પી.ડી.એફ. (PDF) માં આપેલી બાકીની તમામ વિગતવાર માહિતી અને આંકડાઓ પ્રકરણવાર નીચે મુજબ શબ્દોમાં પુરેપુરા આપવામાં આવ્યા છે:—ભાગ-૧ અને ભાગ-૨ ની બાકી રહેતી વિસ્તૃત વિગતો૧. વસ્તી વિષયક વિસ્તૃત વિગતો (Demographics Detailed)જાતિ પ્રમાણ (Sex Ratio): વર્ષ ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ગુજરાતમાં પ્રતિ ૧૦૦૦ પુરુષોએ સ્ત્રીઓનું પ્રમાણ ૯૧૯ છે. જો ગ્રામીણ વિસ્તારની વાત કરીએ તો તે ૯૪૯ અને શહેરી વિસ્તારમાં ૮૮૦ નોંધાયું છે.
સાક્ષરતા દર (Literacy Rate): રાજ્યનો સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૭૮.૦૩ ટકા છે. જેમાં પુરુષ સાક્ષરતા દર ૮૫.૭૫ ટકા અને સ્ત્રી સાક્ષરતા દર ૭૦.૭૩ ટકા છે. શહેરી વિસ્તારોમાં સાક્ષરતાનું પ્રમાણ (૮૪.૭૬%) ગ્રામીણ વિસ્તારો (૭૧.૭૧%) કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ છે.
અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST): રાજ્યની કુલ વસ્તીમાં અનુસૂચિત જાતિનું પ્રમાણ આશરે ૬.૭ ટકા અને અનુસૂચિત જનજાતિ (આદિવાસી) વસ્તીનું પ્રમાણ આશરે ૧૪.૮ ટકા છે, જે મુખ્યત્વે પૂર્વપટ્ટીના જિલ્લાઓમાં કેન્દ્રિત છે.૨. રાજ્ય સ્થાનિક ઉત્પાદન અને આર્થિક વૃદ્ધિ (GSDP Deep Dive)સ્થિર અને ચાલુ ભાવોએ જી.ડી.પી.: વર્ષ ૨૦૧૧-૧૨ ના પાયાના (Base Year) સ્થિર ભાવોના આધારે રાજ્યના અર્થતંત્રમાં પ્રાથમિક ક્ષેત્ર (ખેતી અને સંલગ્ન), દ્વિતીય ક્ષેત્ર (ઉદ્યોગો અને ઉત્પાદન) અને તૃતીય ક્ષેત્ર (સેવાઓ) નો વિકાસ દર સકારાત્મક રહ્યો છે.
ક્ષેત્રવાર હિસ્સો: ઉત્પાદન (Manufacturing) અને બાંધકામ (Construction) ક્ષેત્રે ગુજરાત દેશભરમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે. સેવા ક્ષેત્રમાં બેન્કિંગ, વીમો, પ્રવાસન અને આઈ.ટી. (IT) નો હિસ્સો ઝડપથી વધી રહ્યો છે.૩. કૃષિ અને બાગાયત ક્ષેત્રની અન્ય વિગતો (Agriculture & Horticulture)મુખ્ય પાકો: રાજ્યમાં ખરીફ ઋતુમાં મુખ્યત્વે કપાસ, મગફળી, ડાંગર અને બાજરીનું વાવેતર થાય છે, જ્યારે રવિ ઋતુમાં ઘઉં, જીરું, રાઈ અને ચણાનું વાવેતર મુખ્ય છે. ઉત્તર ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રમાં મગફળી અને કપાસનું મબલખ ઉત્પાદન નોંધાયું છે.
બાગાયત (Horticulture): વલસાડ અને નવસારી જિલ્લામાં કેરી અને ચીકુ, જ્યારે આણંદ અને ખેડામાં કેળાનું ઉત્પાદન મોખરે છે. કચ્છ જિલ્લામાં ખારેક (ખજૂર) અને ડ્રેગન ફ્રૂટ (કમલમ્) ના વાવેતરમાં મોટો વધારો જોવા મળ્યો છે.
સૂક્ષ્મ સિંચાઈ (Micro Irrigation): પાણીના બચાવ માટે ‘ગુજરાત ગ્રીન રિવોલ્યુશન કંપની’ (GGRC) મારફતે ખેડૂતોને ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ અપનાવવા માટે મોટી સબસિડી આપવામાં આવે છે.૪. ઉદ્યોગો, MSME અને ખનિજ સંપત્તિ (Industries & Minerals)MSME રજીસ્ટ્રેશન: ‘ઉદ્યમ પોર્ટલ’ હેઠળ લાખો સૂક્ષ્મ, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોની નોંધણી થવાથી રોજગારીની નવી તકો ઉભી થઈ છે. અમદાવાદ, સુરત, રાજકોટ અને જામનગર અગ્રણી ઔદ્યોગિક હબ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
ખનિજ સંપત્તિ (Minerals): ગુજરાત લિગ્નાઈટ, બોક્સાઈટ, ફ્લોરસપાર અને બેન્ટોનાઈટ જેવા ખનિજોના ઉત્પાદનમાં અગત્યનું સ્થાન ધરાવે છે. તે સિવાય બાંધકામ માટે વપરાતી રેતી અને ચૂનાના પથ્થર (Limestone) નું ગૌણ ખનિજ તરીકે મોટા પાયે ઉત્ખનન થાય છે, જે સિમેન્ટ ઉદ્યોગને મદદરૂપ બને છે.૫. પરિવહન અને બંદરો (Transport & Ports)રસ્તાઓનું માળખું: રાજ્યમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો (National Highways), રાજ્ય ધોરીમાર્ગો (State Highways) અને પંચાયત હસ્તકના ગ્રામ્ય રસ્તાઓનું મોટું નેટવર્ક છે. મુખ્ય જિલ્લા માર્ગોને પાકા અને પહોળા કરવાની કામગીરી પ્રગતિમાં છે.
કંડલા અને બિન-મુખ્ય બંદરો: કંડલા (દીનદયાલ પોર્ટ) એ દેશનું મોટું સરકારી બંદર છે, જ્યારે મુંદ્રા, પીપાવાવ, દહેજ અને હઝીરા જેવા બિન-મુખ્ય (Non-Major) બંદરો ખાનગી અને પીપીપી (PPP) મોડેલ હેઠળ કન્ટેનર કાર્ગો હેન્ડલિંગમાં રેકોર્ડબ્રેક કામગીરી કરી રહ્યા છે.૬. સામાજિક કલ્યાણ અને અન્ય યોજનાઓની વધુ વિગતો (Social Welfare & Healthcare)શાળા છોડવાનો દર (Drop-out Rate): કન્યા કેળવણી રથયાત્રા અને શાળા પ્રવેશોત્સવ જેવા કાર્યક્રમોના કારણે પ્રાથમિક શાળાઓમાં બાળકોનો ડ્રોપ-આઉટ રેટ ઘટીને સિંગલ ડિજિટ (ખૂબ જ ઓછો) થઈ ગયો છે.
આરોગ્ય અને સંસ્થાગત પ્રસુતિ (Institutional Delivery): ‘ખીલખીલાટ ડ્રોપ બેક યોજના’ હેઠળ નવજાત શિશુ અને માતાને સરકારી હોસ્પિટલમાંથી ઘરે વિનામૂલ્યે પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા છે, જેના કારણે હોસ્પિટલમાં પ્રસુતિનું પ્રમાણ ૯૯ ટકાથી વધુ થયું છે, અને માતા-બાળ મૃત્યુદરમાં મોટો ઘટાડો આવ્યો છે.
મહિલા આર્થિક ઉત્કર્ષ (Mission Mangalam): ‘મિશન મંગલમ’ યોજના હેઠળ ગ્રામીણ મહિલાઓને ‘સખી મંડળ’ (Self Help Groups – SHG) માં જોડીને બેન્ક ધિરાણ પૂરું પાડવામાં આવે છે, જેથી તેઓ ગૃહ ઉદ્યોગ દ્વારા આત્મનિર્ભર બની શકે.—ભાગ-૩: તમામ આંકડાકીય પત્રકોની અંદરની વિગતવાર બાબતો (Deep Data Breakdown)પી.ડી.એફ. ના અંતમાં આપેલા કોષ્ટકો (Tables) મુખ્યત્વે નીચે મુજબની ઝીણવટભરી વિગતો રજૂ કરે છે:1. વસ્તી પત્રકો: તાલુકાવાર અને જિલ્લાવાર વસ્તીની વહેંચણી, સ્ત્રી-પુરુષ પ્રમાણ, શહેરીકરણનો દર (જેમાં અમદાવાદ અને સુરત જિલ્લા સૌથી વધુ શહેરી વસ્તી ધરાવે છે) અને શારીરિક કે માનસિક દિવ્યાંગતા ધરાવતા લોકોના વર્ગીકૃત આંકડા.
2. કૃષિ અને વરસાદ: છેલ્લા ૧૦ વર્ષના જિલ્લાવાર સરેરાશ વરસાદના આંકડા, કયા વર્ષમાં અતિવૃષ્ટિ કે અનાવૃષ્ટિ થઈ તેનું વિશ્લેષણ અને મુખ્ય રોકડિયા પાકો (તેલીબિયાં અને કપાસ) ની વાર્ષિક હેક્ટરદીઠ આવક.
3. શૈક્ષણિક આંકડા: સરકારી વર્સિસ ખાનગી શાળાઓની સંખ્યા, ઉચ્ચ શિક્ષણમાં એન્જિનિયરિંગ, મેડિકલ અને આર્ટસ/કોમર્સ/સાયન્સ કોલેજોની બેઠકોની સંખ્યા અને જિલ્લાવાર એસ.એસ.સી. (ધોરણ ૧૦) અને એચ.એસ.સી. (ધોરણ ૧૨) નું પાસ થયેલ પરિણામ.
4. ભાવ સૂચકાંક (Price Index): ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (Consumer Price Index) ના આધારે મોંઘવારીનો દર દર્શાવાયો છે, જેમાં ખોરાક, કપડાં, બળતણ અને આવાસ જેવી દૈનિક જરૂરિયાતોના ભાવોમાં થતા ફેરફારોની માસિક નોંધણી રજૂ કરવામાં આવી છે.
5. જાહેર નાણાં (State Finances): રાજ્ય સરકારની પોતાની કરવેરાની આવક (GST, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી, લેન્ડ રેવન્યુ, વાહન વેરો) અને કેન્દ્ર સરકાર તરફથી મળતી ગ્રાન્ટ તથા ટેક્સ હિસ્સાની વર્ષવાર નાણાકીય સ્થિતિ. તેમાં બજેટરી ખાધ કે પુરાંત અને રાજ્ય પરના જાહેર દેવાની સ્થિતિ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે.આમ, આ દસ્તાવેજ ગુજરાત રાજ્યની આર્થિક પ્રગતિ અને નાગરિકોના સામાજિક કલ્યાણ માટેના તમામ સરકારી પ્રયાસોનો સંપૂર્ણ આંકડાકીય અરીસો પૂરો પાડે છે. અગાઉના જવાબોમાં મુખ્ય પ્રકરણોની રૂપરેખા અને ચાવીરૂપ આંકડાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. અહેવાલ “સામાજિક-આર્થિક સમીક્ષા, ૨૦૨૫-૨૦૨૬” ના આધારે જે બાબતો બાકી રહેતી હતી, તેની સંપૂર્ણ, ઝીણવટભરી અને વિસ્તૃત આંકડાકીય વિગતો પ્રકરણવાર નીચે મુજબ શબ્દોમાં રજૂ કરવામાં આવી છે:૧. આર્થિક વૃદ્ધિ અને અર્થતંત્રનું વિહંગાવલોકન (વિસ્તૃત આંકડા)
વૈશ્વિક પરિપ્રેક્ષ્યમાં ભારત: IMF ના અહેવાલ અનુસાર ભારત ૪.૧૮ ટ્રિલિયન USD ના GDP સાથે ચોથા ક્રમે છે. વર્લ્ડ બેંકના જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ ના ગ્લોબલ ઇકોનોમિક પ્રોસ્પેક્ટ્સ અહેવાલ મુજબ, મજબૂત ઘરેલું માંગ અને કર સુધારાઓને કારણે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે ભારતનો વિકાસ દર ૭.૨ ટકા અંદાજાયો છે. જો કે, ૨૦૨૬-૨૭ માં તે ઘટીને ૬.૫ ટકા થવાની સંભાવના હોવા છતાં ભારત વિશ્વની સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ કરતી મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થા તરીકે જળવાઈ રહેશે. NSO અને MoSPI મુજબ વર્ષ ૨૦૨ vapor-૨૬ માટે વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ દર ૭.૪ ટકા અને નોમિનલ (Nominal) GDP વૃદ્ધિ દર ૮.૦ ટકા અંદાજવામાં આવ્યો છે.
ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ: યુ.એસ. સેન્સસ બ્યુરોના અંદાજ મુજબ ૨૦૨૫ માં ભારતની વસ્તી ૧.૪૬ અબજથી વધુ છે, જે વૈશ્વિક વસ્તીના ૧૮ ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. ભારતની ૬૫ ટકાથી વધુ વસ્તી ૩૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છે અને સરેરાશ ઉંમર ૨૮ વર્ષ છે. UNFPA ના મતે, ભારત ૨૦૫૫ સુધી વિશ્વના સૌથી યુવા દેશોમાંનો એક રહેશે.માનવ વિકાસ અને સામાજિક સૂચકાંકો: હ્યુમન ડેવલપમેન્ટ રિપોર્ટ (HDR) ૨૦૨૫ અનુસાર ભારત ૧૯૩ દેશોમાં ૧૩૦મા સ્થાને છે. ભારતનું HDI મૂલ્ય ૦.૬૭૬ થી વધીને ૦.૬૮૫ થયું છે, જે શિક્ષણ, અપેક્ષિત જીવનકાળ અને આવકમાં પ્રગતિ દર્શાવે છે. સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ્સ (SDG) ઇન્ડેક્સ ૨૦૨૫ માં ભારત ૧૬૭ દેશોમાંથી ૯૯મા ક્રમે આવી પ્રથમ વખત વૈશ્વિક ટોપ-૧૦૦ માં સામેલ થયું છે. નેટવર્ક રેડિનેસ ઇન્ડેક્સ (NRI) ૨૦૨૪ માં ભારતે નોંધપાત્ર સુધારો કરીને ૪૯મું સ્થાન મેળવ્યું છે.વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI): નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં ભારતમાં કુલ ૮૦.૬૨ અબજ USD નું વિદેશી રોકાણ આવ્યું, જે અગાઉના વર્ષના ૭૧.૨૮ અબજ USD ની સરખામણીએ ૧૪ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. આ રોકાણમાં ૧૯ ટકા હિસ્સા સાથે સેવા ક્ષેત્ર પ્રથમ અને ૧૬ ટકા હિસ્સા સાથે કોમ્પ્યુટર સોફ્ટવેર અને હાર્ડવેર ક્ષેત્ર દ્વિતીય ક્રમે છે.૨. વસ્તી અને ભૌગોલિક સ્થિતિ (Population)
વસ્તી ગણતરી ૨૦૧૧ ના આંકડા: વર્ષ ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ગુજરાતની કુલ વસ્તી ૬.૦૪ કરોડ હતી, જેમાં ગ્રામીણ વસ્તી ૩.૪૬ કરોડ અને શહેરી વસ્તી ૨.convert કરોડ નોંધાઈ હતી. છેલ્લા દાયકામાં ગ્રામીણ વસ્તીમાં ૨૯.૫૪ લાખ અને શહેરી વસ્તીમાં ૬૮.૧૫ લાખનો વધારો નોંધાયો છે.દેશમાં સ્થાન: દેશના રાજ્યોમાં ગુજરાત વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ૧૦મા ક્રમે અને વસ્તી ગીચતાની દ્રષ્ટિએ ૧૪મા ક્રમે છે (કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સિવાય). ગુજરાત દેશના કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારના ૫.૯૭ ટકા વિસ્તાર ધરાવે છે.૩. કૃષિ, બાગાયત અને સિંચાઈ (Agriculture & Allied Sectors)
અટલ ભૂજલ યોજના: આ યોજના હેઠળ ગુજરાતના ૬ જિલ્લાઓ (બનાસકાંઠા, ગાંધીનગર, કચ્છ, મહેસાણા, પાટણ અને સાબરકાંઠા) ના ૩૬ તાલુકાઓ અને ૧,૮૭૩ ગ્રામ પંચાયતોને આવરી લેવામાં આવી છે.૨૧મી પશુધન વસ્તી ગણતરી: ભારત સરકારના પશુપાલન અને ડેરી વિભાગના દિશા-નિર્દેશો મુજબ તાજેતરમાં ગુજરાત રાજ્યમાં ૨૧મી પશુધન વસ્તી ગણતરીની કામગીરી સંપન્ન કરવામાં આવી છે અને હાલમાં ડેટા ચકાસણીની પ્રક્રિયા ચાલુ છે.પર્યાવરણ અને હવાઈ ગુણવત્તા: ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ દ્વારા રાજ્યના મોટા શહેરો અને ઔદ્યોગિક વસાહતોની આસપાસ હવાની ગુણવત્તાનું મોનિટરિંગ (Ambient Air Quality Monitoring) કરવામાં આવે છે. આ માટે ગ્લોબલ એન્વાયરમેન્ટલ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (GEMS) અને મોનિટરિંગ ઓફ ઇન્ડિયન નેશનલ એકવેટિક રિસોર્સીસ સિસ્ટમ (MINARS) જેવી પરિયોજનાઓ હેઠળ પાણી અને હવાની ગુણવત્તાનું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.૪. ઉદ્યોગો, કુટિર ઉદ્યોગ અને રોજગાર (Industries & Employment)ખાદી અને ગ્રામોદ્યોગ બોર્ડ: રાજ્યમાં ખાદી ક્ષેત્રે મોટા પાયે રોજગારી પૂરી પાડવામાં આવે છે. ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન રૂ. ૧૯,૫૨૮.૪૬ લાખની કિંમતની ખાદીનું વેચાણ કરીને ૧૩,૧૨૦ વ્યક્તિઓને અને ગ્રામોદ્યોગ ક્ષેત્રે રૂ. ૧૧,૯૫૮.૧૧ લાખના વેચાણ દ્વારા ૫,૧૫૪ વ્યક્તિઓને રોજગારી પૂરી પાડવામાં આવી છે.ગુજરાત માટીકામ કલાકાર અને રૂરલ ટેકનોલોજી સંસ્થાન: રાજ્યના યુવક-યુવતીઓને સ્વરોજગારી મળી રહે તે હેતુથી આ સંસ્થાન દ્વારા ૧૦ જુદા-જુદા ટ્રેડ હેઠળ ટૂંકા ગાળાના તાલીમ કાર્યક્રમો ચલાવવામાં આવે છે. વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં ૭,૦૫૦ ના લક્ષ્યાંક સામે ૭,૧૯૬ લાભાર્થીઓને તાલીમ આપવામાં આવી હતી. જ્યારે વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં (ઓક્ટોબર-૨૦૨૫ સુધી) ૭,૧૦૦ ના લક્ષ્યાંક સામે તાલીમની કામગીરી પ્રગતિમાં છે.૫. આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ (Infrastructure & Energy)
ખેતીવાડી વીજ લાઈન સુધારણા: ખેતીવાડી ફીડરોના હયાત જૂના અને જર્જરિત વીજ વાયરો તેમજ અન્ય સાધનો બદલીને ગ્રાહકોને ગુણવત્તાસભર વીજ પુરવઠો આપવા માટે ફીડર વિભાજનની યોજના કાર્યરત છે. વર્ષ ૨૦ converter-૨૫ માં રૂ. ૭૫.૪૭ કરોડના ખર્ચે ૪,૬૬૧ કિમી વીજ વાયરો બદલાયા અને ૩૦૭ ખેતી વિષયક ફીડરોનું વિભાજન કરાયું. જ્યારે વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં (૩૧મી ઓક્ટોબર-૨૦૨૫ સુધી) રૂ. ૪૧.૨૪ કરોડના ખર્ચે ૧,૯૧૯ કિમી વીજ વાયરો બદલીને ૧૫૪ ખેતી વિષયક ફીડરોની કામગીરી પૂર્ણ કરવામાં આવી છે.સોલાર રૂફટોપ યોજના (સૂર્ય-ગુજરાત): રહેણાંક હેતુના વીજ ગ્રાહકોમાં સૌર ઊર્જાના વપરાશને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ થી આ યોજના અમલી છે. વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ દરમિયાન સૂર્ય ઊર્જાની સ્થાપિત ક્ષમતા ૫૬૫.૯૩ મેગાવોટ થઈ હતી.૬. સામાજિક કલ્યાણ અને મહિલા-બાળ વિકાસ (Social Sectors)
વિનામૂલ્યે પાઠ્યપુસ્તક યોજના: જિલ્લા શિક્ષણ સમિતિ અને નગર પ્રાથમિક શિક્ષણ સમિતિ હસ્તકની શાળાઓના તમામ બાળકોને શૈક્ષણિક સત્રની શરૂઆતમાં વિનામૂલ્યે પાઠ્યપુસ્તકો અપાય છે. વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં રૂ. ૧૭,૮૭૨.૦૦ લાખના ખર્ચે આશરે ૫૩.૩૭ લાખ વિદ્યાર્થીઓને આવરી લેવાયા હતા. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં રૂ. ૨૫૦.૦૦ લાખની ખાસ બજેટ જોગવાઈ સાથે ૫૪.૮૩ લાખ વિદ્યાર્થીઓને આવરી લેવાનું આયોજન છે.રોગ નિયંત્રણ અને આરોગ્ય: રાજ્યમાં ‘એપિડેમિક કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ’ હેઠળ પાણીજન્ય (ઝાળા, ઉલટી, કમળો, કોલેરા), ક્રિમીયન કોંગો હેમરેજિક તાવ, પ્રાણીજન્ય (લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ) અને વાયુજન્ય ચેપી રોગોના નિયંત્રણ માટે સઘન કામગીરી કરવામાં આવે છે. પ્રધાનમંત્રી સુરક્ષિત માતૃત્વ અભિયાન હેઠળ દર મહિનાની ૯મી તારીખે સગર્ભા માતાઓની નિષ્ણાત તબીબો દ્વારા તપાસ કરવામાં આવે છે.
પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના ૨.૦ (PMMVY 2.0): વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન કુલ ૬,૦૨,૦૩૯ લાભાર્થીઓને રૂ. ૧૮૦.૯૬ કરોડ ચૂકવાયા હતા. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં (ઓક્ટોબર-૨૦૨૫ અંતિત) ૩,૧૦,૯૨૪ લાભાર્થીઓને રૂ. ૯૩.૮૦ કરોડનો લાભ સીધો બેંક ખાતામાં આપવામાં આવ્યો છે.મંગળ દિવસ ઉજવણી અને પોષણ સુધા: આંગણવાડીઓમાં ત્રીજા મંગળવારે ‘અન્નપ્રાશન અને બાળદિવસ’ તેમજ ચોથા મંગળવારે ‘અન્ન વિતરણ અને પૂર્ણા દિવસ’ ઉજવાય છે. આ માટે વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં રૂ. ૩૧.૮૪ કરોડની બજેટ જોગવાઈ છે. ડિસેમ્બર-૨૦૨૫ સુધીમાં રાજ્યભરમાં ૧,૦૪,૬૦૧ મંગળ દિવસોની ઉજવણી અંતર્ગત ૧૭,૯૯,૨૭૭ લાભાર્થીઓ સહભાગી થયા છે. ‘પોષણ સુધા યોજના’ હેઠળ વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં રૂ. ૧૨૮.૯૮ લાખની જોગવાઈ સામે રૂ. ૧૧૩.૮૨ કરોડનો ખર્ચ કરીને ૧.૫૩ લાખ આદિજાતિ મહિલાઓને ગરમ પૌષ્ટિક ભોજન અપાયું હતું. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે રૂ. ૮૯.૬૫ કરોડની જોગવાઈ સામે ૧૩મી જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ સુધીમાં રૂ. ૪૫.૪૦ કરોડના ખર્ચે ૧.૦૨ લાખ મહિલાઓએ લાભ લીધો છે.
આદિજાતિ આવાસ (પીએમ-જનમન યોજના): પીએમ-જનમન યોજના હેઠળ નબળા આદિજાતિ જૂથો માટે વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં ૧૨,૪૮૯ આવાસનો લક્ષ્યાંક હતો, જેમાંથી સ્પિલ ઓવર સહિત ૩,૧૨૯ આવાસો પૂર્ણ કરાયા હતા અને રૂ. ૧૬૩.૯૯ કરોડની જોગવાઈ સામે રૂ. ૧૧ tek.૦૫ કરોડનો ખર્ચ થયો હતો. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં ૨૦મી નવેમ્બર, ૨૦૨૫ ની સ્થિતિએ ૯,૩૬૦ બાકી આવાસોમાંથી ૩,૧૯૮ આવાસ પૂર્ણ કરાયા છે અને ૬,૧૬૨ પ્રગતિ હેઠળ છે.
કન્યા લગ્ન સહાય યોજના: સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત વર્ગના પરિવારો માટે કન્યા દીઠ રૂ. ૧૨,૦૦૦ ની સહાય આપવામાં આવે છે. શરત મુજબ લગ્ન સમયે કન્યાની ઉંમર ૧૮ અને યુવકની ૨૧ વર્ષથી ઓછી ન હોવી જોઈએ તથા વાર્ષિક આવક મર્યાદા રૂ. ૬.૦૦ લાખની છે. વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં રૂ. ૧,૨૯૧.૪૧ લાખના ખર્ચે ૧૦,૭૭૦ લાભાર્થીઓને અને વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં (ઓક્ટોબર-૨૦૨૫ સુધી) રૂ. ૭૭૫.૬૩ લાખના ખર્ચે ૬,૪૬base લાભાર્થીઓને સહાય ચૂકવવામાં આવી છે.
સરસ્વતી સાધના યોજના: ધોરણ-૯ માં અભ્યાસ કરતી અનુસૂચિત જાતિની કન્યાઓનો ડ્રોપ-આઉટ રેટ ઘટાડવા અને શાળાએ જવા માટે વિનામૂલ્યે સાયકલ આપવામાં આવે છે, જેમાં વાર્ષિક આવક મર્યાદા રૂ. ૬.૦૦ લાખ નક્કી થયેલ છે.૭. જાહેર વિતરણ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન (Other Sectors)
પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના: આ યોજના હેઠળ અત્યાર સુધીમાં રાજ્યની ૪૩ લાખથી વધુ ગરીબ મહિલાઓને મફત ગેસ કનેક્શન પુરા પાડવામાં આવ્યા છે.
વિકેન્દ્રિત જિલ્લા આયોજન અને વિવેકાધીન ગ્રાન્ટ: નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં જિલ્લાઓના સંતુલિત વિકાસ માટે વિકેન્દ્રિત જિલ્લા આયોજન હેઠળ કુલ રૂ. ૧,૩૦૮.૫૦ કરોડની જોગવાઈ મંજૂર કરવામાં આવી છે. સ્થાનિક જરૂરિયાતના નાના અને ખૂટતી કડીરૂપ કામો માટે જિલ્લા આયોજન મંડળને ૧૫ ટકા ‘વિવેકાધીન જોગવાઈ’ હેઠળ સીધી ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવે છે જેની દરખાસ્તો તાલુકા આયોજન સમિતિ દ્વારા તૈયાર થાય છે.જિલ્લા ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર (DEOC): રાજ્યના તમામ ૩૩ જિલ્લાઓમાં DEOC કાર્યરત છે. વહીવટી મંજૂરી મળ્યા બાદ તાજેતરમાં નવા રચાયેલા જિલ્લા મથકો (જેવા કે વાવ-થરાદ) ખાતે પણ નવા ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટરોના બાંધકામની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.૮. બજેટરી અને નાણાકીય પરિસ્થિતિ (State Finances)આંકડાકીય પત્રક ૧૬.૧ મુજબ રાજ્યની એકંદર સામાન્ય અંદાજપત્રીય સ્થિતિ (રૂપિયા કરોડમાં) નીચે મુજબ છે:વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪: મહેસૂલી આવક રૂ. ૨,૨૨,૭૬૨.૭૩ કરોડ નોંધાઈ હતી.
વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ (કામચલાઉ): મહેસૂલી આવક રૂ. ૨,૧૮,૫૫૪.૩૮ કરોડ અંદાજવામાં આવી છે.આ તમામ આંકડાઓ અને વિગતો દર્શાવે છે કે રાજ્ય સામાજિક સુરક્ષા, માળખાકીય વિકાસ અને આર્થિક વૃદ્ધિના માર્ગે સંતુલિત રીતે આગળ વધી રહ્યું છે.