ભૂપેન્દ્ર પટેલનો વિવાદી પરિપત્ર, શાળામાં પ્રવેશ કરશો તો ગુનો બનશે

અમદાવાદ, 22 ઓક્ટોબર 2026
ગુજરાત સરકારના શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા શાળાઓમાં બિનઅધિકૃત વ્યક્તિઓના પ્રવેશ અને મંજૂરી વિના ફોટોગ્રાફી-વીડિયોગ્રાફી પર પ્રતિબંધ મૂકતો પરિપત્ર બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. ભૂપેન્દ્ર પટેલની નિષ્ફળ સરકાર આ નિર્ણયને વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા અને શૈક્ષણિક વાતાવરણ જાળવવા માટે મહત્વનો ગણાવી રહી છે. બીજી તરફ, આ નિર્ણય સામે વાલીઓ, મીડિયા અને જાગૃત નાગરિકોમાં તીવ્ર પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે.
આ વિવાદ અને તેની સાથે જોડાયેલા પક્ષોની રજૂઆતો નીચે મુજબ છે:
શિક્ષણ વિભાગનો પક્ષ અને તર્ક
વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા અને ગોપનીયતા: સરકારના મતે, આ પરિપત્રનો મુખ્ય હેતુ શાળાઓમાં બાળકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો અને તેમની પ્રાઈવસી (ગોપનીયતા) જાળવવાનો છે.
નિયમન અને શિસ્ત: શાળા પરિસરમાં કોઈપણ બાહ્ય વ્યક્તિના પ્રવેશ માટે આચાર્યની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી અને વિઝિટર રજિસ્ટરમાં નોંધણી ફરજિયાત કરવામાં આવી છે, જેથી શૈક્ષણિક કાર્યમાં કોઈ ખલેલ ન પહોંચે.
કાયદાકીય જોગવાઈ: નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર કે બિનઅધિકૃત રેકોર્ડિંગ કરનાર સામે ભારતીય ન્યાય સંહિતા અને પોક્સો (POCSO) કાયદા હેઠળ કડક કાર્યવાહીની જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે.
વાલીઓ, નાગરિકો અને મીડિયાના મુખ્ય સવાલો
પારદર્શિતા પર સવાલ: આલોચકોનું કહેવું છે કે જો શાળાઓનું શિક્ષણ સ્તર અને સુવિધાઓ યોગ્ય હોય, તો કેમેરા કે મીડિયાના પ્રવેશથી ડરવાની જરૂર કેમ છે? આચાર્યની પૂર્વ મંજૂરીના નિયમથી વાસ્તવિકતા દબાઈ જવાની ભીતિ છે.
શાળાઓની ભૌતિક સ્થિતિ: રાજ્યની જે શાળાઓમાં જર્જરિત બિલ્ડિંગ, પીવાના પાણીની અછત કે ગંદા શૌચાલય જેવી સમસ્યાઓ છે, તેને ઉજાગર કરવામાં આ નિયમ અવરોધ બની શકે છે.
ગેરરીતિઓ સામે અવાજ: ભૂતકાળમાં શિક્ષકોની ગેરહાજરી, ગેરવર્તણૂક કે સુરક્ષામાં ચૂક જેવા કિસ્સાઓ મીડિયા અને વાલીઓ દ્વારા જ સામે લાવવામાં આવ્યા છે. કેમેરા પર પ્રતિબંધથી આવી ઘટનાઓ છૂપી રહી જવાની શક્યતા છે.

કાયદાકીય ક્ષેત્રાધિકાર: પરિપત્રના આધારે પોક્સો (POCSO) જેવા ગંભીર કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ કેટલી યોગ્ય છે અને કાયદાકીય રીતે આ નિયમો કોર્ટમાં ટકી શકે કે કેમ, તે અંગે પણ નિષ્ણાતોમાં સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.
આમ, એક તરફ બાળકોની સુરક્ષાનો કાયદાકીય પક્ષ છે, તો બીજી તરફ સરકારી શાળાઓની વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા અને જવાબદેહી જળવાઈ રહે તેવી લોકશાહી ઢબે માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
POCSO કાયદા અંગે ઉઠેલા કાયદાકીય સવાલો
પરિપત્રમાં બિનઅધિકૃત પ્રવેશ કે વીડિયોગ્રાફી કરનાર સામે POCSO (Protection of Children from Sexual Offences) કાયદા હેઠળ પણ કાર્યવાહી કરવાની વાત કહેવામાં આવી છે. આ જોગવાઈ સામે કાયદાકીય નિષ્ણાતો અને વાલી મંડળોએ મુખ્યત્વે બે સવાલો ઉઠાવ્યા છે:
કાયદાનો મૂળ હેતુ: પોક્સો કાયદો ખાસ કરીને બાળકોને જાતીય સતામણી, શોષણ અને અપરાધોથી બચાવવા માટે વર્ષ ૨૦૧૨માં બનાવવામાં આવ્યો હતો. નિષ્ણાતો અને વકીલોનું માનવું છે કે માત્ર શાળાની પરવાનગી વિના પ્રવેશ કરવો અથવા શાળાની ભૌતિક સ્થિતિનો વીડિયો ઉતારવો, તેને પોક્સો (જાતીય અપરાધ) ની વ્યાખ્યામાં ગણી શકાય નહીં.

કાયદાકીય પડકાર: ગુજરાત સ્કૂલ મેનેજમેન્ટ એસોસિએશને પણ આ નિર્ણયને ટેકો આપવાની સાથે પરિપત્રમાં સમાવિષ્ટ પોક્સો સંબંધિત જોગવાઈઓની સમીક્ષા (Review) કરવા માટે સરકારને રજૂઆત કરવાની જાહેરાત કરી છે. જો આ બાબત હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવે, તો માત્ર બિનઅધિકૃત પ્રવેશના કેસમાં પોક્સો હેઠળ ગુનો નોંધવાની જોગવાઈ કાયદાકીય રીતે ટકી રહેવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
સરકારનો તર્ક: શિક્ષણ વિભાગ અને સત્તાધીશોનું કહેવું છે કે કેટલીકવાર બાળકોની પ્રાઈવસી (ગોપનીયતા) અને ગૌરવને નુકસાન પહોંચે તે રીતે ખોટા ઈરાદાથી વિઝ્યુઅલ્સ કે વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે બાળકોની માનસિક સુરક્ષા જોખમાય છે, તેથી સુરક્ષાના ભાગરૂપે આ કાયદાકીય ઉલ્લેખ કરાયો છે.

૨. અન્ય રાજ્યોમાં આવા નિયમોની સ્થિતિ
શાળાઓમાં બાહ્ય વ્યક્તિઓ અને મીડિયાના પ્રવેશ પર નિયંત્રણ મૂકતો આ પ્રકારનો આદેશ માત્ર ગુજરાત પૂરતો સીમિત નથી. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર:

હરિયાણા અને રાજસ્થાન: ઉત્તર ભારતના આ રાજ્યોમાં પણ અગાઉ શાળાઓમાં શૈક્ષણિક વાતાવરણ જાળવવા અને પરવાનગી વગર ફોટોગ્રાફી કે પ્રસારણ અટકાવવા માટેના આવા જ પ્રતિબંધિત નિયમો લાગુ કરવામાં આવેલા છે.

ઉત્તર પ્રદેશ (UP): ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ શાળાઓમાં બહારની વ્યક્તિઓના બિનજરૂરી હસ્તક્ષેપને રોકવા માટે આચાર્યની મંજૂરી અને વિઝિટર રજિસ્ટર જેવા કડક નિયમો અમલી બનાવવામાં આવ્યા છે.

૩. પરિપત્રના કારણે ઊભી થનારી સંભવિત અસરો
સકારાત્મક પાસું: શાળાઓમાં સુરક્ષા ગાર્ડ ન હોવાને કારણે કોઈપણ અજાણી વ્યક્તિ ગમે ત્યારે પ્રવેશી જતી હતી. હવે ફરજિયાત એન્ટ્રી અને રજિસ્ટર મેન્ટેન થવાથી શાળાઓમાં સુરક્ષા વધશે.
નકારાત્મક પાસું (વાલીઓ અને મીડિયાનો ડર): જો શાળાના શૌચાલય ગંદા હોય, ઓરડા તૂટેલા હોય કે મધ્યાહ્ન ભોજનમાં ગેરરીતિ થતી હોય, તો આચાર્ય સ્વાભાવિક રીતે જ મીડિયા કે વાલીઓને વીડિયો ઉતારવાની લેખિત મંજૂરી નહીં આપે. આનાથી શાળાઓની સાચી સ્થિતિ બહાર આવતી અટકી જશે અને પારદર્શિતા જોખમાશે.